Demirli, müfredatın değişme ihtiyacına yönelik olarak uluslararası raporlara ve küresel ölçekli ölçme değerlendirme çalışmalarına bakıldığını belirterek, “Ülkemizdeki müfredatın ve özellikle bazı derslerdeki içeriklerin yoğun olduğu tespit edilmiş ve buna yönelik de raporlar bize sunulmuştur. Biz de bu bağlamda genel müdürlüklerle birlikte yapmış olduğumuz değerlendirmelerde, çağdaşlarımızla birlikte gelişmiş ülkelerdeki çalışmaları da takip ederek oradaki sadeleştirmeyi programlarımıza yansıtma gayreti içerisinde bulunduk. Bu sadece bir sadeleştirme değil, aynı zamanda bir yaklaşım değişimini de beraberinde getirdi. Beceri temelli bir yaklaşımla artık programlarımız işlenecek. Bu da çocuklarımızın gerekli becerileri, kendilerinin ihtiyaçlarını karşılayacak, toplumun ve dünyanın yeni ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tasarlamalarına zemin oluşturacak” dedi.

’67 BİN 284 GÖRÜŞ GELDİ, BU DİNAMİK BİR SÜREÇ’

Başkan Demirli, yeni müfredat hazırlanırken görüş bildirme sürecinin 2013’lere kadar dayandığını söyleyerek, “Milli eğitim kalite çerçevesi çalışmalarından itibaren, izleme ve değerlendirme çalışmaları süre gelmekteydi. Milli Eğitim Bakanlığı’nın bu konudaki müktesebatı oldukça geniştir. İlgili genel müdürlükler başta olmak üzere Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nı da bu çalışmalara dahil ettiğimiz zaman çok sayıda birliktelikler yaşandı. Akademisyenler, milli eğitim uzmanları, öğretmenler, veliler ve diğer süreç içerisindeki tüm izlemelere baktığımızda bu çalışmaları bu programın geliştirilmesinin zemini olarak ifade edebiliriz. Çok sayıda rapor var bu bağlamda o raporların da ortaya çıkardığı yaklaşımları yeni müfredatımıza yansıtmaya gayret gösterdik. Çok sayıda sivil toplum örgütü, eğitimle ilgili paydaşımız, üniversiteler, bunlar resmi raporlar şeklinde de bizlere sundu ve aynı zamanda vatandaşlarımız da kendileri doğrudan bizzatihi bireysel görüşlerini bize sundular. 67 bin 284 görüş geldi, biz bunları anlık her gün tasnifleyerek ilgili genel müdürlüklerle paylaştık. Kendi uzmanlarımız ve komisyonlarımızla paylaştık. Değerlendirmelerini günlük yaptık. Askı sürecinde dahi biz bu değerlendirme toplantılarımızı ve programlara yansıtma çalışmalarımızı kesmedik” ifadelerini kullandı.

‘İZLEME VE DEĞERLENDİRME DEVAM EDİYOR’

Görüş bildirme sürecinin konuyla ilgili olan uzmanlar için yeterli geldiğini ifade eden Başkan Demirli, “Nihayetinde konunun uzmanı olan kişiler o dokümanları incelediklerinde odaklanacakları nokta ve değişiklikleri rahatlıkla izleyebilir, görebilirlerdi. Süreyle ilgili tartışma her zaman gündemimizde olabilir. Artı bu izleme ve değerlendirme devam ediyor. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı da bu programlar uygulandığında izlemeye devam edecek. İlgili genel müdürlüklerin programlar dairesi izlemeye devam edecek. Bu dinamik bir süreç, bu güncelleme çalışmaları sürekli olan bir husus, yeni ve bugüne ait bir husus değil” diye konuştu.

Yeni müfredat ile özgün ve beceri temelli bir yaklaşıma geçildiğini kaydeden Başkan Demirli, öğrencilerin becerileri hayata geçirirken de erdemli insan olarak, milli ve manevi değerler başta olmak üzere öğrendiklerini insanlığın iyiliğine kullanmasını hedeflediklerini aktardı. Başkan Demirli, müfredatın getirdiği en önemli yeniliğin ‘okul temelli’ bir planlama olduğunu vurgulayarak, “Öğrencilerin kendi bireysel özelliklerini dikkate alan farklılaştırma öne çıkmış durumda. Artık öğretmenlerimiz öğrencilerin bireysel özelliklerini daha da iyi bir şekilde gözlemleyebilecek ve ona göre farklılaştırmayla destekleme ya da zenginleştirme çalışmaları yapabilecek. Bu birey özgürlük bizim için son derece önemli” dedi.

‘YABANCI DİL ÇALIŞMALARI DEVAM EDİYOR’

Yeni müfredat sisteminde henüz yabancı dile yönelik çalışmaların bulunmadığını da belirten Demirli, “Şu an bize gelen teklifler 26 dersi kapsıyor. İçerisinde henüz yabancı dil ya da İngilizce ile ilgili bir çalışma yok. Fakat ilgili genel müdürlükler, burada temel eğitim, orta öğretim genel müdürlüğü bu işleri yürütüyor, hazırlıklarını yapıyorlar. Onların da hazırlıkları tamamlanır tamamlanmaz bize değerlendirmek üzere sunacaklar. Büyük ihtimal önümüzdeki yakın dönemde de o derslerle ilgili çalışmaları tamamlamış olacağız” ifadelerini kullandı.

Demirli, yeni müfredat sisteminde daha güncel ve daha çağdaş bir yaklaşım sergilediklerini belirterek, ‘yapay zeka’, ‘milli savunma’ ve ‘spor’ alanlarında öğrencilerin mevcut program sistemine daha hızlı adapte olabileceklerini de anlattı. Demirli yeni müfredat için, “Çocuğun gelişimini çok yönlü bir şekilde ele alıyor. Dolayısıyla bizler bu noktada genel hedefi, temel değerleri de dikkate alacak bir şekilde çocuğun ve dolayısıyla toplumun huzurlu bir şekilde ve insanlığın yararına kullanacak bir şekilde gelişmesini önceliyoruz” diye konuştu.

KADEMELİ GEÇİŞ NASIL OLACAK

Demirli, kademeli geçişin nasıl olacağını da anlatarak, “Önümüzdeki yıldan itibaren okul öncesi, ilkokul 1’inci sınıf, ortaokul 5’inci sınıf ve lise 9’uncu sınıflarda uygulamaya geçtiği zaman, aynı zamanda izleme çalışmaları da devam edecek. Bu zaten eğitim sisteminin olağan bir parçası. Dolayısıyla burada elde edilen ve programların bir parçası haline getirdiğimiz öğretmen yansımalarını aktif bir şekilde izlediğimizde bu süreç gerçekleşmiş olacak. Tüm eğitim sisteminde, tüm sınıflarda bu program geçmiyor. Sonuçta kademeli geçiyor. Bu programın tamamının eğitim sistemine geçmesi 4 yıl gibi bir süreyi alacak. Süreç dinamik, bu süre zarfında da mutlaka güncellemeler olacaktır” dedi.

İNTEGRAL NEDEN MÜFREDATTAN KALKTI

Yeni müfredat sistemine gelen eleştirilere de değinen Demirli, özellikle matematik dersinin konusu olan integralin müfredattan çıkarılmasına ilişkin şöyle dedi:

“Ben bu noktada eleştiri geliştirenlerin gerçekten programlarımızı bir gözle tekrar değerlendirmelerini ve okumalarını isterim. İntegral matematiğin çok önemli konularından biri. Bilim alanı olarak baktığınızda, özellikle analitik düşünme becerilerini etkileyen bir unsur. Ancak şöyle de bir yönü var. İntegral bizim programlarımızda 12’nci sınıfın 2’nci döneminde yer alan bir konu. Bizler sadeleştirme yaparken en temel karakteristik olarak şuna dikkate aldık; İçeriği sadeleştirilirken, bir konunun bir başka konunun öncülüğü olup olmadığına baktık. İntegral konusuna geldiğimizde ise 12’nci sınıfın 2’nci döneminden itibaren başka bir konunun öncülüğü olmadığını söyleyebiliriz. Öğrencilerimizin bu noktada limit türeve kıyasla integral ile alakalı olarak çalışmaları kıyas ettiğimizde alan uzmanlarıyla, akademisyenlerle tartıştığımızda bu konunun lisans seviyesinde ya da ön lisans seviyesinde fen ve matematik ağırlıklı mühendislik ağırlıklı eğitimlerine devam etmek isteyen çocuklara verilmesinin daha isabetli olacağı kanaati hasıl oldu. Ve bununla ilgili olarak da yapılan bilimsel çalışmalarda bunu gördük. Bu, çocukların matematiğe olan bakış açısını da etkilemektedir. Ve bizler bu çalışmaları yaparken tamamen akademisyenlerle, matematik öğretimcileriyle, alan uzmanlarıyla, öğretmenlerimizle birlikte bu kararı verdik. Bu tartışmalar aynı zamanda bugünün değil, bu kademeli geçişle birlikte 4 yıl sonrasının konusu. Öğrencilerimiz yüksek öğretime geçtiklerinde, ön lisans ya da lisans seviyelerinde eğer mühendislik ve matematik fen alanında devam edeceklerse zaten orada bunun kendi alanlarına yönelik uygulamalarını öğreneceklerdir. Burada büyük bir tartışmaya zemin teşkil edecek bir sadeleştirme söz konusu değil.”

Açıklamada Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in görüşlerine de yer verildi. Tekin, 2024-2028 Stratejik Planı’na ilişkin sunuş bölümünde yaptığı değerlendirmede, bireylerin yaşadığı topluma uyum sağlaması, kişilik kazanması, iyi bir insan ve vatandaş olmasının ancak nitelikli bir eğitim vasıtasıyla gerçekleşeceğini vurguladı.

Bakan Tekin, stratejik planlamanın, kurumların, belirlediği hedeflere ulaşılmasında temel yapı taşlarından biri olduğunu, yürüttükleri faaliyetlerin yönetiminde ve milli eğitim alanında atılacak adımlarda kendilerine ışık tutacak, kararlılıklarını artıracak bir olgu olarak karşılarına çıktığını ifade etti.

Bakanlığın öncelikli hedefleri arasında motivasyonu yüksek, öz güven sahibi, merak eden, sorgulayan, analiz yapabilen ama aynı zamanda erdemli, merhametli ve vicdanlı gençler yetiştirmek olduğunu bildiren Tekin, şunları kaydetti:

“İstiklalden istikbale Türkiye Yüzyılı’nı inşa etmek vizyonuyla gelenek ve gelecek arasında sağlam köprüler kuracağımızdan eminiz. Ülkemiz, sahip olduğu değerleri, birikimleri, 2053, 2071 hedefleri ve Türkiye Yüzyılı vizyonuyla gerçekten büyük bir ülkedir. Cumhuriyetimizin 100. yılının görkeminin gücüyle önümüzdeki yüzyılın planlarını yapmak, projeksiyonunu çizmek ve önümüzdeki yüzyılın ana gücünün Türkiye ve Türk milleti olması maksadıyla görevimiz olan maarif davasını layıkıyla yürüteceğimize inancım tamdır.

En kıymetli hazinemiz olan evlatlarımıza ilişkin bizi bu hedeflerimize ulaştıracak, istikbalimizin mimari yapısını oluşturacak olan Türkiye Yüzyılı hedefimizin yol göstericisi ve toplumsal eğitim seferberliğimizin belgesi olacağına inandığım Milli Eğitim Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı’nı kamuoyuna sunmaktan, belirlediğimiz hedefler doğrultusunda azim ve kararlılıkla çalışacağımızı bildirmekten kıvanç duyarım.”

“STRATEJİK PLAN İZLEME VE DEĞERLENDİRME MODELİ” OLUŞTURULDU

Öte yandan, 7 amaç çerçevesinde oluşturulan stratejik planda 33 hedef, bu hedeflerin ölçülmesine ilişkin 130 performans göstergesi ve hedefleri gerçekleştirmeye yönelik somut adımlara ilişkin 147 strateji yer aldı.

Ayrıca, hedeflerin 5 yıllık perspektifte yaklaşık maliyetlerinden yola çıkılarak tahmini kaynak ihtiyaçları hesaplandı. Planda yer alan amaç ve hedeflerin gerçekleşme durumlarının takip edilebilmesi için “Stratejik Plan İzleme ve Değerlendirme Modeli” oluşturuldu.

Geleceğe yönelik stratejilerin uygulanmasında şeffaf, güvenilir ve hesap verilebilirliği sağlayan bir ortamı tesis ederek kamu kaynaklarının en iyi şekilde kullanılmasını sağlayacak şekilde hazırlanan stratejik plan, eğitim paydaşları için önemli bir kılavuz görevi görecek.

Stratejik plan, orta ve uzun vadeli planlanma, çok yıllık bütçeleme, performans göstergelerini belirleme ve izleme, değerlendirme ile raporlama süreçlerini kapsıyor.

Kurumsal anlamda değişen koşullara uyum sağlanmasını hedefleyen plan, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli şekilde kullanılması ile hesap verebilen saydam yönetim anlayışını pekiştirecek bir üst politika belgesi niteliği taşıyor.

Bu bağlamda şekillenen, “MEB 2024-2028 Stratejik Planı” eğitimde erişim ve fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi, öğretmenlerin mesleki ve kişisel gelişimlerine çok boyutlu destek sağlanması, beceri ve süreç odaklı ölçme ve değerlendirme mekanizmasının geliştirilmesi, öğretim programlarının çağın ihtiyaçlarına cevap verecek ve geleneksel kültürü ihtiva edecek şekilde sürekli güncellenmesi gibi konulara odaklanıyor.

YÖK’ten yapılan yazılı açıklamaya göre, rapor, üniversiteleri, “eğitim ve öğretim”, “araştırma-geliştirme, “proje ve yayın”, “uluslararasılaşma”, “sürdürülebilirlik” ile “topluma hizmet ve sosyal sorumluluk” kategorilerinde değerlendirerek, yükseköğretime yaptıkları katkı ve sağladıkları gelişmeye göre hazırlandı.

YÖKSİS İzleme Kriteri Modülü üzerinden alınan verilere göre yapılan değerlendirme için bu yıl yeni eklenen veya çıkarılanlarla birlikte 74 farklı gösterge esas alınırken, özellikle eğitim-öğretim kategorisinde üniversitelerde dikkate değer artışlar tespit edildi.

Bu yıl ilk kez göstergeler arasına dahil edilen ve mezunların niteliğiyle sektörün beklentilerine cevap vermesi açısından önem atfedilen “iş dünyasının mezunların yeterliliklerine ilişkin memnuniyet oranı” ölçüldü. İşverenlerin mezunlardan memnuniyet oranı yüzde 78 çıktı.

İlk kez yapılan bir başka değerlendirme ise istihdamla ilgili oldu. Üniversite mezunlarının “yurt içinde ilk işe başlama süreleri” ile ilgili veriler, mezunların ortalama 6,4 ayda işe başladıklarını gösterdi.

ÖĞRENCİLERİN SOSYAL SORUMLULUK PROJELERİ

Öğrencilerin toplumsal yaşamdaki duyarlılıklarını ve dayanışmalarını artırmak amacıyla üniversitelerde yürütülen sosyal sorumluluk projeleri arttı. Öğrencilerin katıldığı sosyal sorumluluk projeleri 2022’de 14 bin 204 olarak belirlenirken, oran olarak yüzde 74,6’dan yüzde 83’e yükseldi.

Üniversite öğrencilerinin mezuniyet sonrası istihdam edilebilirliklerini artırmak amacıyla geçen yıl 132 üniversitede öğrenciler tarafından 7 bin 900 endüstriyel-sektörel proje yürütüldü. Bu projeler öğrencilerin sadece ders değil, sektörle işbirliği yaparak kariyerlerini geliştirme yolunda ilerlediklerini gösteriyor.

Ayrıca teknoloji alanında katkı sağlamak üzere 29 bin 342 öğrenci, TEKNOKENT veya Teknoloji Transfer Ofisi projelerinde yer aldı ve bu projelere katılan öğrenci sayısı ortalaması 222’den 264’e yükseldi.

Öğrenci-sektör etkileşimi ve projelere katılımdaki artış, öğrencilerin sadece ders başarılarına değil kendilerini mesleki anlamda geliştirmeye odaklandığını yansıtması açısından önemli kabul ediliyor.

DOKTORA ÖĞRENCİLERİNİN SAYISI YÜKSELDİ

Bu yıl öğrencilerin daha donanımlı mezun olmalarına imkan sağlayan çift ana dal ve yan dal yapan öğrenci oranı da değerlendirmeye alındı. Bu yeni göstergeye göre en az bir öğrencisi bu programlara kayıtlı üniversite sayısı 177.

Akademik sürdürülebilirlik açısından önem taşıyan ve yükseköğretim sisteminin önemli hedeflerinden olan doktora öğrencisi sayısı 2021’de 8 bin 815 iken, 2022’de 11 bin 290’a yükseldi.

Öğrencilerin araştırma geliştirme süreçlerine hangi oranda dahil olduklarını ortaya koymayı amaçlayan TEKNOFEST, TÜBİTAK, TÜBA gibi organizasyon ve kurumlar tarafından düzenlenen yarışmalara katılım da bu yıl ilk kez değerlendirildi.

Buna göre, 153 üniversiteden 16 bin 809 öğrenci, yarışmalarda becerilerini sergiledi.

BİLİMSEL YAYINLAR HER YIL İSTİKRARLI ARTIYOR

Öğretim elemanlarının bilimsel üretimlerini ve bilimsel araştırmalara katılma çabalarını gösteren endeksler de analiz edilirken, endeksli dergi ve kitaplardaki yayınların her yıl istikrarlı arttığı gözlendi.

Ulusal hakemli dergilerde yayımlanmış yayın sayısı ortalaması üniversite başına geçen yıl 199 iken bu yıl 246’ya çıktı.

Bu yıl getirilen “endeksli dergi ve kitaplarda ulusal işbirliği ile yayımlanmış yayın oranı” göstergesi, yüzde 52,9 oldu. Bu veri yayınların sektör veya diğer kurumlarla işbirliği oranını yansıtıyor.

En yüksek yüzde 10’luk dilimde atıf alan yayın sayısı ortalaması 154’ten 182’ye yükselirken, en yüksek yüzde 10’luk dilimde atıf alan yayın sayısının çoğalması, Türk üniversitelerinin dünya çapındaki etkisinin arttığını gösteriyor.

Üniversiteler, 2021’de 2 bin 113 patent, faydalı model veya tasarım başvurusu yaparken, 2022’de bu rakam 2 bin 415’e çıktı ve 826 patent, 231 faydalı model veya tasarım başvurusu olumlu sonuçlandı.

ULUSLARARASI ÖĞRENCİLER VE DEĞİŞİM PROGRAMLARI

Üniversitelerin uluslararası düzeydeki etkileşim ve işbirliklerinin değerlendirildiği “uluslararasılaşma” kategorisinde de veriler, sağlanan gelişmeyi ortaya koydu.

Uluslararası öğrenci sayısı 2021’de 223 bin 978 iken, 2022’de 260 bin 316’ya çıktı. 169 üniversitede 1434 uluslararası doktoralı öğretim elemanı görev yapıyor. Uluslararası değişim programları kapsamında 97 üniversiteye 1245 öğretim elemanı gelirken, 127 üniversiteden 2 bin 294 Türk öğretim elemanı yurt dışındaki üniversiteleri ziyaret etti.

Uluslararası değişim programları kapsamında gelen öğrenci sayısı 2021’de 3 bin 99 iken 2022’de 6 bin 397’ye, bu kapsamda gönderilen Türk öğrenci sayısı da 12 bin 429’dan 16 bin 984’e yükseldi.

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK, DOĞAL KAYNAKLARI BİLİNÇLİ KULLANMAK

Yükseköğretim Kurulunun bu yıl ilk kez yaptığı değerlendirmelerden bir diğeri de üniversitelerin doğal kaynakları bilinçli kullanıp kullanmadıklarını ortaya koyan “sürdürülebilirlik” kategorisi oldu.

Üniversiteler, enerji kaynaklarının verimliliği, karbon ayak izi ve su tüketimi gibi doğayla uyumlu faaliyetleri yönünden de analiz edildi.

Enerji verimliliğini artırmak için 79 üniversitede 1,85 milyar lira, su tasarrufu için ise 53 üniversitede 47,6 milyon liralık yatırım yapıldığı saptandı.

Bu kategorideki değerlendirmeyle Türk üniversitelerinin uluslararası sıralamalarda yer almalarına katkı hedefleniyor.

“SÜRECİN ÜNİVERSİTELER TARAFINDAN DİKKATLE TAKİP EDİLMESİNDEN MEMNUNİYET DUYUYORUZ”

YÖK Başkanı Erol Özvar, raporun sunuş bölümündeki yazısında, çalışma ile ülkenin özgün koşullarını gözeterek belirlenen standartlara göre üniversitelerin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymanın amaçlandığını ifade etti.

Temel hedeflerinin hiyerarşik bir değerlendirme yapmak yerine üniversitelerin gelişmeye açık yönlerini belirlemek ve desteklemek olduğunu anlatan Özvar, “Yükseköğretim kurumlarımızın, belirlenen göstergelere dayalı olarak izleme ve değerlendirme birimleri aracılığıyla itinalı çalışmalar yürüttüklerini gözlemliyoruz. Bu çabaların, kurumların veriye dayalı karar verme süreçlerine önemli katkı sağlayacağına inanıyoruz ve bu sürecin üniversiteler tarafından dikkatle takip edilmesinden memnuniyet duyuyoruz.” ifadelerini kullandı.

Özvar, raporda, üniversitelerin birbirleri ile kıyaslanması yerine, Türkiye Yükseköğretim Sistemine katkısı ve üniversitenin kendi geçmiş verilerine göre gelişiminin tespitinin önemsendiğini belirterek, deprem bölgesindeki üniversitelere, içinde bulundukları koşullar nedeniyle hassasiyetle yaklaşıldığını aktardı.

“DİJİTALLEŞME VE BÜYÜK VERİ PROJESİNDE ÖNEMLİ MESAFE KAYDEDİYORUZ”

Erol Özvar, ayrıca üniversitelerin dijitalleşme konusunda geldiği aşama bakımından şu değerlendirmeyi yaptı:

“Değerlendirme raporu ile ortaya çıkan ilgi çekici sonuçlardan biri de birkaç yıldır bütün üniversitelerimizde başlattığımız dijitalleşme ve büyük veri projesinde kayda değer mesafe kaydediyor olmamızdır. Artık üniversitelerimiz kendi verilerine sahip çıkmaya başladı. Bu gelişme yapay zeka alanında yapmayı planladığımız projelerin altyapısını teşkil edecektir. Kısa zaman içerisinde üniversitelerimizin Yükseköğretim Kurulu ile birlikte bu vizyonu benimsemeleri ve hayata geçirmeleri takdire şayandır.”

Rapora, “https://www​.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/2023-universite-izleme-ve-degerlendirme-genel-raporu.pdf” adresinden erişilebiliyor.