Veri analitiği ve danışmanlık firması GlobalData’ya göre, 2023-2024 sezonunda önceki 12 aya kıyasla kakao arzında yaklaşık yüzde 8’lik düşüş öngörülürken, kayıpların başlıca nedeni; en büyük iki tedarikçi olan Fildişi Sahili ve Gana’daki sorunlar gösterildi.

Fildişi Sahili ve Gana’daki büyük kakao fabrikalarının tohum maliyetlerini karşılayamadığı için üretimi kısma veya durdurma kararı almasıyla kakao fiyatları rekor kırmaya devam etti. En önemli üretici ülke olan Fildişi Sahili’nde önemli ölçüde daha düşük bir kakao hasadı bekleniyor.

Fildişi Sahili dünya kakao arzının yaklaşık yüzde 45’ini gerçekleştiriyor. Ancak Nijerya ve Gana gibi diğer kakao üreticisi ülkelerdeki hasat da beklentilerin oldukça altında kalıyor.

HASADIN DÜŞÜK OLMASI TAHMİN EDİLİYOR

Kakao çekirdeklerinin gelişimini etkileyen sıcaklık ve kuraklık nedeniyle nisan ayında başlayacak ara hasadın da geçen yıla göre düşük olacağı tahmin ediliyor.

Sınırlı arz, hızla artan fiyatlarla kakao piyasasında belirsizliklere sebep olurken New York ve Londra kakao vadeli işlem piyasalarında kakao çekirdeği fiyatları dün tüm zamanların en yüksek seviyelerini gördü. Son 3 ayda New York’da yüzde 150’den fazla arttı. Mart 2023’den beri ise fiyatlar yüzde 255 artış gösterdi.

Geçen yıl yüzde 61’den fazla artarak uranyumdan sonra en çok yükselen hammadde haline gelen kakaonun bu yıl da ton başına fiyatının 9 bin dolar seviyesinde olan bakırı geride bırakması dikkati çekti.

KURAKLIK VE ŞİDDETLİ YAĞMUR NEDENİYLE HASAT AZALDI

Kakao arzında sorunlarının ana nedeni uzun süreli kuraklık ve şiddetli yağmur gibi kötü hava koşulları gösterilirken, bitki hastalıkları da mahsulü etkiliyor. Özellikle de kakao ağaçlarının ölmesine neden olan CSSVD virüsü kakao üretimini olumsuz etkileyen önde gelen faktörler arasında yer aldı.

Virüsten etkilenen ağaçların kesilmesi gerekirken, yeni dikilen ağaçların meyve vermesi 3 ila 5 yıl alıyor. Bu nedenle gelecek 2-3 yıldaki arzın son 15-20 yılın ortalamasından daha düşük olabileceği ve bunun da kakao çekirdekleri için ortalamanın üzerinde fiyatlara yol açabileceği öngörülüyor.

Arz endişesi nedeniyle, birçok şirket kendisini daha fazla fiyat artışından korumak için vadeli işlem sözleşmelerine giriyor. Bu da kakao rallisini daha da hızlandırıyor. Şu anda New York Ticaret Borsasında martta teslim edilmek üzere işlem gören vadeli kakao kontratları mayıs vadeli kontratların üzerinde işlem görüyor.

Bu durum “backwardation” olarak (spot fiyatların vadeli işlemlerden daha yüksek seviyelerde işlem görmesi) adlandırılıyor ve arz sıkıntısına işaret ediyor. Normalde, daha uzun vadeli işlemler daha kısa vadeli işlemlerin üzerinde kote ediliyor.

ÇİKOLAYA HAYRANLARI İÇİN ÜZÜCÜ HABER

Dünyadaki kakao üretiminin yüzde 60’ını karşılayan iki ülkeden gelen haberlerin ardından, tüm dünyada çikolata fiyatlarının da keskin bir şekilde artması bekleniyor.

Yükselen kakao fiyatlarının ralli yapması tüketiciler için sıkıntılı bir sürece işaret ediyor. Çikolata üreticileri, yüksek kakao fiyatlarını ya fiyat artışları şeklinde ya da ambalaj boyutlarını azaltarak tüketicilere yansıtıyor.

İklim koşulları nedeniyle kakao hasadının azalması çikolata üreticilerini fiyat artırımı yapmaya itmişti. Üretim kesintisinin devam etmesiyle çikolata fiyatlarının daha da sert artabileceği tahmin ediliyor.

ÇİFTÇİLER REKOR FİYATLARDAN FAYDALANAMADI

Gana ve Fildişi Sahili’ndeki yoksul kakao çiftçilerinin henüz rekor fiyatlardan faydalanamaması da dikkati çekiyor. Her iki ülkedeki kamu satış şirketleri, ekimde başlayan hasadın yarısından fazlasını 2023 baharında, bugünkü fiyatların yarısına, satış yaptı.

Bunun yanında küresel kakaonun neredeyse 3’te ikisini sağlayan Gana ve Fildişi Sahili’nde, 5-17 yaş arasındaki çocukların yüzde 43’ü kakaodaki çocuk işçiliğinden etkileniyor. Bu da yaklaşık 1,5 milyon çocuk anlamına geliyor.

Bursagaz ve Kayserigaz ile yaklaşık 1,9 milyon aboneye hizmet verdiklerini kaydeden İbrahimov, “Yaklaşık 1,2 milyon abonesi bulunan Bursagaz, abone sayısı ile ülkemizin 4’üncü büyük doğal gaz dağıtım şirketi. Bursa’nın 11 ilçesinde 2023 yılı sonunda 7 bin 561 kilometreye ulaşan şebekemizle abonelerimize sürekli ve güvenli doğal gaz arzı sağlıyoruz. Kayseri’de ise 6 bin 675 kilometre uzunluğundaki şebekemizle yaklaşık 700 bin aboneye ulaşıyoruz. Faaliyete başladığımız 2019 yılından 2023 yılı sonuna kadar Kayserigaz ve Bursagaz’a toplamda yaklaşık 170 milyon dolar yatırım yaptık.” ifadelerini kullandı.

İbrahimov, Türkiye Doğal Gaz Dağıtıcıları Birliği verilerine göre, 2023 sonu itibarıyla Türkiye nüfusunun yüzde 84’ünün doğal gaza erişim imkanının bulunduğunu ve son 10 yıllık dönemde her yıl ortalama 1 milyon civarında yeni abonenin sisteme dahil olduğunu anımsatarak, “Hizmet sunduğumuz Bursa ve Kayseri illerindeki lisans sınırlarımızda ise nüfusun yaklaşık yüzde 94’ü doğal gaz hizmetine ulaşma imkanı buluyor.” bilgisini paylaştı.

Türkiye’nin önemli sanayi merkezlerinden Bursa ve Kayseri’nin yatırım ve göç alan şehirler arasında yer aldığını vurgulayan İbrahimov, şunları kaydetti:

“Biz de şebeke yatırımlarımıza bu doğrultuda yoğun olarak devam ediyor ve abone sayılarımızı her geçen gün artırıyoruz. Şehirlerimizin hızlı gelişimiyle birlikte belediye ve ilgili kamu kurumları ile iş birliğimizi artırarak ek bölgesel yatırımlar planlıyor ve hayata geçiriyoruz. Bursagaz ve Kayserigaz ile birlikte 2024 yıl sonu itibarıyla 14 bin 770 kilometreyi bulacağını öngörüyoruz. Bursa’da 2024 yılı için planladığımız bölgesel yatırımlarımızı yılın başında yaptığımız güncellemelerle kilometre bazında yüzde 80 artırdık. Bölgesel yeni ek yatırımlarımızla şehrin hava kalitesine sağlayacağımız pozitif katkıyla birlikte daha çok kullanıcı doğal gaz konforu ile buluşacak. Ayrıca bu ek yatırımlarımızla operasyonel olarak beraber çalıştığımız paydaşlarımızın ve çözüm ortaklarımızın kapasitesini ve istihdamını artıracak, böylece tedarik ve paydaş zincirimizdeki tüm halkalara ve ekonomiye olumlu yönde fayda sağlayacağız.”

Kayseri’de ise yatırım planlarını yıl sonuna kadar bütün ilçelere doğal gaz arzı sağlayacak şekilde yaptıklarını aktaran İbrahimov, “Kayseri’de de 2024 yılı yatırım planlarımızın üstüne ek yatırımlarla 77 kilometre uzunluğunda ek doğal gaz hattı ile daha fazla mahallenin güvenli enerjiye yani doğal gaza kavuşmasını hedefliyoruz.” ifadesini kullandı.

İbrahimov, doğal gazı geniş kitlelere ulaştırmanın yanı sıra güvenli ve sürekli arzın sağlanmasının önemine dikkati çekerek, şöyle devam etti:

“Bunu sağlayabilmek için Bursa’da, şehirde bulunan yüksek basınçlı doğal gaz şebekemizi minimize etmek ve arz güvenliğini artırmak için yeni şehir giriş istasyonu ve yeni çelik hatlar gibi yatırımları hayata geçirdik. Bununla beraber, halihazırda doğal gaz kullanan, lisans alanımızdaki ilçelerin ek yatırım ihtiyacını göz önüne alarak ve doğal gaz arz güvenliğini artırmak için ilave yatırımlar yapmayı planlıyoruz. Önümüzdeki süreçte de atılımlarımıza devam etmeyi, süreçlerimizi dijitalleştirerek iş sürekliliği ve verimliliğimizi daha da ileriye taşımayı hedefliyoruz.”