Avrupa Birliği’nin Copernicus uydu izleme sistemiyle yapılan ölçümlere göre 2024 yılının mart ayına ait küresel ortalama hava sıcaklığı 1850-1900 mart ayı sıcaklık ortalamasının 1,68 derece, 1991-2020 mart ortalamasının 0,73 derece, 2016’da kaydedilen bir önceki en sıcak mart ayı ortalama sıcaklığının da 0,10 derece üzerine çıkarak 14,14 derece ölçüldü.

Geçen mart ayı şimdiye kadar kaydedilen en sıcak mart oldu.

TÜM ZAMANLARIN EN SICAK NİSAN VE MAYIS AYLARI

Onu takip eden nisan ayı da tüm zamanların en sıcak nisan ayı olarak kayıtlara geçti.

Nisan ayına ait küresel ortalama hava sıcaklığı 1850-1900 nisan ayı ortalamasının 1,58 derece, 1991-2020 nisan ortalamasının 0,67 derece, 2016’da kaydedilen bir önceki en sıcak nisan ayı ortalama sıcaklığının da 0,14 derece üzerine çıkarak 15,03 derece olarak ölçüldü.

İlkbahar mevsimindeki her ay yeni sıcaklık rekorlarını beraberinde getirirken mayıs ayı da tüm zamanların en sıcak mayıs ayı oldu.

Mayıs ayına ait ortalama yüzey hava sıcaklığı 1991-2020 mayıs ortalamasının 0,65 derece, 1850-1900 mayıs ayı ortalamasının 1,52 derece, 2020’de kaydedilen en sıcak mayıs ayının ise 0,19 derece üzerine çıkarak 15,91 derece olarak kaydedildi.

“MAYIS AYININ 29 GÜNÜNDE SICAKLIK REKORU KIRILDI”

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz, iklim değişikliği nedeniyle her geçen mevsimin daha önceki yıllara kıyasla biraz daha sıcak olacağını, bu senenin ilkbahar mevsiminin de geçen yıllara kıyasla daha sıcak ve kurak geçtiğini söyledi.

Sadece 2024 yılı ilkbahar mevsiminin değil, son 12 ayın insanlık tarihinde görülen en sıcak 12 ay olduğunu belirten Kurnaz, “Küresel ortalama sıcaklıklar olarak bakacak olursak bu sene mayıs ayı sonuna kadar geçirdiğimiz 152 günün 102 tanesi şimdiye kadar yaşadığımız en sıcak gün rekorunu kırdı. Geri kalan 50 günün tamamı da son 10 yılda rekor kırılan günlerdi ve ayrıca mayıs ayının ilk iki günü hariç 29 gün rekor sıcaklıktaydı” dedi.

“TÜRKİYE’DE 50 DERECE VE ÜZERİNDEKİ SICAKLIKLARIN GÖRÜLMESİ ÇOK KOLAY OLMAZ”

Haziranın sonuna kadar muhtemelen rekor sıcaklıkların devam edeceğini, 2024’ün 2023’ün ardından en yüksek sıcaklığın ölçüldüğü ikinci sene olabileceğini ifade eden Kurnaz, bu yaz birçok noktada sıcaklık rekorları kırılabileceği, Türkiye’de ise 50 derece ve üzerindeki sıcaklıkların görülmesinin çok kolay olmayacağı tahminini paylaştı.

Almanya’da devam eden Bonn İklim Değişikliği Konferansı’nın bu yıl 11-22 Kasım’da Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 29. Taraflar Konferansı’na hazırlık olarak görülebileceğini vurgulayan Kurnaz, “Son 12 ayda yaşanan rekor sıcaklıkların devletlerin gündemine gireceğini hiç sanmıyorum. Devletler bu konferanslarda yine havanda su dövmekle uğraşacaklar. Siz gelecek sene bu zamanlar tekrar bana aynı soruları soracaksınız inşallah ve ben de size aynı cevabı vereceğim” diye konuştu.

Anadolu Ajansının yaklaşık 1 yıl süren El Nino’nun etkilerini ele aldığı haber dosyasının ikinci bölümü, bu hava olayının yaşandığı dönemdeki deniz suyu sıcaklıklarındaki değişime ayrıldı.

AB’ye bağlı Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre küresel deniz yüzey suyu sıcaklığının, 1991-2020 ortalamasının üzerinde olduğu ilk 10 aydan 9’u son El Nino, 1’i de 2016 yılındaki El Nino döneminde yaşandı.

Sıcaklığın, ortalamanın en fazla üzerinde olduğu aylar ve sıcaklık farkları şu şekilde sıralandı:

YIL/AY

SICAKLIK FARKI

(1991-2020 ORTALAMASINA GÖRE-SANTİGRAT DERECE)

2023/09 0,93
2023/11 0,85
2023/10 0,85
2024/02 0,80
2024/03 0,72
2023/07 0,72
2023/08 0,70
2024/01 0,69
2016/02 0,68
2024/04 0,66

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Ensititüsünün analizlerine göre, geçen yılın haziran ayında başlayıp bu yılın nisan ayında sona eren El Nino döneminde Akdeniz’de deniz suyu sıcaklığı ortalaması 23,06 santigrat derece oldu. Bu rakam bir önceki El Nino dönemi olan 2014-2016 yıllarında 21,04; 1997-1998’de 20,98; 1982-1983 yıllarında ise 20,25 santigrat derece ölçüldü.

Ege Denizi’nde son El Nino döneminde 19,97 derece olarak kaydedilen deniz suyu sıcaklığı 2014-2016 arasında 18,11; 1997-1998 yıllarında 18,03; 1982-1983 döneminde ise 17,51 derece oldu.

Marmara’da bu rakamlar son El Nino’dan geriye doğru, 17,21 derece, 14,72 derece, 15,18 derece ve 15,10 santigrat derece şeklinde kaydedildi.

Marmara Denizi ile benzer bir seyir izleyen Karadeniz’de ise son El Nino döneminde deniz suyu sıcaklığı 17,36 derece olurken, geçmişteki El Nino dönemlerinde, sırasıyla 14,47 derece, 15,10 derece ve 14,67 santigrat derece şeklinde ölçüldü.

– “DENİZLERİMİZ ALARM VERİYOR”

AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Salihoğlu, El Nino döneminin geride kaldığını ancak etkilerinin sürdüğünü, bu hava olayının iklim değişikliğiyle birleşmesiyle de aşırı sıcakların görülmeye başlandığını belirtti.

Bu durumun denizin sadece sıcaklığını değil, ekosistem yapısını ve sağladığı servisleri de baştan sona etkilediğini vurgulayan Salihoğlu, “Bu El Nino’yu daha önceki çok güçlü olanlarıyla karşılaştırdığımızda ulaştığımız deniz suyu sıcaklıkları hepsinin ötesinde, rekor sıcaklıklar. Bu iklim değişikliği ile birleşince topyekun etkisi çok güçlü oldu. Çarpan etkisi yaptı ve sıcaklıkları hiç görmediğimiz rakamlara çıkardı.” dedi.

Akdeniz’deki deniz yüzey suyu sıcaklıklarının önceki El Nino dönemlerinde en fazla 21 derecelere çıkmışken bu kez 23 dereceye ulaştığına dikkati çeken Salihoğlu, şunları söyledi:

“En son gördüğümüz El Nino 2014-2016’daydı, aradan geçen zaman 10 yıl bile değil ve Akdeniz’de 2 derecelik bir artış görüyoruz. Ege benzer durumda, 2 dereceye yakın bir artış var. Marmara ve Karadeniz’de artışlar 2 derecenin üzerinde. Burada gerçekten ‘Denizlerimiz alarm veriyor.’ dedirten bir durum var. İklim değişiyor ve üzerine El Nino eklenince hiç görmediğimiz sıcaklıklar gördük. Bunların ekosistem üzerinde etkileri çok büyük olacak, bunları da göreceğiz.”

– “EKOSİSTEMİN ADAPTE OLMASI MÜMKÜN DEĞİL”

Denizlerde sıcaklık artışından en fazla etkilenen bölgelerin Doğu Akdeniz ve Doğu Karadeniz olduğu bilgisini paylaşan Salihoğlu, ısınmanın derin denizleri farklı şekillerde etkilediğini dile getirdi.

Salihoğlu, “Karadeniz’de artık soğuk ara tabakayı göremez olduk, Akdeniz’de de benzer bir durum var, ısınma derin denize yansımış durumda. Ama bunu Karadeniz’deki kadar net görebilmiş değiliz. Marmara Denizi’nde ise çok net çünkü derin denizdeki sular Akdeniz’den geliyor ve burada derindeki değişim çok daha hızlı gerçekleşiyor yani Marmara’da derinde ciddi bir sıcaklık artışı görüyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Halihazırda denizler üzerinde kirlilik, istilacı türler, avcılık gibi birçok baskı bulunduğunu anlatan Salihoğlu, ekosistemin bu denli ani sıcaklık değişimlerine adapte olabilmesinin mümkün olmadığını dile getirdi.

Prof. Dr. Salihoğlu, denizlerdeki türler ve biyoçeşitlilik konuşulduğu zaman sadece balıkların düşünülmemesi, fotosentez yapan fitoplanktondan başlayarak bütün ekosistemin ele alınması gerektiğini kaydetti.

Sıcaklık artışlarında fitoplankton gibi mikroskobik bitkilerde ciddi değişimler olabildiğine değinen Salihoğlu, şöyle devam etti:

“Zararlı alg patlamaları olabiliyor ya da müsilaj döneminde gördüğümüz gibi buna yol açan türlerin çoğalması gerçekleşebiliyor. Karadeniz ve Akdeniz’de dönem dönem zehirli alg türlerinin patlama yaptığını görüyoruz. Denizanalarında artışlar görüyoruz. Balık türlerinde ise değişim muazzam, Akdeniz kıyılarında şu anda bulunan balık türlerinin yarısı istilacı türler. Bunlar zaten sıcak sulara adapte olmuş türler olduğu için hemen buraya da adapte oldular. Zaten aşınmış bir habitat, ekosistem var. Yerli ve ekonomik türlerin ise artan sıcaklıklardan dolayı yumurtlama ve doğal göç dönemlerinde değişiklikler yaşanacak.”

– DENİZ CANLILARININ GÖÇÜ “EKOSİSTEMİ TOPYEKUN DEĞİŞTİRİYOR”

Ekosistemi en fazla aşındıran faaliyetin balıkçılık olduğunun altını çizen Barış Salihoğlu, fitoplanktonların, zooplanktonların, balıkların, hatta memelilerin dahi bundan etkilendiğine değindi.

Sıcaklık artışıyla beraber deniz canlılarının kuzeye göç ettiklerini aktaran Salihoğlu, “Bizim gibi kapalı denizlerde türler için kuzeye göçlerin çözüm olduğunu düşünmüyorum. Okyanuslarda daha net gözlemleniyor ama bu da çözüm değil. Çünkü göç eden türler gittikleri bölgeler için yeni türler oluyor ve ekosistem topyekun değişiyor. Bizimki gibi Akdeniz, Karadeniz gibi denizlerde göçler muhakkak olacaktır ama bunlar ekosistemin değişmesi demek ve olumlu bir sonucu olmayacak.” diye konuştu.

Doğal bir olay olan El Nino’nun önüne geçilemeyeceğini ve iklim değişikliği konusunda önlem alınması gerektiğini ifade eden Salihoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

Gönüllülerle yürütülen deneyle gemiyle aylar sürecek seyrüsefere gerek kalmadan, 250 bin litre yakıt tasarrufu sağlandı, 650 ton karbondioksite karşılık gelen karbon ayak izinin de önüne geçildi.

“VATANDAŞ BILIMI ILE TOPLUMUN BILIMSEL SÜREÇLERE KATILIMI TEŞVIK EDILDI”

ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Mustafa Verşan Kök, “Denizlerimizin Genç Kaşifleri” projesinde toplanan verilerin ilk analizlerine yönelik, açıklamalarda bulundu.

ODTÜ’nün nitelikli araştırmacılarıyla bilime yaptığı katkıların yanı sıra, bilimi toplumla buluşturan projelerle öncü rol oynamaya devam ettiğini vurgulayan Kök, Türkiye’de bir üniversite bünyesinde kurulan ilk Bilim İletişimi Ofisi’nin de yine üniversitede yer aldığına dikkati çekti.

Son yıllarda öne çıkan bilim iletişimi yöntemlerinden birisinin “vatandaş bilimi” olduğunu belirten Kök, bu yöntemle toplumun bilimsel süreçlere katılımının teşvik edildiğini anlattı.

ODTÜ Bilim İletişimi Ofisi tarafından Türkiye’nin deniz kenarı şehirlerinde ve KKTC’de gönüllü araştırma ekipleri kurduklarını söyleyen Kök, bu sayede toplumu bilimle buluştururken, 7’den 77’ye halkın desteği ile aylarca sürecek bir projeyi düşük karbon ayak izi bırakarak gerçekleştirdiklerini kaydetti.

Rektör Kök, ülkenin en geniş kapsamlı çevre deneyleri arasında yer alan projede, ODTÜ öğrenci ve mezunları ile yakınlarından oluşan katılımcıların, denize kıyısı olan 28 ilde ve KKTC’de ODTÜ tarafından geliştirilen deney ve ölçüm kitleri aracılığıyla deniz suyunun sıcaklık, tuzluluk, çözünmüş oksijen ve pH verilerini ölçtüğünü belirterek, bu verilerin, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsünce (DBE) yapılan deniz suyu kalitesini belirlemeye yönelik bilimsel çalışmalara katkıda bulunmak üzere incelenmeye başlandığını aktardı.

DAKIKALAR IÇINDE VERI TOPLAYAN ÖZEL CIHAZ GELIŞTIRILDI

Proje için, ODTÜ Tasarım Fabrikası ile DBE araştırmacıları tarafından, denizler için büyük önem arz eden parametreleri dakikalar içinde toplamayı olanaklı kılan Kaşif-1 adlı cihaz geliştirildiğini anlatan Kök, “Bu parametrelerin koordinatlarla beraber merkezi veri tabanında birleştirilerek enstitümüzdeki bilim insanlarının yorumlamaları için hazır hale getirildi.” dedi.

Rektör Kök, “Büyük çevre deneyinin ilk sonuçlarını, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bağımsızlık ve aydınlanma meşalesini yaktığı 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı’nda paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyoruz.” diye konuştu.

GEÇEN YILA GÖRE DAHA YÜKSEK SICAKLIKLAR ÖLÇÜLDÜ

ODTÜ’nün gönüllü araştırmacıların ölçümlerinden toplanan tüm veriler, Bilim İletişimi Ofisi veri tabanında toplanarak derlendi ve ODTÜ DBE ve ODTÜ İklim Merkezi araştırmacıları Prof. Dr. Barış Salihoğlu ve Doktor Öğretim Üyesi Devrim Tezcan tarafından ilk analizleri yapıldı.

ODTÜ’nün projeye ilişkin ilk analiz raporunda, şu ifadelere yer verildi:

“ODTÜ DBE tarafından değerlendirilen verilerin ışığında, küresel ısınmanın her yıl kendisini artarak hissettirmesine bir kez daha tanık olmanın yanı sıra bu yıl El Nino’nun da etkisiyle diğer pek çok bölgede olduğu gibi ülkemizde de rekor sıcaklıkların kendini göstermesi bu çalışmayla da onaylanmış oldu.

Türkiye denizlerinde uydu verilerinden hesaplanan nisan ayı ortalama deniz yüzeyi sıcaklık artışı geçen yılın uydu verileriyle kıyaslandı. Buna göre; deniz yüzeyi sıcaklık artışları, Akdeniz’de 1,5 derece Ege’de 1 derece, Marmara Bölgesi’nde 1,8 derece, Batı Karadeniz’de 2,3 derece ve Doğu Karadeniz’de 1 derece yüksek ölçüldü. Deney sonuçlarımız, 2024 yılına ait uydu verilerinin ölçümleriyle de uyumlu çıktı.

Deneyde ölçülen veriler, son 40 yılın uzun dönemli ortalama verisi ile kıyaslandığında, 2024 yılı Nisan ayındaki deniz kıyılarının bulunduğu bölgelerin sıcaklık artışının 1,5-3 derece daha fazla olduğunu doğruladı.

Denizlerimizin Genç Kaşifleri ile değişik bölgelerden gelen ölçümlerde de bu genel yönelime benzer sonuçlar elde edildi. Buna örnek olarak da Mersin’de ortalama sıcaklık 20 derece, Antalya’da 19 derece ve Muğla’da 19 derece sıcaklık gözlemlenirken Giresun’da 15 derece dolayında ölçüldü.”

KIRLILIK VE BIYOLOJIK ÜRETKENLIK DEĞERLERI

Analiz raporunda, kıyılardaki kirlilik ve biyolojik üretkenlikle ilgili şu değerlendirmeler yapıldı:

“İlk izlenim olarak Karadeniz ve Doğu Akdeniz’in, kıyılarımızda kirlilik ve biyolojik üretkenlikle paralel pH değerleri 8’in altında ölçüldü yani bu bölgelerde daha asidik bir durum gözlemlendi. Örneğin Mersin kıyılarında 7.7, Karadeniz 7.8, Marmara 7.9 civarı değerler olduğu görüldü. Görece daha temiz kıyılara sahip KKTC’de ise daha alkali (8.4 civarı) bir durum gözlemlendi.”

GÜNDÜZ ÖLÇÜLEN OKSIJEN DEĞERLERI

Raporda, deniz pH durumunun uzun süre ölçüldüğü takdirde iklim değişiminin okyanus asitlenmesi etkisi konusunda da bilgi verici olacağına işaret edilerek, “Gündüz ölçülen oksijen değerleri, yüzey sularında beklendiği üzere üst seviyesinde 6-7 mg/L olduğu görülmüştür.” ifadelerine yer verildi.

Tuzluluk değerlerinde farklı denizlerin kendine özgü özelliklerinin ortaya konduğuna dikkat çekilen raporda, şu bulgular yer aldı:

“Örneğin Karadeniz’de 20 birim civarı ölçülen değerlerin Ege ve Akdeniz’de 38 civarı ölçüldüğü görülmüştür. Bahar aylarında görülen tuzluluk değerlerinin beklenenden düşük olması özellikle yüksek nehir girdilerine işaret etmektedir ve ölçümler tüm yıl devam ettiği takdirde mevsimsel değişiklikler gözlemlenebilecektir. Bunun yanında Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz kıyılarında yapılan ölçümlerde coğrafi olarak tutarlılık tespit edildi.”

ODTÜ’lü araştırmacılar, deneyin daha uzun süre ve geniş katılımla yapılması durumunda çok değerli bir veri kaynağının olacağı, hatta iklim çalışmalarına girdi verebilecek düzeye geleceğini belirtti.

ORTAK BIR BILIMSEL MAKALE YAYIMLANACAK

ODTÜ Bilim İletişimi Ofisi Direktörü ve Proje Koordinatörü Prof. Dr. Eren Kalay da Denizlerimizin Genç Kaşifleri Projesi kapsamında yapılan ölçümlerin sağladığı bilginin, ekosistem işleyişini öğrenmenin ve tanımanın ilk basamağı olduğunu söyledi.

Deneyin nihai sonuçların tüm gönüllü katılımcıların imzasıyla bilimsel bir makale olarak yayınlanacağını ve bu sayede literatüre de katkı yapılacağını belirten Kalay, “Denizlerimizin Genç Kaşifleri Projesi kapsamında deneylere yaz dönemi boyunca yeni gönüllü katılımcılarla devam edeceğiz. Projenin bir sonraki aşamasında ise bir Avrupa Birliği Projesi kapsamında dünyadaki göllerden sağlanacak verileri farklı ülkelerdeki gönüllülerin desteği ile toplamak istiyoruz.” bilgilerini paylaştı.

“BELGRAD ORMANI’NDA SICAKLIK 30, BU BÖLGEDE 42-43 DERECE”

DHA’da yer alan habere göre gökdelenlerin şehirlerde hissedilen hava sıcaklığını arttırdığını belirten Ahmet Köse, “Aşırı şehirleşme, betonlaşma ve asfalt yüzeyler şehirleri ciddi manada etkiliyor. Her yağış sele neden oluyor. Her yağış su baskınına neden oluyor. Ve şunun farkına vardık ki, yazın Maslak’ın 2 kilometre ilerisindeki Belgrad Ormanı’nda hava sıcaklığı 30 derece olsun, nem yüzde 55 olsun, hissedilen sıcaklık 32 derece iken, bulunduğumuz bölgede hissedilen sıcaklık 42- 43 derece oluyor.

“GİYDİRME CAM BİNALAR SICAKLIĞI ARTIRIYOR”

Şanlıurfa sıcağını hissediyoruz. Nasıl oluyor bu? Buradaki hava sıcaklığı 32-33 derece. Nem yine yüzde 55 olsun. Ancak giydirme cam binaların, yapılan bilimsel çalışmalarda ortamın ısısını 3 derece kadar arttırdığı tespit edilmiş, yine beton ve asfalt yüzeylerin sıcaklığı 54 dereceye, 30 derece sıcaklıkta asfalt yüzeyin sıcaklığı ise 58 dereceye kadar çıkabiliyor.

O yüzden bunların ve mercek görevi gören giydirme cam binaların da etkisiyle sıcaklığı 45 dereceye yakın hissediyoruz. Yine uluslararası tıbbi merkezin yaptığı araştırmalara göre 2003 yılında Avrupa’da sıcak hava dalgaları sebebiyle yaklaşık 70 bin kişi hayatını kaybetti. Yapılan çalışmalar şunu gösteriyor ki sıcak hava dalgasının yaşandığı günlerde ölüm oranları yüzde 10 oranında artıyor.

Ülkemizde bununla ilgili çok ciddi çalışmalar olmasa da yapılan sadece Avrupa’da değil Amerika’da da yapılan çalışmalarda yüzde 14’lere kadar ölüm vakalarında ciddi artışlar görülüyor. Bu da kalp krizi ve beyin kanaması risklerinin arttığını gösteriyor” dedi.

“ŞEHİR RÜZGARSIZ KALIYOR”

Gökdelenleri ‘Rüzgar kapanı’ olarak adlandıran meteoroloji mühendisi Köse, “İstanbul’un hakim rüzgar yönü yüzde 70 poyrazdır. Biz gökdelenleri İstanbul’un hakim rüzgar aldığı alanlara diktik ve aralarında boşluk bırakmadığımız için rüzgar bir taraftan geliyor, diğer taraftan çıkamıyor. Çıkamadığı için o gökdelenlerin arka tarafında kalanlar yaklaşık bunun 50 katı mesafede rüzgarsız kalıyor. Rüzgarsız kalmak ne demek? Hava sirkülasyonu olmaması, hava kirliliğinin artması anlamına geliyor.

“CAM GİYDİRME GÖKDELENLER, MERCEK GÖREVİ GÖRÜYOR”

Gökdelenin diğer tarafında kalanlar ise bu defa türbülans sebebiyle başta kulak rahatsızlıkları olmak üzere çok ciddi sinir harbine neden olan hastalıklara maruz kalmak zorunda kalıyor. Dolayısıyla biz bir şeyler yaparken, bir şeyleri göz ardı ediyoruz. Mesela gökdelenler, tamam cam giydirme binalar çok şık duruyor. Gece gündüz siz arka taraftakini göremiyorsunuz, işiniz gidiyor. Ancak diğer taraftan baktığınız zaman gelen ışığın bir kısmını gökdelenler geri yansıtıyor. Bu da mercek görevi görüyor. Hatta İngiltere’ de bir vaka var. Aynı yere park eden bir vatandaş belli bir süre sonra bakıyor ki arabası o mercek görevi sebebiyle boyası yanmış ve dava açıyor. Bunun gibi olayları artık gelecekte de sık sık biz görmeye başlayacağız. Öncelikle meteorolojik etki değerlendirme dediğimiz bir hadise var.

Bir yörenin şehirleşme yapılırken meteorolojik hadiselere, parametrelere bakılması gerekiyor. O yörenin suyu yetecek mi, insanlara havası yeterli mi, yeterince temiz mi? Ya da biz dere boyunca, mesela Büyükdere Caddesi diyoruz. Derenin haberi yok bundan. Her tarafa plazalar dikmişiz. İki damla yağmur düştüğü zaman buralarda sel ve su baskınları yaşanıyor ve sonrasında bütün suçu iklim değişikliğine bağlıyoruz” diye konuştu.

“ŞEHİRLEŞME VE İMAR PLANLAMALARINDA METEOROLOJİ UZMANLARI DİNLENMELİ”

Şehirleşme ve imar planlamalarında meteoroloji uzmanlarının dinlenmesi gerektiğini savunan Ahmet Köse, “Şehirleşmeyi yeniden bizim tasarlamamız gerekiyor. Artık günümüzde sürdürülebilir şehircilik kavramı hat safhada ön plana çıkmış durumda. Çünkü biz gelecek nesillere artık yaşanabilir şehirler bırakabilmemiz için meteoroloji mühendislerinin sözlerine dikkat ederek, imar planlarında onlara yer vererek imar planlarını yeniden revize etmemiz gerekiyor.

Çatı eğiminden, binaların yön seçimine kadar mesela biz kuzey-güney cepheler yapıyoruz. Binalara kuzey-güney istikamette yerleştiriyoruz, batı-doğu istikamette yerleştiriyoruz. Bunlar hakikaten o yöresel şartlara uygun mu? Mesela İstanbul da hakim rüzgar yönü poyraz olduğu için güneşi maksimum alacak şekilde şehirleri planlamamız gerekiyor. Binaları planlamamız gerekiyor. Zira mimar arsaya bakıyor. Şehre en fazla kaç metrekare alan çıkıyorsa ona göre binayı tasarlıyor ki şu an iyi günlerimiz” ifadelerini kullandı.

MART AYI 1,5 DERECE ISINDI

2024 mart ayı sıcaklığı 9,2 dereceyle, mart ayı ortalama sıcaklığı 7,7 derece olan 1991-2020 normallerinin 1,5 derece üzerinde gerçekleşti. 2024 yılı mart ayında ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 22,3 derece ile Özalp’te, en yüksek sıcaklık ise 31,9 derece ile Adana’da tespit edildi.

SON 53 YILIN EN SICAK 9’UNCU MARTI

2024 mart ayı, değerlerin tutulmaya başlandığı son 53 yılın mart ayları içinde en sıcak 9’uncu mart oldu. 2024 yılı mart ayı ortalama maksimum sıcaklıkları, 1991-2020 maksimum sıcaklık normallerinin 4,1 derece üzerinde, minimum sıcaklılar 1991-2020 minimum sıcaklık normallerinin 2,9 derece üzerinde gerçekleşti.

TÜM BÖLGELERDE SICAKLIK ARTIŞI

Marmara’da mart ayı 1991-2020 normalleri 8,5 derece iken, 2024 mart ayı 10,7 derece olarak 2,2 derece artış gösterdi. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 1,7 derece Balıkesir’de, en yüksek 31 derece Geyve’de görüldü.

Ege’de mart ayı 1991-2020 normalleri 10,2 derece iken, 2024 mart ayı 12 derece olarak 1,8 derece arttı. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 3,4 derece Gediz’de, en yüksek 31 derece Aydın’da yaşandı.

Akdeniz’de mart ayı 1991-2020 normalleri 11,6 derece iken, 2024 mart ayı 13,2 derece olarak 1,6 derece arttı. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 5,8 derece Göksun’da, en yüksek 31,9 derece Adana’da gerçekleşti.

İç Anadolu’da mart ayı 1991-2020 normalleri 5,5 derece iken, 2024 mart ayı 6,9 derece olarak 1,4 derece yükseldi. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 10,3 derece Kangal’da, en yüksek 27,4 derece Eskişehir’de görüldü.

Karadeniz’de mart ayı 1991-2020 normalleri 7 derece iken, 2024 mart ayı 8,6 derece olarak 1,6 derece arttı. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 6,5 derece İspir’de, en yüksek 31,8 derece Düzce’de yaşandı.

Doğu Anadolu’da mart ayı 1991-2020 normalleri 2,8 derece olup 2024 mart ayı da 3,9 derece olarak 1,1 derece yükseldi. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 22,3 derece Özalp’te, en yüksek 25,5 derece Divriği’de görüldü.

Güneydoğu Anadolu’da mart ayı 1991-2020 normalleri 10,3 derece olup 2024 mart ayı da 10,5 derece olarak 0,2 derece arttı. Ekstrem sıcaklıklar en düşük eksi 4,1 derece ile ve en yüksek 30,8 derece ile ikisi de Batman’da tespit edildi.

YAĞIŞLAR DOĞUDA İKİYE KATLADI

Yağış raporuna göre Türkiye geneli mart ayı yağışı normalinin üzerinde, geçen yıl mart ayı yağışının altında gerçekleşti. 2024 yılı mart ayı yağışı 69,5 mm, mart ayı normali (1991-2020) 61,2 mm, 2023 yılı mart ayı yağışı 95,5 mm olarak ölçüldü. Türkiye geneli mart ayı yağışları normaline göre yüzde 14 artma, geçen yıl mart ayı yağışlarına göre yüzde 27 azalma gösterdi. Yağışlar özellikle Doğu Anadolu’nun doğusu ve güneyi ile Güneydoğu Anadolu’nun doğusunda yüksek seviyede gerçekleşti. Hakkari, Şırnak, Siirt ve Van çevrelerinde ise normallerinin iki katını aştı.

AKDENİZ’DE SON 11 YILIN EN DÜŞÜK YAĞIŞI

Antalya’nın batısı, Konya’nın güneyi, Isparta, Bilecik çevrelerinde ise yer yer yüzde 40’ı aşan azalmalar kaydedildi. Bölge genelinde, İç Anadolu Bölgesi normali civarında, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgeleri normalinin altında yağış aldı. En fazla artış gösteren bölge yüzde 54 ile Doğu Anadolu Bölgesi olurken, Akdeniz Bölgesi’nde ise son 11 yılın en düşük mart ayı yağışı gerçekleşti.

YAĞIŞ REKORU ŞIRNAK’TA

İl geneli yağışlarda en fazla yağış 207,9 mm ile Şırnak’ta, Van ili mart ayı yağışları son 21 yılın en yüksek seviyesinde gerçekleşti. En az yağış ise 29 mm ile Kırıkkale’de kaydedilirken Antalya, Karaman ve Mersin illeri mart yağışları son 11 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşti. İller içinde normaline göre en fazla azalma yüzde 35 ile Isparta’da, en fazla artma ise yüzde 100’ün üzerinde artışla Şırnak’ta meydana geldi.

ORTALAMA YAĞIŞLI GÜN SAYISI 12,8

Türkiye genelinde mart ayında ortalama 12,8 yağışlı gün görüldü (1991-2020 normali 11,2 gün). Yağışlı gün sayıları Çanakkale, Balıkesir, Sakarya, Bartın, Karabük, Kastamonu, Sinop, Samsun, Amasya, Yozgat, Sivas, Kayseri, Tunceli, Elazığ, Diyarbakır, Bingöl, Muş, Bitlis çevreleri ve Doğu Karadeniz’in kıyı kesimlerinde 20-25 gün aralığında oldu. Ege Bölgesi’nin güneyi, Akdeniz Bölgesi’nin ortası ve batısında ise yer yer 10 günün altında yaşandı. 

EN SICAK YIL 2010

Maksimum sıcaklık açısından en sıcak yıl 21,1 derece ile 2010, minimum sıcaklık olarak ise 6 derece ile 1992 yılı en düşük yıl oldu. Ortalama sıcaklık olarak ise 1970-2023 yılları arası en sıcak yıl 15,1 derece ile 2010 ve 2018 olurken, 1992 yılı 11,4 dereceyle en soğuk yıl oldu. Türkiye’nin 1970-2023 arası ortalama sıcaklığı ise 13,3 derece olarak belirlendi.

SICAKLIK REKORU SARICAKAYA’DA

Maksimum sıcaklıklar ekstrem değerleri olarak ise 53 yılın en sıcak günü, Eskişehir’in Sarıcakaya ilçesinde ölçüldü. Sarıcakaya’da 15 Ağustos 2023 günü sıcaklık 49,5 derece oldu. Maksimum ekstrem değerlerde aylara göre yerler şöyle;

Ocak ayı rekoru 15 Ocak 2020’de 30,1 derece Adana-Yüreğir. Şubat ayı rekoru 16 Şubat 2016 günü 32,4 derece Muğla-Milas. Mart ayı rekoru 24 Mart 2008 günü 37 derece Artvin-Hopa. Nisan ayı rekoru 24 Nisan 2017 günü 41,7 derece Ceylanpınar. Mayıs ayı rekoru 19 Mayıs 2020 günü Aydın-Nazilli 43,2 derece. Haziran ayı rekoru, 30 Haziran 2017 günü Kaş-Çavdır’da 47,6 derece. Temmuz ayı rekoru, 20 Temmuz 2021 günü Cizre’de 49,1 derece. Ağustos ayı rekoru, 15 Ağustos 2023 günü Eskişehir-Sarıcakaya’da 49,5 derece. Eylül ayı rekoru, 16 Eylül 2016’da Ceylanpınar’da 48,8 derece. Ekim ayı rekoru 28 Ekim 2015 günü Dargeçit-Ilısu’da 42,6 derece. Kasım ayı rekoru 25 Kasım 2018 günü Karaisalı-Sadıkali’de 37,3 derece. Aralık ayı rekoru, 10 Aralık 2018 günü Karataş Balıkçı Barınağı’nda 32,3 derece.

EN SOĞUK GÜN REKORLARI

Minimum sıcaklık ekstrem değerleri olarak ise 53 yılın en soğuk günü, Van’ın Çaldıran ilçesinde 9 Ocak 1990 günü yaşandı. Çaldıran’da ölçülen eksi 46,4 derece, 53 yılın en soğuk günü olarak kayda geçti. Türkiye’de en soğuk gün rekorları açısından aylara göre, 53 yılın minimum ekstrem değerlerinin görüldüğü yerler şöyle;

Ocak ayı rekoru, 9 Ocak 1990 günü Çaldıran’da eksi 46,4 derece. Şubat ayı rekoru, 23 Şubat 1985 günü Çaldıran’da eksi 45 derece. Mart ayı rekoru, 3 Mart 1985 günü Ağrı-Hamur’da eksi 41,2 derece. Nisan ayı rekoru, 23 Nisan 1993 günü Çaldıran’da eksi 26 derece. Mayıs ayı rekoru, 23 Mayıs 1991 günü Gümüşhane Olucak-Karayayla’da eksi 14,7 derece. Haziran ayı rekoru, 12 Haziran 2014 günü Erzurum-Çayırözü’nde eksi 7,9 derece. Temmuz ayı rekoru, 7 Temmuz 1979 günü Hafik eksi 5 derece. Ağustos ayı rekoru, 6 Ağustos 2016 günü Van-İpekyolu’nda eksi 7,9 derece. Eylül ayı rekoru, Erzurum Çayırözü’nde 6 Eylül 2018 günü eksi 10,3 derece. Ekim ayı rekoru, Çaldıran’da 30 Ekim 1985 günü eksi 23,2 derece. Kasım ayı rekoru, 16 Kasım 2016 günü Aşkale’de eksi 40 derece. Aralık ayı rekoru, 31 Aralık 1979 günü Yüksekova’da eksi 42,5 derece.

AYLARA GÖRE EN SICAK YILLAR

Raporda aylara göre, en sıcak ve en soğuk ortalama sıcaklığın yaşandığı yıllar ve dereceler ise şöyle sıralandı;

Ocak ayı rekoru, en sıcak 2003 yılı 5,4 derece, en soğuk 1972 yılı eksi 1,9 derece. Şubat ayı rekoru, en sıcak 2016 yılı 7,5 derece, en soğuk 1992 yılı eksi 1,4 derece. Mart ayı rekoru, en sıcak 2001 yılı 11,4 derece, en soğuk 1987 yılı 2,7 derece. Nisan ayı rekoru, en sıcak 1989 yılı 15,7 derece, en soğuk 1997 yılı 8,8 derece. Mayıs ayı rekoru, en yüksek 2007 ve 2021 yılları 19 derece, en düşük 1981 ve 1986 yılları 14,2 derece. Haziran ayı rekoru, en yüksek 2012 yılı 23,2 derece, en düşük 1983 yılı 19,7 derece. Temmuz ayı rekoru, en yüksek 2000 yılı 26,4 derece, en düşük 1982 yılı 22 derece. Ağustos ayı rekoru, en yüksek 2010 yılı 26,9 derece, en düşük 1984 yılı 21,3 derece. Eylül ayı rekoru, en yüksek 2020 yılı 23,6 derece, en düşük 1997 yılı 17,7 derece. Ekim ayı rekoru, en yüksek 2020 yılı 18,1 derece, en düşük 1977 yılı 11,7 derece. Kasım ayı rekoru, en yüksek 2023 yılı 12,2 derece, en düşük 2011 yılı 5 derece. Aralık ayı rekoru, en yüksek 2023 yılı 7,9 derece, en düşük 1992 yılı 1 derece. (DHA)

Türkiye genelinde 1991-2020 yılları arasında 2,9 derece olarak ölçülen ocak ayı ortalama sıcaklığı, geçen ay 5,7 derece ile normallerinin 2,8 derece üzerinde gerçekleşti.

Sıcaklık analizlerinde, 1971’den itibaren yapılan karşılaştırmaya göre, 2024 Ocak ayı son 53 yılın en sıcak ocak ayı olarak kayıtlara geçti.

Geçen ay en düşük sıcaklık sıfırın altında 31,3 derece ile Ardahan’da, en yüksek sıcaklık ise 29,3 derece ile Akçakoca’da tespit edildi.

Bölgelere göre sıcaklıklar

Marmara Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar Kırklareli, Bilecik, Malkara, Geyve çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde görüldü. Bölgenin ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı 5,2 derece iken, geçen ay 7,4 derece olarak ölçüldü. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 7,1 dereceyle Bilecik’te, en yüksek sıcaklık ise 22,8 dereceyle Lüleburgaz gözlendi.

Ege Bölgesi’nde ise ortalama sıcaklıklar Akhisar, Dursunbey, Simav çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde tespit edildi. Bölgenin 6,3 derece olan uzun yıllar ortalama sıcaklığına göre, geçen ay 8,5 derece olarak kayıtlara geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 9,4 derece olarak Afyonkarahisar Emirdağ’da, en yüksek sıcaklık ise 23,8 derece olarak Manisa Salihli’de ölçüldü.

Akdeniz Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, Gazipaşa çevresinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin uzun yıllar ortalama sıcaklığı 7,5 derece iken, geçen ay 10,3 derece olarak ölçüldü. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 12,2 dereceyle Kahramanmaraş Göksun’da, en yüksek sıcaklık ise 25,6 dereceyle Mersin Erdemli’de kaydedildi.

İç Anadolu Bölgesi’nde de ortalama sıcaklıklar, Yozgat çevresinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde görüldü. Bölgenin sıfırın altında 0,6 olan ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı geçen ay 2,9 derece olarak kayda geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 14,4 derece olarak Kangal’da, en yüksek sıcaklık ise 16,1 derece olarak Çumra’da görüldü.

Karadeniz Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, Zonguldak, İnebolu, Trabzon, Rize, Hopa, Artvin, Bolu, Karabük, Merzifon, Amasya, Boyabat, Osmancık, Şebinkarahisar çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin 3 derece ölçülen uzun yıllar ortalama sıcaklığı ise ocak ayında 5,3 derece oldu. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 15,7 dereceyle Bayburt’ta, en yüksek sıcaklık ise 29,3 dereceyle Akçakoca’da tespit edildi.

Doğu Anadolu Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, bölgenin genelinde mevsim normallerinin üzerinde ölçüldü. Bölgenin ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı sıfırın altında 4,3 derece iken geçen ay sıfırın altında 0,2 derece olarak tespit edildi. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 31,3 dereceyle Ardahan’da, en yüksek sıcaklık ise 13 dereceyle Iğdır’da kaydedildi.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, bölgenin genelinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin 4,6 derece olan uzun yıllar ortalama sıcaklığı, ocakta 7,1 derece olarak kayda geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 4,4 dereceyle Diyarbakır’da, en yüksek sıcaklık ise 18,8 dereceyle Ceylanpınar’da tespit edildi.

Uzmanlar ne ciddi bir kar yağışından ne de sıfırın altına düşecek sıcaklıklardan söz ediyor. Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun doğusundaki kentlerimiz ve yüksek yerler hariç.

SICAKLIKLAR 10 DERECE DÜŞECEK

İstanbul başta olmak üzere batı kentlerimizde hava sıcaklıkları, salı günü 10 derece düşecek. Bu da 2-4 derece sıcaklık demek. İstanbul’da pazartesi akşamı yağışların karla karışık yağmur biçiminde başlayacağı belirtiliyor. 2 santimetreyi aşacak bir kar yağışı, şimdiki veriler ışığında beklenmiyor. Yüksek ilçelerin ince bir beyaz örtüyle kaplanabileceği belirtiliyor, kent merkezlerinde ise İstanbullular karı havada görebilecek. Lapa lapa bir kar yağışı olmayacak. İstanbul’un ekosisteminde kar yağışı büyür mü, uzmanlar bekleyip göreceğiz diyorlar. Kar yağışı Bursa, Edirne gibi çevre illerde daha belirgin bir beyaz örtü yapacak, kar, Bolu çevrelerinde 5-7 santimetreyi bulacak. Doğu Karadeniz’de, Artvin, Gümüşhane, Bayburt dolayları ile Doğu Anadolu’nun Van, Bitlis ve Hakkari illeri ciddi kar yağışı alacak, kar kalınlığının 25-30 santimetreyi bulması bekleniyor.

İTÜ Öğretim Üyesi, Meteoroloji Mühendisi Dr. Deniz Demirhan, önümüzdeki hafta beklenen karla ilgili konuştu.

PAZARTESİ AKŞAMI 5 DERECENİN ALTINA İNECEK

Önümüzdeki haftadan itibaren ciddi bir kar yağışı bekliyor musunuz siz?

Bugünden çok net değil. Daha iki gün öncesine kadar İstanbul’da kar yağışının salı günü başlamasını bekliyorduk. Pazartesi gece başlayacağı belli oldu. Her an değişebilir, pazara da kayabilir, salıya, çarşambaya da. Pazartesi günü akşam saatlerinde, sıcaklığın 5 derecenin altına inmesi bekleniyor. Rüzgâr da saatte 30 kilometre, kuvveti bir rüzgâr. Bu durum salı günü boyunca ve çarşamba sabahı saat 3’e, 4’e kadar devam ediyor. Kar ihtimali var ama yüksek kesimlerde olabilir. Yer seviyesinde sıcaklık, gece saatlerinde 2 dereceye kadar düşebilir, daha altına düşme ihtimali pek yok.

‘AYLIK TAHMİNLERE İNANMAYIN’

Anadolu’da ‘Sibirya soğukları’ beklenebilir mi?

Bu ifadeyi bir meteoroloji mühendisinin söylememiş olma ihtimali çok yüksek. Bugün (dün) zaten Doğu Anadolu bölgesinde kar bekleniyor. Cumartesi günü Trakya hariç hiçbir bölgede yağış yok. Pazar günü batı bölgelerde yeniden yağış var. Salı günü İstanbul için kar ihtimali var. Aynı gün Marmara’nın güneydoğusunda, Doğu Anadolu’nun doğusunda kar bekleniyor. Afyonkarahisar, Uşak, Kütahya, Bilecik, Balıkesir, Bursa, Sakarya, Kocaeli, Yalova, istanbul, Tekirdağ, bu bölgelerde kar bekleniyor. Ama karla karışık yağmur aslında, çok ciddi bir kar beklentisi yok. Eğer yukarı seviyede çok şiddetli bir sistem gelirse, kar olur. Nitekim İstanbul’da geçen sene 13 Ocak’ta bu şekilde ciddi bir kar yağışı olmuştu. n Soğuklar bir ay boyunca devam edecek deniyor? Lütfen bunu ciddiyetle yazın: bir ay sonrasına ilişkin tahmin yapanlara inanmasınlar. İnsanları boşu boşuna ümitlendiriyorlar.