TÜRKİYE’NİN ŞANSI

Çinli üreticilerin Avrupa pazarını domine etmesinden rahatsız olan Avrupa Komisyonu, yerli üreticileri korumak amacıyla önlem almayı hedefliyor. Avrupa Komisyonu’nun gündeminde ek vergi var. Komisyon Çinli otomobillerde olduğu gibi Çinli otobüsler için de ek vergi getirmeyi planlıyor. Yüzde 10 olan Gümrük Vergisi’ne ilave yüzde 18 ile yüzde 38 oranında ek vergi konuşuluyor. Ek vergi, Çinli üreticilerin rekabetinin zayıflamasına neden olur. Bu durum Türk üreticilerin iddiasını artırabilir. Anadolu Isuzu, Karsan, Otokar ve Temsa eletrikli minibüs, midibüs ve şehir içi elektrikli otobüsler üretiyor ve Avrupa dahil olmak üzere dünyaya ihraç ediyor.

ELEKTRİKLİ OTOBÜSTE İLK ÜÇ ÜLKE

Chatrou CME Solutions verilerine göre, Avrupa’da elektrikli otobüs pazarının lideri İngiltere oldu. 2023’de yüzde 76.1 artışla 1.206 adet elektrikli otobüs satıldı. 2023’de yüzde 29.6 artışla 753 adet elektrikli otobüs satışı gerçekleşen Almanya İngiltere’yi takip etti. Yüzde 128.2 gibi yüksek seviyede artışla 493 adet elektrikli otobüs satılan Norveç ise üçüncü sırada yer aldı.

TÜRKİYE ÜRETİM İÇİN ADAY ÜLKELERDEN

Çinli otomotiv markaları son yıllarda dünya pazarlarına da yönelmeye başladılar. Özellikle Avrupa pazarını radarlarına aldılar. Ancak, Çinliler Avrupa’da engelle karşılaşmaya başladı. Yerli üretimi korumak amacıyla Çin’den gelen otomobillere yönelik engelleme çalışmaları Çinlileri Avrupa’da üretim yapmaya zorladı. Bunun üzerine bazı Çinli markalar, Avrupa’da yatırım kararı aldı. Seres Group da Avrupa’da yatırımı düşünen markalar arasında bulunuyor. Türkiye’de DFSK’ın yeni plug-in hibrit modeli E5’in lansmanına katılan Seres Group Denizaşırı Başkanı Zhang Xingyan, yatırım planlarından söz etti. Xingyan, “Türkiye pazarı DFSK için stratejik öneme sahip ve Türkiye’yi Avrupa’ya açılan bir kapı olarak konumlandırmayı hedefliyoruz. Avrupa’da üretim tesisleri kurma planlarımızdan biri olan Türkiye, en önemli aday ülke konumunda” dedi. DFSK Türkiye Genel Müdürü Çınar Noyan ise, DFSK modellerinin dayanıklılık, verimlilik ve ulaşılabilir fiyat avantajlarıyla rekabete farklı bir soluk getirdiğini belirterek, “Bugün DFSK’nın yeni dönemini amiral gemisi SUV modeli E5 ile başlatıyoruz. Yeni sunduğumuz E5 modelimiz ile SUV segmentinde konumumuzu güçlendireceğiz. DFSK E5, bizim için yeni dönemin en önemli ürünü olacak” diye konuştu.

ÜRÜN YELPAZESİ GENİŞLİYOR

E5 lansmanında konuşan Noyan, yeni modellerle ilgili şu bilgileri paylaştı: “Önümüzdeki iki ay içerisinde C+ SUV modelimiz E4’ü benzinli olarak sunacağız. Eylül ayında B-SUV modelimiz plug-in hibrit ve tam hibrit olarak gelecek. Yıl sonunda D+ SUV konumunda olan E6’yı tüketicilerle buluşturacağız. Böylece yeni dönemde tamamen yeni modellerle ürün yelpazemizi hızla genişleteceğiz.”

Harbin’de 8. Rusya-Çin EXPO’sunun açılış törenine katılan Putin, burada yaptığı konuşmada, “Rusya’nın uzak doğusu ile Çin’in kuzeydoğu eyaletleri arasındaki bağları genişletmede büyük potansiyel olduğunu görüyoruz.” dedi.

Putin, iki ülke arasında ticaretteki dinamik büyüme eğilimini güçlendirerek, ticareti yapılan ürünlerin, hizmetlerin ve e-ticaretin kapsamının genişletilip sınır aşırı altyapının güncellenmesi gerektiğini vurguladı.

Otomobil üretiminden uçak imalatına kadar farklı alanlarda iş yapan Çinli üreticileri Rusya’da yatırım yapmaya davet eden Putin, Çinli yatırımcılara özel teşvik, destek ve yardım sağlamaya hazır olduklarını, yatırımcıların Rusya’da benzersiz bir teknoloji temeli ve yüksek nitelikli personel bulacağını belirtti.

“DOĞU’YA YÖNELİŞ” 

Putin, Ukrayna’daki savaş nedeniyle Batı’nın ekonomik yaptırımlarının baskısına karşı “Doğu’ya yöneliş” siyasetinin parçası olarak Çin ile başta enerji alanında olmak üzere her türlü ticareti ve ekonomik bağları geliştirmeye büyük önem veriyor.

Çin’in Heylongciang eyaleti, Rusya ile Amur Nehri boyunca uzanan 3 bin kilometrelik sınırıyla iki ülke ticareti için kritik önem taşıyor.

Eyaletin idari merkezi Harbin şehri, 1898 yılında bölgeyi işgal eden Rus İmparatorluğu tarafından kurulmuştu.

Ancak bu uzun sınırdaki altyapı yetersiz durumda. Amur Nehri üzerindeki ilk demir yolu köprüsü 2021’de hizmete açılmıştı.

Öte yandan Moskova yönetimi, geçen yıl Çin gemilerinin ülke içi taşımacılık için Vladivostok Limanı’nı kullanmasına izin vermişti. Çin, şehri 1860’da Rus İmparatorluğu’na teslim etmesinden bu yana ilk kez limana erişim sağlamıştı.

ABD’NİN YAPTIRIM UYGULADIĞI ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTESİNİ ZİYARET ETTİ  

Putin, ABD yönetiminin Çin ordusu ile bağları nedeniyle yaptırım uygulayarak işbirliğini askıya aldığı Harbin Teknoloji Entitüsünü ziyaret ederek öğrencilerle buluştu.

Rusya ve Çin arasında teknoloji ve eğitim alanında işbirliğini geliştirmeye hazır olduklarını vurgulayan Putin, ABD’nin Çin bankalarına yönelik olası yaptırımlarının ekonomik ilişkileri etkilememesi için yollar bulacaklarını dile getirdi.

Rus lider, Rusya ile Çin şirketlerinin para alışverişlerinin yüzde 90’ını yerel para birimleriyle gerçekleştirdiğine dikkati çekti.

YAPTIRIMLAR EKOMOMİK İLİŞKİLERE ENGEL

ABD ve Avrupa Birliği’nin, son bir yılda Ukrayna bağlantılı yaptırımlara Çinli firmaları da dahil etmesi, Rusya ile Çin arasındaki ekonomik işbirliğini olumsuz etkileyebileceği öngörülüyor.

ABD, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ikinci yıl dönümü öncesinde, 23 Şubat’ta, Rusya’ya Ukrayna Savaşı’nda askeri destek sağlayabilecek ürünlerin ticaretini yaptıkları gerekçesiyle Çinli şirketleri yaptırım listesine almıştı.

Avrupa Birliği de 24 Şubat’ta Rusya’ya yönelik 13’üncü yaptırım paketine ilk kez Çinli şirketleri dahil etmişti.

Yaptırım uygulanan Çinli şirketlerin, askeri ve sivil ikili kullanıma sahip ürünleri Rusya’ya tedarik ederek savaşta yararlanacağı savunma sanayi temelinin güçlendirilmesine katkı sağladıkları iddia ediliyor.

Rusya’ya mali yaptırımlar ikili ticareti de olumsuz etkiliyor. Çin’in Renmin Üniversitesine bağlı Çongyang Mali Çalışmalar Enstitüsünün yayımladığı rapora göre, mart ayı itibarıyla iki ülke şirketleri arasındaki para transferlerinin yüzde 80’i askıya alındı. Rusya ile ticarete aracılık eden Çin finans kurumlarının ikincil yaptırımlardan etkilenebileceğine dair de endişeler bulunuyor.

PROJELERİN %33’Ü ONLARDA

BBC, hisselerine göre Çinli şirketlerin bugün lityumu üreten veya minerali üretmek için yapım aşamasında olan projelerin yüzde 33’ünü kontrol ettiğini hesapladı. Ancak Çinli işletmeler büyüdükçe, diğer uluslararası madencilik devlerine sıklıkla yöneltilen suiistimallere benzer suçlamalarla karşı karşıya kaldılar.

MİNERALLERİ ÇIKARMA YOLUNDA

Küresel Çin Birimi, dünya çapında Çinli şirketlerin de hisse sahibi olduğu, kobalt, nikel ve manganez minerallerinden birini çıkarmak için tasarlanmış en az 62 madencilik projesi belirledi.

ELEKTRİKLİ CİHAZLARIN VAZGEÇİLMEZİ

Bunların tümü, elektrikli araçlarda kullanılan lityum iyon pillerin yapımında kullanılıyor; bu piller, güneş panelleriyle birlikte artık Çin için yüksek endüstriyel öncelikler arasında yer alıyor. Çin’in pay sahibi olduğu bazı projeler bu minerallerin dünyadaki en büyük üreticileri arasında yer alıyor.

‘ÇİN LİDER KONUMUNDA’

Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House’a göre Çin, lityum ve kobaltın damıtılmasında uzun süredir lider konumunda ve küresel tedarikteki payı 2022’de her bir mineral için sırasıyla yüzde 72 ve yüzde 68’e ulaşıyordu.

KRİTİK MİNERALLERE ERİŞİM 

Bunları ve diğer kritik mineralleri damıtma kapasitesi, ülkenin 2023 yılında dünya çapında satılan elektrikli araçların yarısından fazlasını ürettiği, küresel rüzgar türbini üretim kapasitesinin yüzde 60’ına sahip olduğu ve güneş paneli tedarik zincirindeki her aşamanın yüzde 80’ini kontrol ettiği bir seviyeye ulaşmasına yardımcı oldu.

Çin’in sektördeki rolü bu ürünleri dünya çapında daha ucuz ve daha erişilebilir hale getirdi.

MİNERAL KULLANIMI NEDEN ARTMALI?

Ancak yeşil ekonomi için gerekli olan mineralleri çıkarması ve işlemesi gereken tek ülke Çin değil. BM, dünyanın 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı salımı hedefine ulaşması için, minerallerin kullanımının 2040 yılına kadar altı kat artması gerektiğini söylüyor.

YENİ STRATEJİLER BELİRLEDİLER

Diğer yandan ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği de Çin kaynaklarına olan bağımlılıklarını azaltmak için stratejiler geliştirdiler. 

Çinli şirketlerin denizaşırı madencilik faaliyetlerini artırmasıyla birlikte bu projelerinden kaynaklanabilecek sorunlara ilişkin suçlamalar da giderek arttı.

‘MADENCİLİK ÇİN’E ÖZGÜ DEĞİL’

İş ve İnsan Hakları Kaynak Merkezi adlı bir STK, bu tür sorunların “Çin’in madenciliğine özgü olmadığını” söylüyor. Buna karşın geçen yıl kuruluş, kritik minerallerin çıkarılmasında çalışan Çinli şirketlere karşı, yerel halkın haklarının ihlal edilmesinden ekosistemlere zarar verilmesi ve güvensiz çalışma koşullarına kadar 102 suçlamanın listelendiği bir rapor yayınladı.

SUÇLAMALAR ARTIYOR

Bu suçlamalar 2021 ve 2022 yıllarına aitti. BBC, 2023 yılında STK raporlarında veya basında bildirilen 40’tan fazla suçlama daha tespit etti.

‘HAFTADA ÜÇ PATLAMA’

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin en güneyindeki Lubumbashi’nin eteklerinde Christophe Kabwita, 2011’den bu yana Jinchuan Grubu’na ait olan Ruashi kobalt madenine karşı ayaklanmaya liderlik ediyor.

Kapısının 500 metre uzağında bulunan açık maden ocağının, kayaları haftada iki veya üç kez patlatmak için patlayıcılar kullanarak hayatlarını mahvettiğini söylüyor. Patlama başlamak üzereyken sirenler, herkese elindeki işi bırakıp siper almaları için bir işaret olarak çalıyor.

CAN GÜVENLİĞİ TEHLİKEDE

2017 yılında Katty Kabazo adlı genç bir kızın okuldan eve giderken bir kayanın çarpması sonucu öldüğü bildirilirken, diğer kayaların da çevredeki evlerin duvarlarına ve çatılarına delikler açtığı söyleniyor.

Ruashi madeni Sözcüsü Elisa Kalasa, “o bölgede küçük bir çocuğun bulunduğunu, kızın orada olmaması gerektiğini ve saçılan kayalardan etkilendiğini” kabul etti.

‘TEKNOLOJİ GELİŞTİ. ARTIK UÇAN KAYALAR YOK’

Kalasa, o günden bu yana, “teknolojiyi geliştirdik ve artık uçan kayaların olmadığı bir patlatma yöntemine sahibiz” dedi.

‘HALK MADENE YAKIN OLDUĞU İÇİN…’

İşletme Müdürü Patrick Tshisand farklı bir tablo çizdi: “Madencilik yapıyorsak patlayıcı kullanırız. Patlayıcılar kayaların fırlamasına neden olabilir, halkın madene çok yakın olması nedeniyle onların içine düşebilir… bu yüzden buna benzer çok sayıda kaza yaşadık.”

‘UZAĞA TAŞINMALARI İÇİN TAZMİNAT ÖDEDİK’

Kalasa ayrıca 2006 ile 2012 yılları arasında şirketin 300’den fazla aileye madenden daha uzağa taşınmaları için tazminat ödediğini söyledi.

‘ORMANLARI YUTTU’

Endonezya’nın uzak Obi Adası’nda, Çinli bir şirket olan Lygend Resources and Technology ile Endonezyalı madencilik devi Harita Group’un ortak olduğu bir maden, Kawasi köyünün çevresindeki ormanları hızla yuttu.

Yerel madenleri izleyen Jatam, köylülerin taşınmaları ve devlet tazminatını kabul etmeleri konusunda baskı altında olduklarını söylüyor. Onlarca aile, teklifleri yetersiz bularak taşınmayı reddetmiş.

Bazıları, ulusal stratejik öneme sahip bir projeyi aksattıkları iddiasıyla yasal işlem başlatılmasıyla tehdit edildiklerini söylüyor.

‘DOĞAYI KİRLETİYORLAR’

Jatam, madene yer açmak için kadim ormanların kesildiğini; nehirlerin ve okyanusların tortuyla dolduğunu ve bir zamanlar el değmemiş deniz ortamını kirlettiğini belgelediklerini söylüyor.

‘SU İÇEMİYORUZ’

Kawasi köyünde yaşayan öğretmen Nur Hayati, “Nehrin suyu artık içilemez durumda, çok kirli ve genellikle berrak mavi olan deniz, yağmur yağdığında kırmızıya dönüyor” diyor.

MADENİ KORUMAK İÇİN ATILAN ADIMLAR

Madeni korumak için adaya Endonezya askerleri konuşlandırıldı.

Nur, madenin etkisini protesto etmek için Haziran 2018’de Endonezya’nın başkenti Cakarta’ya giden bir grup köylü arasındaydı. Ancak yerel yönetim temsilcisi Samsu Abubakar halktan çevreye zarar konusunda herhangi bir şikayet gelmediğini söyledi. Ayrıca Harita Group’un “çevre yönetimi ve izleme yükümlülüklerine uyduğu” sonucuna varan resmi bir raporu da paylaştı.

‘YEREL YASALARA BAĞLI KALIYORUZ’

Harita Group da bize yaptığı açıklamada, “etik iş uygulamalarına ve yerel yasalara sıkı sıkıya bağlı kaldığını” ve “her türlü olumsuz etkiyi gidermek ve azaltmak için sürekli çalıştığını” söyledi.

CCCMC ŞİKAYET MEKANİZMASI

Bir yıl önce, CCCMC olarak bilinen Çin Madencilik Ticaret Odası Çin’in sahip olduğu madencilik projelerine karşı yapılan şikayetleri çözmeyi amaçlayan bir şikayet mekanizması kurmaya başladı.

Odanın Sözcüsü Lelia Li, şirketlerin yerel topluluklarla veya STK’larla etkileşimde bulunma konusunda “hem kültürel hem de linguistik yetenekten yoksun” olduğunu söylüyor.

HENÜZ AMACINA TAM OLARAK ULAŞMADI

Ancak mekanizma henüz tam olarak çalışmıyor. Çin’in yabancı madencilik faaliyetlerine katılımının artacağı kesin görünüyor.

BİRLEŞİK KRALLIKTAN AÇIKLAMA

Birleşik Krallık merkezli iklim odaklı düşünce kuruluşu Ember’in Asya Program Direktörü Aditya Lolla, bunun sadece kilit bir pazarı kontrol etmeye yönelik bir “jeopolitik oyun” olmadığını, aynı zamanda iş perspektifinden de mantıklı olduğunu söylüyor.

Sonuç olarak Çinli işçiler dünya çapındaki madencilik projelerine gönderilmeye devam edecek. Bu projeler onlar için çoğunlukla iyi para kazanma şansı sunuyor.