KuzeyDoğa Derneğince, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle Iğdır’ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyünde bulunan Aras Kuş Araştırma Merkezi’nde kuşların uydu vericisiyle takibi devam ediyor.
Ekipler, 14 Nisan 2022’de Iğdır’da ağlara takılan bozkır şahinine uydu vericisi yerleştirerek doğal ortamına saldı.
Bölgede 11 gün gezdikten sonra 25 Nisan 2022’de Artvin’den Gürcistan’a, buradan Kazakistan’a, daha sonra Rusya’nın Soroçinsk şehrine uçan bozkır şahini, burada bir süre kaldıktan sonra 30 Eylül’de Ermenistan üzerinden Ardahan’a giriş yaptı ve 1 Ekim’de Mardin’den Suriye’ye geçti.
Buradan da Afrika’ya kanat çırpan şahin, 16 Nisan 2023’te Gaziantep’ten geçerek yeniden Türkiye’ye döndü. Doğu Anadolu üzerinden Karadeniz’i geçip Rusya’ya uçan bozkır şahini, 18 Eylül’de yeniden rotasını Afrika’ya çevirdi.
Bozkır şahini, 20 Nisan 2024’te Şırnak’tan Türkiye’ye girdikten sonra sürekli uçuşuna devam edip Kars üzerinden Rusya’ya gitti.
Son verilere göre Rusya’da bulunan bozkır şahini, bu süreçte en yüksek uçuşunu 6 bin 866 metre yükseklikte Lübnan’ın başkenti Beyrut’tan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ne (GKRY) gerçekleştirdi.
Bozkır şahini aralıksız uçuşunu ise 520 kilometre ile GKRY’den Ürdün’ün Ezrak şehrine yaptı.
Güneyden kuzeye göçerken Kızıldeniz’in Süveyş Körfezi üzerinden uçan şahin, dönüşte de Babu’l Mendeb Boğazı’ndan geçti.
BOZKIR ŞAHİNİNİN UĞRADIĞI ÜLKELER
Bozkır şahini, yolculuğu boyunca Türkiye’nin yanı sıra Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Rusya, Kazakistan, Suriye, Irak, Ürdün, Lübnan, Filistin, İsrail, Suudi Arabistan, GKRY, Mısır, Yemen, Cibuti, Eritre, Etiyopya, Sudan, Güney Sudan, Uganda, Kenya, Ruanda, Burundi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Tanzanya, Malavi, Zambiya, Mozambik, Zimbabve, Angola, Botsvana ve Namibya’yı gezdi.
YAZI RUSYA’DA KIŞI NAMİBYA’DA GEÇİRDİ
En uzun süreyi yaz aylarında Rusya’da, kış aylarında ise Namibya’da geçiren şahin, Türkiye’de ise en fazla Iğdır’da konakladı.
Aras Kuş Araştırma Merkezi istasyon sorumlusu Kayahan Ağırkaya, AA muhabirine, bu yıl istasyondaki 19’uncu yıl çalışmalarına başladıklarını söyledi.
Birçok önemli türün uydu vericisiyle takip edildiğini belirten Ağırkaya, “Bu önemli türlerden biri de bozkır şahini. 2 yıl önce uydu vericisi taktığımız bozkır şahini 2 yıllık bu süreçte 48 bin 865 kilometrelik yol katetti.” dedi.
Bozkır şahininin, üreme alanı olarak Rusya’nın Kazakistan’a yakın sınır bölgelerini, kışlama alanı olarak da Namibya’nın iç kesimlerini kullandığını anlatan Ağırkaya, “Bu süreçte tam 34 ülkeden geçen şahin, Aras Vadisi’ni konaklama alanı olarak kullandı. Bu, Aras Vadisi’nin tüm kuş türleri için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyan önemli bir veri. Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi’ndeki bu bilimsel çalışmalar, KuzeyDoğa Derneği koordinesinde yürütülürken, Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğünün izni, UTAH ve Koç Üniversitelerinin desteğiyle devam ediyor.” diye konuştu.
Aras, AA muhabirine, son dönemde yaşanan çatışmalar ve gerginlikler nedeniyle gündeme taşınan ulaşım koridorlarına ilişkin değerlendirme yaptı.
Kalkınma Yolu Projesi’nin başlatılmasının önemine dikkati çeken Aras, Türkiye’nin gerek Irak gerekse bu ülke üzerinden Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt ve Umman gibi Körfez ülkeleriyle yaptığı ticaretin gelişimi açısından bu hattın kritik önem taşıdığına işaret etti.
Aras, Irak üzerinden söz konusu ülkelere yönelik yıllık 200 bini aşan kara yolu seferi gerçekleştirildiği bilgisini vererek, şöyle konuştu:
“Irak’ın güney tarafında süregelen güvenlik sorunlarının çözülmesi halinde, özellikle İsrail-İran çatışmasının boyut değiştirmesi durumunda Kalkınma Yolu Projesi, etkin bir alternatif koridora dönüşebilecek. Irak’ın Mart 2023’te küresel transit sistemi olan TIR Sözleşmesi’ne katılmış 78. ülke olması, Habur Sınır Kapısı’ndan geçişlerde sorunların çözümüne yönelik Irak tarafının Türk tarafına sağladığı destek, özellikle salgın sürecinde geçişlerin durmaması için Türk ve Irak makamlarının etkin işbirliği yürütmesi önemliydi. Türkiye ile Irak arasında pozitif seyreden siyasi ilişkiler, bu açıdan olumlu ancak olası bir İsrail-İran savaşı durumunda Irak’ın da müdahil olmasının yaratacağı güvenlik risklerini ve bölgede halihazırda ciddi güvenlik sıkıntıları yaratmakta olan terör örgütü faaliyetlerini de dikkate almak zorundayız.”
“KALKINMA YOLU PROJESİ ÖNEMLİ BİR FIRSAT”
Mevcut tedarik zinciri koridorlarında yaşanan ani gelişmeler ve çatışmalar nedeniyle ülkelerin sınır noktalarını güçlendirdiğine dikkati çeken Aras, alternatif güzergahların açılmasının küresel ekonomi açısından önemli hale geldiğini dile getirdi.
Şerafettin Aras, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Irak’a yapacağı ziyaretin önemine işaret ederek, “Bu ziyaret, dünyaya alternatif, güvenli ve hızlı transit koridorunun açılması ve duyurulması için önemli bir fırsat olabilir.” dedi.
İran ile İsrail arasındaki gerilime değinen Aras, ulaşımda İran-Türkmenistan güzergahının, Rusya-Ukrayna Savaşı’nda kapanan Kuzey Koridoru ve Gürcistan’dan başlayarak Hazar Denizi geçişiyle Orta Asya’ya devam eden Orta Koridor üzerindeki maliyetlerin ve transit sürelerinin uzunluğu nedeniyle Türkiye için alternatif temel güzergahlardan biri olduğunu anlattı.
Aras, gerginliğin artması veya savaşa evrilmesinin, İran’a yönelik taşımaların ötesinde Orta Asya bölgesine yönelik ticaret ve taşımalar için de önemli bir transit koridorunu yitirmek anlamına gelebileceğini belirterek, şöyle konuştu:
“2023 itibarıyla İran’a yönelik yaklaşık 3,3 milyar dolar değerindeki ihracatın yüzde 86’sı kara yoluyla gerçekleştiriliyor. Yıllık yaklaşık 88 bin ihracat seferiyle Türkiye’den İran’a ağırlıklı olarak makine ve makine aksamı, yedek parçaları ve motorlu taşıt parçaları, plastikler ve çeşitli kimyasal ürünler, tarım ürünleri (özellikle işlenmiş) ve metal cevherleri ihraç ediliyor.”
“ZENGEZUR KORİDORU ÖNEMLİ İHTİYAÇ”
Aras, muhtemel savaş halinde, Orta Asya bölgesine yönelik Gürbulak ve Esendere sınır kapılarından çıkarak İran üzerinden transit taşıma yapan 29 bini Türk plakalı olmak üzere yaklaşık 34 bin aracın olumsuz etkileneceğini bildirdi.
Bu araçların diğer doğu sınır kapılarına yönelmesiyle Türkiye’nin Gürcistan ile sınır kapılarında sorun yaratan yoğunlukları artıracağına dikkati çeken Aras, Orta Asya bölgesine yönelik ticaretin lojistik maliyetlerindeki yükseliş ve transit sürelerindeki artışlarla beraber ticarette ve tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açabileceğini dile getirdi.
Rusya-Ukrayna Savaşı ve Süveyş Kanalı krizinin etkisiyle Avrupa-Orta Asya bağlantılı uluslararası tedarik zincirlerinin sürdürülebilirliği için “Hazar Geçişli Uluslararası Taşımacılık Koridoru”nun giderek önem kazandığını belirteren Aras, “Koridordaki maliyetlerin, güzergah üzerindeki ülkelerin transit taşımalarda uyguladığı ücretler ve vergiler, ayrıca Hazar Denizi üzerinden gerçekleşen taşımalarda, Ro-Ro kapasitesinin yetersizliğinden kaynaklı sorunlar nedeniyle bir türlü düşürülememesi, son birkaç yıldır gündemde olan Zengezur Koridoru’nu önemli bir ihtiyaç olarak önemli kılıyor.” diye konuştu.
Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Yönetim Kurulu Başkanı Şerafettin Aras, Kızıldeniz’de yaşanan sorunun Asya ile Kuzey Avrupa arasındaki ticaretin sürdürülebilirliği için Türkiye’nin de içinde bulunduğu Orta Koridor’u eskisinden daha da kritik bir konuma getirdiğini vurguladı.
“LİDER ROL ÜSTLENMELİYİZ”
Pandemi ve ardından Rusya-Ukrayna ile İsrail-Filistin savaşlarıyla birlikte bölgenin lojistik haritasındaki değişim sürecinin hızlandığını hatırlatan Aras, “Kızıldeniz kriziyle birlikte tüm bu gelişmeler, Türkiye olarak içinde bulunduğumuz bölgenin ticaret potansiyelini manipüle etmeyi amaçlayan uluslararası koridor savaşlarını da yeni boyutlara taşıyor” dedi.
Gelişmelerin Türkiye’ye yeni fırsatlar sunduğunun altını çizen Aras, “Orta Koridor’un sahip olduğu potansiyeli Avrupa-Asya ticareti başta olmak üzere, dünya ticaretine tamamıyla sunabilmesi için acilen hayata geçirilmesi gereken iyileştirme çalışmaları ve yatırımlarda, Türkiye olarak bölgedeki lojistik gücümüzle lider rol üstlenmeliyiz” diye konuştu.
Özellikle pandemi sonrası süreçte global tedarik zincirlerinde Çin’e olan aşırı bağımlılığı kırma amacıyla başlatılan dönüşüm çerçevesinde, Çin’in devre dışı bırakılacağı ve daha yakın ve “dost” ülkelerden tedariğe yönelik “Global Gateway” ve “Hindistan-Ortadoğu- Avrupa Koridor Projesi (IMEC)” gibi yeni tedarik zinciri stratejilerinin yeni ulaşım projelerini de getirdiğini ifade eden Aras, “Ancak IMEC şimdiden İsrail- Gazze savaşının gölgesinde ölü doğmuş bir proje olarak nitelendirilmeye başladı. Bölgemizde süregelen koridor savaşlarında Türkiye’den başlayarak Kafkasya’ya, buradan da Hazar Denizi üzerinden Türkmenistan ve Kazakistan’a ve Çin’e ulaşan Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridor (Orta Koridor) projesi, dünya lojistik gündemine 2000’li yılların başlarında girmeye başlayan Modern İpek Yolu kavramının etkin bir güzergahı olarak ciddi bir potansiyel ile öne çıkıyor” açıklamasını yaptı.
BATI EKONOMİLERİ İÇİN DE CAZİBE ALANI
Aras, Avrupa Birliği’ni 2019 yılında açıkladığı Orta Asya’ya açılım stratejisinin, batı dünyasının Rusya ve Çin ile giderek gerilen ilişkileri (Kuzey Koridorun kullanım dışı kalması) ve Rusya ve İran odağında AB-ABD’nin giderek kapsamı genişleyen yaptırımların, Orta Koridor’u Avrupa Birliği ve ABD başta olmak üzere batı ekonomilerinin cazibe alanı haline getirdiğini söyledi. Ancak Çin’in Kuşak ve Yol Projesinin ana damarlarından birinin de Orta Asya’dan geçtiğinin unutulmaması gerektiğine vurgu yapan Aras, “Türk Dünyasının “Turan Koridoru” konseptiyle bu koridora verdiği önem birleştiğinde, Orta Koridor’un sunduğu potansiyel fazlasıyla öne çıkıyor” dedi.
UND, KORİDORU GÜÇLENDİRMEYE ODAKLANDI
UND olarak, Orta Koridor’un Avrupa-Asya ticaretine daha etkin hizmet sağlayabilmesi ve transit maliyetlerinin düşürülmesi için hayata geçirilmesi gereken iyileştirmeler konusunda Türk Devletleri Teşkilatı, Avrupa İmar ve Yatırım Bankası (EBRD), OECD, Dünya Bankası, AmCham gibi kuruluşların çalışmalarına katkı sağladıklarını ifade eden Aras, şöyle devam etti: “Öte yandan, Avrupa Birliği’nin Küresel Geçit Projesi kapsamında 29-30 Ocak 2024 tarihlerinde Brüksel’de gerçekleştirilecek olan ‘Küresel Geçit – Avrupa ve Orta Asya Arasında Sürdürülebilir Taşımacılık Bağlantısı’ başlıklı Yatırımcılar Forumu’nun ana gündeminin de ‘Hazar Geçişli Ulaşım Koridoru’nun uzun vadede Avrupa’yı Orta Asya’ya 15 gün veya daha kısa sürede bağlayan çok modlu, modern, rekabetçi, sürdürülebilir, öngörülebilir, akıllı ve hızlı bir koridor haline getirilmesi olması da asla tesadüf olarak değerlendirilemez. Dolayısıyla, global lojistik açısından ülkemizin, Küresel Geçit projesi çerçevesinde Avrupa Birliği ile işbirliği olanaklarını en etkin biçimde değerlendirmesi, Orta Koridorun gelişiminde Avrupalı tedarik zinciri paydaşlarının ortak çıkarlarını vurgulayarak bu süreçte Orta Koridorun “Avrupa ayağında da” yukarıda bahsedilen iyileştirmelerin hızla hayata geçirilmesi için Türkiye olarak çalışmalarımızı yoğunlaştırmanın tam zamanı diyoruz.”