DETAYLARI EKİMDE

Bu hamlelerden ilki olan ortak para birimi ittifakın yeni bir finansal sisteme girmesini sağlayacak ve 2024’te Ekim ayında Rusya’nın Kazan bölgesindeki yapılacak zirvede detayları açıklanacak. Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Arjantin’den oluşan altı ülke ile de genişleyince ekonomik büyüklüğü de iyiden iyiye artan bu bloğun büyüklüğü 29.5 trilyon dolara kadar çıktı. Bu rakam dünyanın toplam Gayri Safi Yurtiçi Hasılası’nın yaklaşık yüzde 30’u anlamına geliyor.

ALTIN ALIYORLAR

Ölçeği büyüyen bu bloğun altına dayalı olarak çıkaracağı para birimi de gözleri altın rezervlerine dikti. BRICS üyelerinin toplam altın rezervi 6 bin 340 ton gibi yüksek bir düzeyde ve bu rakam da sürekli yeni alımlarla artıyor. Altın standardına geri dönmeyi ve tüm ticaret ve ödeme hizmetleri için çok kutuplu bir dünya amaçlayan BRICS, 2022’den beri dünyanın en büyük altın alıcısı oldu. Bunun dışında 3.5 milyar gibi yüksek nüfusu ile demografik olarak da ciddi bir ölçek yaratılmış durumda.

Ödeme hizmetleri tarafında ise iki proje üzerinde çalışılıyor. Bunlardan biri geleneksel bir diğeri de blockchain temelli. Kremlin’in Danışmanı Yuri Uşakov, TASS’a verdiği bir röportajda ‘BRICS Pay’ adı verilen, blockchain tabanlı yeni bir ödeme sisteminin kullanılacağını söyledi. Uşakov, “Gelecek için, dijital teknolojiler ve blok zinciri gibi son teknoloji araçlara dayalı bağımsız bir BRICS ödeme sistemi yaratmanın önemli bir hedef olduğuna inanıyoruz. Önemli olan, bunun hükümetler, sıradan insanlar ve işletmeler için uygun olmasının yanı sıra uygun maliyetli ve siyasetten uzak olmasını sağlamaktır” dedi. Rusya Maliye Bakanlığı da önceki gün batı yaptırımlarının etkilerinin azaltılması amacıyla BRICS ülkeleri arasında para transferi yapılabilecek bir platform için çalışmaların yürütüldüğünü açıkladı.

Rusya Maliye Bakan Yardımcısı İvan Çebeskov, İzvestiya gazetesine yaptığı açıklamada, Rusya ve diğer BRICS ülkelerinin merkez bankalarının BRICS Bridge adlı ödeme platformu üzerinde çalıştığını aktardı. Bunun BRICS ülkeleri arasında doğrudan para transferi yapılmasını sağlayacağını belirten Çebeskov, böylece Batı yaptırımlarının etkisinin azaltacağını kaydetti.

260 MİLYON KULLANICI

Merkez Bankası Dijital Para Birimi konusunda dünyanın en hızlı gelişim gösteren ülkesi Çin de dijital para biriminin yaygınlaşmasını ve tüm hinterlandında kullanılmasını hedefliyor. e-CNY para birimi 1.4 milyardan fazla nüfusa sahip Çin’de sadece 25 şehirde 260 milyon cüzdana ulaştı. Çin, Hong Kong, Tayland ve Birleşik Arap Emirlikleri ile 25 gözlemci ülkeyi kapsayan sınır ötesi bir CBDC programı olan Project mBridge’i büyütmeye çalışıyor. Bu yönde Rusya da adımlarını sıklaştırdı. İlk uygulamalara Ağustos 2023’te başlayan ve ilk işlemi Rus VTB bankasına yaptıran hükümet, şu anda 11 şehirde 30 şirket aracılığıyla dijital rublenin kabulüne olanak sağlıyor.

RUSYA MÜTTEFİKLERLE YÜZDE 75’E ÇIKARDI

Müttefik ülkelerle karşılıklı ticaretinde ulusal para birimlerinin kullanımını yüzde 75’e çıkaran Rusya’nın, yeni bir BRICS ortak para birimi değil, bundan ziyade blok zincir teknolojisiyle çalışan dijital formda ulusal para birimleriyle yapılan işlemler için SWIFT’in bir benzeri bir yapıyı istediği belirtiliyor. Ruble, yuan, rupi gibi para birimlerinin dijital versiyonlarıyla entegre olacak bir yapı amaçlanıyor.

Rusya ise BRICS’in 2024 yılı dönem başkanlığını devralırken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, konuya ilişkin 1 Ocak’ta yaptığı açıklamada, birliğin artık 10 uluslu bir yapı haline geldiğini ve Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin yeni üyeler olarak katıldığını söyledi.

Putin, bu yıl da birliğe katılmak isteyen yeni ülkeleri değerlendireceklerine işaret ederek, “BRICS’in çok boyutlu gündemine şu veya bu şekilde katılmak isteyen yaklaşık 30 ülkenin ne derece hazır olduğunu değerlendireceğiz” ifadesini kullandı.

BRICS’İN KÜRESEL EKONOMİDEKİ PAYI ARTIYOR

Başlangıçta Güney Afrika’yı içermeyen “BRIC” kısaltması, 2001’de İngiliz ekonomist Jim O’Neill tarafından Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in büyüme potansiyelini vurgulayan bir makalede kullanılarak literatüre girmişti.

Birliğin kuruluşu ise Rusya’nın girişimleriyle, ABD ve Batılı ülkelerin küresel hakimiyetini dengeleyecek gayri resmi bir platform olarak 2009’a dayanıyor. Güney Afrika’nın da bir yıl sonra davet edilmesiyle birlik bugünkü BRICS adını aldı.

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre, bu yıl katılan beş yeni ülkeyle birlikte BRICS’in ekonomik büyüklüğü 29,5 trilyon doları geçerken, küresel ekonomideki payı da yüzde 28’e çıktı.

Çin, 18,5 trilyon dolarlık ekonomisiyle birliğin bu alanda açık ara lideri konumunda. Hindistan 4,1 trilyon dolar, Brezilya 2,2 trilyon dolar, Rusya 1,9 trilyon dolar, Suudi Arabistan ise 1,1 trilyon dolar büyüklükteki ekonomileriyle Çin’i takip ediyor.

Üye diğer ülkelerden BAE 536 milyar dolar, Güney Afrika 401 milyar dolar, İran 386 milyar dolar, Mısır 257 milyar dolar ve Etiyopya 192 milyar dolar ekonomik büyüklüğe sahip. Genişleyen yeni BRICS’in toplam nüfusu ise yaklaşık 3,5 milyara çıkarken bu da dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 44’üne tekabül ediyor.

BRICS’İN ENERJİDEKİ ROLÜ SUUDİ ARABİSTAN, BAE VE İRAN İLE ARTACAK

Halihazırda dünyanın en büyük petrol üreticisi ve ihracatçılarından Rusya’yı bünyesinde bulunduran BRICS’in küresel petrol piyasasındaki konumu, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) kilit üyeleri Suudi Arabistan, BAE ve İran’la birlikte güçlenecek.

OPEC verilerine göre, genişleyen birliğin petrol üretimi günlük 45 milyon varile, bir başka deyişle, dünya ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 45’ine çıktı. Doğal gaz rezervlerinde ise BRICS’te artık Rusya’nın yanı sıra dünyanın en çok rezerve sahip yedi ülkesi arasında yer alan İran, Suudi Arabistan ve BAE de bulunacak.

Rusya ile OPEC grubu arasında son yıllarda artan işbirliğinin BRICS ekseninde derinleşmesi beklenirken, “petro-dolar” sisteminde de bazı değişimler yaşanabilir.

Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerinin Çin ile petrol ve gaz ticaretinin Şangay Borsası’nda ve Çin yuanı üzerinden yapılması, ABD dolarının küresel enerji piyasasındaki hakimiyetini azaltacak ek bir hamle olarak yorumlanıyor.

Dünyanın en büyük petrol ihracatçılarını içeren BRICS, aynı zamanda en büyük ithalatçılarından Çin ve Hindistan’ı da içeriyor ve bu iki ülke, G7 ülkelerinin Rus petrolüne uyguladığı tavan fiyat yaptırımına da katılmıyor.

DOLARSIZLAŞMANIN HIZLANMASI BEKLENİYOR

Bu adımların BRICS nezdinde artma ihtimali bulunurken, Rusya’nın da Çin ve Hindistan’la enerji ticaretinde ruble, yuan ve rupinin payı Batılı ülkelerin yaptırımları nedeniyle önemli oranda arttı. Doların rezerv para statüsü, ABD’ye ucuz finansman ve mali yaptırım şeklinde avantaj sağlarken, BRICS’in “dolarsızlaşma” adımları söz konusu avantajları sekteye uğratabilir.

BRICS, IMF ve Dünya Bankası’na alternatif yaratmak ve üye ülkelerdeki dolarsızlaşma sürecini desteklemek için 2015’te Yeni Kalkınma Bankası’nı (NDB) kurdu.

Brezilya’nın eski devlet başkanı, NDB Başkanı Dilma Rousseff, geçen yıl yaptığı açıklamada, banka tarafından verilen kredilerin yaklaşık yüzde 30’unun yerel para birimlerinde yapıldığını ve küresel finans sisteminin yerini artık “çok kutuplu bir sistemin alacağı” değerlendirmesinde bulunmuştu.

BRICS ülkelerindeki merkez bankalarının altın rezervleri de özellikle “dolara alternatif para birimi” tartışmaları ekseninde gündeme gelen bir başka unsur olarak ön plana çıkıyor.

Birlik nezdinde ortak yeni bir rezerv para birimi kurulmasına yönelik tartışmalar sürerken, Putin, BRICS’in bu konuda çalışmalar yürüttüğünü ancak bunun kolay bir süreç olmadığını, zaman alacağını söylemişti.

Putin, yeni bir rezerv para birimi yerine devletler arasındaki ödemeleri sağlamak için bir sistem kurmanın daha önemli olduğu değerlendirmesini de yapmıştı.

Dünya Altın Konseyi (WGC) verilerine göre Rusya 2 bin 332 tonla BRICS’te en çok altın rezervine sahip ülke konumunda. Onu 2 bin 10 tonla Çin, 797 tonla Hindistan takip ediyor.

Suudi Arabistan 323 ton, Brezilya 129 ton, Mısır 125 ton, Güney Afrika 125 ton ve Birleşik Arap Emirlikleri 75 ton altın rezervine sahipken, resmi olarak bildirimde bulunmayan İran’ın 325 ton, Etiyopya’nın ise 100 ton altın rezervine sahip olduğu tahmin ediliyor.