Buna göre, tarım, gıda ve içecek sektörünün ocak-mart döneminde ihracatı yıllık bazda yüzde 8,42 artışla 7,01 milyar dolara yükselirken, ithalatı yüzde 19,38 düşüşle 4,8 milyar dolara geriledi.
Bu dönemde sektörün dış ticaret fazlası yüzde 334,5 artışla 51 milyon dolardan 2,21 milyar dolara yükseldi.
İlk çeyrekte ihracatta öne çıkan ürünlere bakıldığında ilk sırayı 388,8 milyon dolarla un alırken, onu 361,9 milyon dolarla fındık içi, 220,6 milyon dolarla makarna izledi.
İthalatta ise zirvede 536,2 milyon dolarla buğday yer alırken, onu 441 milyon dolarla soya fasulyesi, 296,1 milyon dolarla ham ayçiçeği yağı takip etti.
Mart verileri
Sektörün ihracatı martta geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,52 düşüşle 2,3 milyar dolar olurken, ithalatı yüzde 25,13 azalışla 1,66 milyar dolara geriledi.
Martta ithalat buğdayda yüzde 46,2, ham ayçiçeği yağında yüzde 33,6 ve soya fasulyesinde yüzde 6,2 geriledi.
Söz konusu dönemde ihracatta ilk sırayı 129,6 milyon dolarla buğday alırken, onu 118 milyon dolarla fındık içi ve 79,7 milyon dolarla rafine ayçiçeği yağı izledi.
İlk çeyrekte en fazla ihracat Irak’a yapılırken, ithalatta başı Rusya çekti
Ocak-mart döneminde tarım, gıda ve içecek sektörünün en fazla ihracat yaptığı ülkelere bakıldığında zirvede 924 milyon dolarla Irak yer aldı. Onu 503 milyon dolarla Almanya, 397 milyon dolarla Rusya,, 377 milyon dolarla ABD ve 299 milyon dolarla İtalya takip etti.
Irak’ta un, dondurulmuş tavuk eti, gofret ve waffle; Almanya’da fındık içi, ambalajlı fındık ve fındık püresi; Rusya’da mandalina, alabalık ve domates öne çıktı.
Aynı dönemde sektörün en yüksek ithalat yaptığı ülke 868 milyon dolarla Rusya oldu. Ukrayna’dan 609 milyon dolarlık, Brezilya’dan 331 milyon dolarlık, ABD’den 302 milyon dolarlık, Malezya’dan 196 milyon dolarlık ithalat yapıldı.
Rusya’dan en fazla buğday, ham ayçiçeği ve ayçiçeği küspesi; Ukrayna’dan ham ayçiçeği yağı, buğday ve soya fasulyesi; Brezilya’dan soya fasulyesi, kahve ve sığır ithal edildi.
En fazla ihracat ve ithalat yapan sektörler
Verilere göre, ocak-mart döneminde en fazla ihracatı 816 milyon dolarla şeker ve şekerli mamuller sektörü yaparken, onu 657 milyon dolarla sert kabuklu meyveler, 633 milyon dolarla yaş meyve, 456 milyon dolarla balıkçılık ve su ürünleri ile 396 milyon dolarla bitkisel yağ sektörü takip etti.
En fazla ithalat 1 milyar 331 milyon dolarla hayvan yeminde yapılırken, öne çıkan diğer sektörler 808 milyon dolarla bitkisel yağ, 616 milyon dolarla un, 282 milyon dolarla kakao ve çikolata ile 173 milyon dolarla canlı hayvan ticareti olarak sıralandı.
Ayçiçeği üreten şehirlerin başında Edirne, Adana, Tekirdağ, Kırklareli ve Konya geldiğine işaret eden Bayraktar, “Belirsizlik ve isteksizlikle başlayan ekimlerde, maliyetlerdeki artışlar çiftçilerimizi düşündürüyor. Son bir yılda mazotta yüzde 105’e, gübrede yüzde 36’ya varan artışlar yaşandı. Hasada kadar daha ne kadar artacağı da belli değil.” ifadelerini kullandı.
Bayraktar, çiftçilerin, fiyat belirsizliği, girdi fiyatlarının sezon boyunca tahmin edilememesi, doğal afet ve benzeri birçok risk unsuruyla ekim yaptıklarını vurgulayan, çiftçilerin, ekim aşamasında, sezon boyunca kullanacakları gübre ve mazot için ne kadar ödeme yapacaklarını önceden bilmelerinin önemine dikkati çekti.
Fiyat politikasının ayçiçeği ekim alanlarının artmasındaki önemli etken olduğunu dile getiren Bayraktar, “Çiftçilerimiz ekim zamanı elde edeceği ürünün fiyatını bilerek ekime karar verebilmelidir. Ayçiçeğine verilen prim, gübre ve mazot destekleri de en az girdi enflasyonu oranında artırılmalıdır. İç piyasada üretici fiyatlarını etkileyecek düşük gümrük vergi oranlarıyla yapılan ithalata izin verilmemelidir.” değerlendirmesinde bulundu.
GEÇEN YIL 2,2 MİLYON TON AYÇİÇEĞİ ÜRETİLDİ
Ayçiçek yağında üretimin artırılmasının dışa bağımlılığın azaltılması açısından önemine işaret eden Bayraktar, 2018’de 1,95 milyon ton olan üretimin son 5 yılda yüzde 12,7 artarak 2023’te 2,2 milyon ton seviyesine yükseldiğinin altını çizdi.
Bayraktar, geçen yıl ayçiçeği ekim alanlarında yaşanan azalışın üretime yansıdığını ve üretimin bir önceki yıla göre yüzde 13,8 gerilediğini belirterek, artan nüfusa paralel olarak kişi başı tüketimin de yıllar itibarıyla arttığını ve 2022’de kişi başı tüketimin 56,5 kilogramla son 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını ifade etti.
Ülkenin sıvı yağ tüketiminin yüzde 80’inin ayçiçekten oluştuğunu belirten Bayraktar, şöyle devam etti:
“Ayçiçeğinde yeterlilik oranımız yüzde 51,3’tür. Ürettiğimiz ayçiçeği ülkemiz ihtiyacını dahi karşılamadığı için ithalata olan bağımlılığımız devam ediyor. İhtiyacımız olan ayçiçeğinin yüzde 48,7’sini ithalatla karşılıyoruz. Ayçiçeği tohumu, yağı ve küspesi ithalatı için toplam ödediğimiz döviz 2023’te 2 milyar 345 milyon doları buldu. Son 5 yılda ayçiçeği tohumu, yağı ve küspesi ithalatı için ödediğimiz bedel yüzde 153,5 arttı.”
Bayraktar, ayçiçeği alım fiyatlarının üreticilerin yeterli gelir elde edeceği seviyede açıklanmadığına da işaret ederek, şunları kaydetti:
“Geçtiğimiz iki yılda üretici fiyatları maliyet seviyesinde kaldı. Çiftçilerimiz yüksek girdi maliyetlerini karşılayarak üretimlerini devam ettirmekte zorlanıyor. Üretim artmalı ki tüketiciler uygun fiyatla yağ tüketmelidir. Son üç yılda ayçiçeğinde üretici fiyatı yüzde 116,9 arttı. Birliğimizce yapılan üretici market fiyat çalışmalarında ise tüketici fiyatlarında çok daha fazla artış olduğunu görüyoruz. Ayçiçek yağı litre fiyatı son üç yılda yüzde 224,8, son beş yılda da yüzde 491,8 artarak bugünlerde 58 liraya yükseldi.”
]]>6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen 11 ilde, proje kapsamında verilen destekler tarımsal üretime katkı sağladı.
Bu kapsamda, Adana’da ayçiçeği, soya, kuru fasulye, nohut, turunçgil ürünleri için 14 milyon 308 bin lira, Adıyaman’da ayçiçeği, kırmızı mercimek, nohut, buğday, kavun, karpuz, domates, biber ve patlıcan için 13 milyon 76 bin lira, Diyarbakır’da karpuz, kavun, çeltik ve kırmızı mercimek için 9 milyon 194 bin lira ödenek kullanıldı.
Elazığ’da kuru fasulye, nohut, buğday, mercimek, safran için 8 milyon 987 bin lira, Gaziantep’te sorgum otu, yer fıstığı, kırmızı mercimek, sumak, domates, biber, patlıcan ve hıyar için 7 milyon 585 lira, Kilis’te arpa, kırmızı mercimek, buğday ve sebze için 9 milyon 49 bin lira, Malatya’da kuru fasulye, nohut, buğday, arpa, ayçiçeği, alıç aşılama ve sebze için 11 milyon 188 bin lira, Osmaniye’de asma fidanı, ayçiçeği, soya, zeytin ve sebze için 2 milyon 555 bin lira ve Şanlıurfa’da kırmızı mercimek için 24 milyon 18 bin lira ödenek tahsis edildi.
Depremlerin en çok etkilediği illerden Hatay’da ayçiçeği, domates, biber ve patlıcan için 3 milyon 597 bin lira ve Kahramanmaraş’ta nohut, ayçiçeği, soya, yem bezelyesi, kırmızı mercimek, domates, biber, patlıcan ve hıyar için 23 milyon 857 bin lira ödenek sağlandı.
Böylece, BÜGEM tarafından depremlerden etkilenen 11 ilde 2023’te kullanılmak üzere yaklaşık 127 milyon 413 bin lira ödenek gönderildi.
Üreticilere can suyu oldu
Yürütülen bu projelerle afet bölgesinde yer alan illerde tarım takviminin elverdiği ölçüde, stratejik ürünlerin üretiminde sürdürülebilirlik, üreticilerin üretime devam etmesi, aile sebzeciliğiyle kırsala kayan nüfusun üretime dahil olması ve ihtiyaç duyulan girdiye erişim sağlandı. Verilen destekler üreticilere can suyu oldu.
Ayrıca tohum ve gübre bayilerinin ürün teminine yönelik tedarikçilerle koordinasyon sağlanarak deprem bölgesi üreticileri önceliklendirildi.
Bölgedeki illerde ağırlıklı olarak bulunan kayısı, zeytin, Antep fıstığı ve turunçgil bahçelerinde bahar döneminde aşı, budama, çapalama, gübreleme, ilaçlama gibi yapılması gereken uygulamalara yönelik de Bakanlık birimleriyle üretici birlikleri ve kooperatifler arasında koordinasyon sağlanarak, üretimin kesintisiz devamına yönelik gerekli tedbirler alındı.
Bu yıl 200 milyon lira bütçe ayrıldı
Bu yıl söz konusu illerde atıl arazilerin tarıma kazandırılması için 200 milyon lira ayrıldı. Bu bütçeyle tarla bitkileri için 503 bin dekar alanda ve sebze üretimi için 6 bin dekar alanda ekim dikim yapılarak boş veya nadasa bırakılan ya da atıl durumdaki arazilerin bitkisel üretime kazandırılması, tarım arazilerinin kullanımının etkinleştirilmesi hedefleniyor.