Bu yıl 14’üncüsü hazırlanan rapora göre, dünyada daha güvenli, sürdürülebilir ve adil bir enerji sistemine dönüşümde ilerleme devam ediyor ancak küresel çapta artan belirsizlikler nedeniyle bu dönüşümün hızı yavaşlıyor.

Raporda incelenen 120 ülkeden 107’sinde son 10 yılda enerji dönüşümünde ilerleme görülmesine rağmen, ekonomik dalgalanmalar, artan jeopolitik gerilimler ve teknolojik gelişmelerin hepsi enerji dönüşümünün hızını ve gidişatını zorlaştıran etkiler yarattı. Öte yandan, yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan küresel yatırımların artması ve son 10 yılda Sahra Altı Afrika’da enerji dönüşümü performansının önemli ölçüde iyileşmesi ise iyimser gelişmeler olarak öne çıktı.

Raporda kullanılan ETI puanları geçen yıl rekor seviyeye ulaşmış olsa da, enerji dönüşümünün hızında ilk olarak 2022’de tespit edilen yavaşlama 2023’te daha da yoğunlaştı. 2021-2023 yıllarında küresel ETI puanlarındaki üç yıllık iyileşme, bir önceki üç yıllık dönemdeki yükselişten yaklaşık dört kat daha az oldu.

Bu yıl söz konusu 120 ülkenin yüzde 83’ünün enerji dönüşümündeki temel performans ölçütlerinden en az birinde geçen yıla göre daha düşük puanlar elde edildi.

AVRUPA LİDER KONUMUNU SÜRDÜRÜYOR

Raporda kullanılan ETI sıralamasına göre, Avrupa enerji dönüşümünde bu yıl da liderliğini sürdürdü. İsveç ilk sırada yer alırken, Danimarka, Finlandiya, İsviçre ve Fransa bunu takip etti. Bu ülkeler siyasi istikrar, araştırma ve geliştirmeye yapılan güçlü yatırım, bölgesel jeopolitik durum, enerji verimliliği politikaları ve karbon fiyatlandırmasıyla hızlanan temiz enerji dönüşümünden faydalandı. Fransa, geçen yıl enerji yoğunluğunu azaltarak ilk kez ilk 5 ülke arasına girdi.

G20 ülkeleri arasında Almanya 11, Brezilya 12, İngiltere 13, Çin 17 ve ABD 19’uncu sırada yer aldı. Letonya listeye 15 ve Şili 20’inci sıradan girerek, ETI sıralamasında ilk kez ilk 20 ülkeden biri oldu. Bu iki ülkede yenilenebilir enerji kapasitesindeki hızlı büyüme buna öncülük etti.

Çin ve Brezilya’da temiz enerjinin payını artırmaya ve şebeke kapasitesini artırmaya yönelik adımlar önemli gelişme olarak öne çıktı. Türkiye ise ETI sıralamasında 59’uncu sırada yer aldı.

ETI skorlarındaki fark, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında daraldı. Enerji dönüşümünün ağırlık merkezi gelişmekte olan ülkelere kaysa da, temiz enerji yatırımları gelişmiş ekonomilerde ve Çin’de yoğunlaşmaya devam etti. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerde eşitlikçi bir enerji dönüşümünü kolaylaştırmak için gelişmiş ülkelerin finansal desteğine ve ileri görüşlü politika ihtiyacına işaret ediyor.

WEF Enerji Merkezi Başkanı Roberto Bocca, rapora ilişkin değerlendirmesinde, enerji dönüşümünün gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerde eşit şekilde gerçekleşmesi gerektiğinin altını çizdi.

Enerjiyi üretme ve tüketme biçiminin dönüşümde başarı sağlanması için kritik olduğunu kaydeden Bocca, “Enerji dönüşümü için üç temel kaldıraç üzerinde acilen harekete geçmemiz gerekiyor. Bunlar, emisyonları azaltmak için mevcut enerji sisteminde reform yapmak, temiz enerji çözümlerini geniş ölçekte uygulamak ve GSYH birimi başına enerji yoğunluğunu azaltmak.” bilgisini paylaştı.

Sucukta yapılan maliyet oyunlarına karşı Gıda Mühendisi Doç. Dr. Murat Doğan, uyarılarda bulundu. Vatandaşın renginden ve görüntüsünden anlayamayacağı hileleri anlatan Doğan, sucukta kemik tozu, sakatat ve bitkisel proteinlerin kullanıldığını, bunların da halk sağlığını tehdit ettiğini dile getirdi.

SAKATAT, MİDE, PANKREAS VE KEMİKLER KULLANILIYOR

Gıda Mühendisi Doç. Dr. Murat Doğan, “Sucuk içerisinde kıyma ve baharat karışımından başka bir şey olamaz. Ancak tağşiş dediğimiz yani aldatmaca yapılan işler var. Merdiven altı üretim yerlerinde bunlar yapılabiliyor. Temel olarak aslında iyi olmayan etler kullanılıyor. Sakatat türü etler, hayvanın kullanılmayan yerleri, pankreası, midesi, bağırsaklarının bir kısmı. Et mezbahadan çıkıyor ve çıktıktan sonra kemikler kalıyor. Bu kemikler ya hayvan yemi olarak gönderiliyor ya da mama olarak yapılması için fabrikalara gönderiliyor.

Kemiğin üzerindeki kıymayı tıraşlayarak onu da kullanıyorlar, böylece maliyetleri hem düşürmüş oluyorlar kendilerince ama bunların hepsi yasak. Sağlık açısından da problemli şeyler. Ürünü normal fiyatıyla, piyasa fiyatıyla alıyorsanız, bilindik bir yerden alıyorsanız ve markanız da güvenilirse, bir sorun yaşayacağınızı düşünmüyorum. Onun dışında bir panayırda, herhangi bir etiketsiz ürünü aldığım takdirde bunları yaşama imkanım var” dedi.

BOLCA TAVUK DERİSİ KULLANILIYOR

Doç. Dr. Doğan, “Yapılan şeyler baharatı artırarak istenilen tadı yakalamak. Tarım Bakanlığı bunlarla ilgili çalışmalar yapıyor ama merdiven altı yerlerin bulunabilmesi lazım. Tavuk da karıştırılıyor. Türk Gıda Kodeksine göre sucuk dediğimiz şeyin içerisine kesinlikle tavuk eti olamaz. Yani kanatlı et olamaz. Maliyetleri düşürmek için yapılan bazı şeyler var. Bolca tavuk derisi katılıyor. Tavuğun iç kısımları, kemikli kısımları çamur haline getiriliyor sucuğun içerisine kuter yapılırken katılıyor. Bunların hepsi hem sağlığımızı etkiliyor hem de doğru ürünü tüketmememize neden oluyor” ifadelerini kullandı.

BİTKİSEL LİFLER KULLANILIYOR; POSA YİYORSUNUZ

Doç. Dr. Doğan, “Kemik tozu zararlı. Sucuğun içine katıldığı takdirde normalde siz bir tabak tavuk yiyorsunuz, kemikli but yiyorsunuz, yerken kemiğini yemezsiniz. Sizin yemediğiniz bir şeyi hayvanlar için kullanabilecek ya da gübre yapılabilecek bir şeyi alıp gıdanın içerisine koymak doğru bir şey değil. Bitkisel protein de katıyorlar amaç burada bakanlık tarafından denetim yapıldığında içerisinde protein miktarına bakılıyor. Yüzde 13-14 olması lazım. Bu miktarın altındaysa etin yerine başka bir şey olduğu anlamına gelir. Bu noktada posa dediğimiz, bitkisel lifler, buğday, havuçların liflerini katıp içerisine suyla birlikte karıştırdıkları takdirde 1’e 6 yani 1 litre su içerisine 6 kilo o liften katıp, kıymanızla karıştırdığınızda 10 kiloya yakın bir sucuk elde ediyorsunuz 3 kiloluk bir kıymadan. Bol da baharat atınca maliyetler böyle düşürülüyor. Asıl sorun burada. Siz et yediğinizi düşünüyorsunuz, et proteini aldığınızı düşünüyorsunuz ama bildiğiniz posa yiyorsunuz” diye konuştu.

ANLAŞILABİLİR ŞEYLER DEĞİL

Doç. Dr. Doğan, “Vatandaşın yapacağı şey bilindik yerlerden satın alma yapması. Etin fiyatlarını hepimiz biliyoruz. Etin fiyatının çok altında olan bir rakamda kilo sucuk satılıyorsa bunda bir problem vardır. Orada yapılması gereken etiketine bakmak. Nasıl detaylı inceleyeceğiz diyebilirler. Tarım Bakanlığı’nın iznine bakabilirler. Eğer o varsa en büyük kriter sağlanmış oluyor. Arkasından da aldığınız yer güvenilir bir yer mi? Zincir marketlerden alıyorsunuz, uygundur ama halk pazarından tezgahtan, nereden geldiği belli olmayan sucuklar burada etiketi de yoksa, olsa bile muhtemelen üretim izni olmayan bir üründür. Kemiklerin üzerinden alınan, kemik tozu da karışmış olan kıymalar kullanılıyor. Bunların hepsi anlaşılabilir şeyler değil” ifadelerini kullandı.

KASAPLAR DA UYARDI

1 kilo sucuktan 3 kangal sucuk çıktığını belirten kasap Furkan Uğur, “Bizde kilogram satış fiyatı 600 liradır. Ortalama bu civarlarda olmalı çünkü sucukta tağşiş söz konusu. İçine hangi eti koyduğunuz çok önemli. Baharatı önemli, sucuğun kıvamı, rengi önemli. Rengi biraz kırmızı olması lazım ve genellikle vatandaş fermente ürün tercih etmeli. İçine dana eti yerine başka et kullanılıyor. O yüzden ucuza gelmiş oluyor. Sakatat ürünleri de çok kullanıyorlar” dedi.

Kasap Durmuş Aslan da, “3 kangal sucuk 150 lira olmaz. Şu anda karkas 330 lira. Tavuk etinin kilosu 85 lira. Kemikli tavuk etinin derilerini alıyorlar, insanların sağlığını bozmak için. Sucuğun en az kilosunun 600 lira veya 650 lira olması lazım. Tavuk derisi, taşlık, ciğer katarlar. Tavuk derisi katarlar. Vatandaş bunları fiyatından ve renginden anlayacak. İnsanlar et yemek istiyorlarsa mutlaka kasaplardan alacaklar” diye konuştu.

A RH POZİTİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

A kan grubu, atalarının ilk vejetaryenler olduğu düşünülen bir gruptur. Enfeksiyonlara karşı dirençli olan A kan grubu, özellikle Akdeniz, Adriyatik ve Ege bölgelerinde yaygındır. Bu gruptakilerin sindirim sistemi duyarlıdır ve sağlıklı kalmak için sebze ağırlıklı bir diyet uygulamaları önerilir. Soya proteinleri, balık, tavuk eti, sebzeler gibi gıdalar A kan grubu için uygun seçenekler arasında bulunurken, kırmızı et, sütlü ürünler ve bazı sebzelerden kaçınılması tavsiye edilmektedir.

A RH NEGATİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

Bu kan grubuna sahip bireyler, beslenme listelerinde genellikle et ağırlıklı bir yaklaşım benimseyebilirler. Tavuk, sığır eti, balık ve deniz ürünleri bu grubun protein ihtiyacını karşılayan temel kaynaklardır. Sebzeler, süt ürünleri, meyveler, tam tahıllar ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağlar da dengeli bir diyet için önemlidir. Ancak, bazı A negatif bireylerde süt ürünleri intoleransı görülebileceğinden, bu gıdaların dikkatli bir şekilde tüketilmesi önerilir.

B RH POZİTİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

Kan gruplarına özgü beslenme prensiplerine göre, B kan grubu sahip olduğu dayanıklı sindirim sistemi ile öne çıkar. Bu grubun beslenmesinde katı kurallar olmamakla birlikte sütlü ürünlere ilgi duyabileceği belirtilmiştir. Formda kalabilmek için fiziksel ve zihinsel aktiviteler arasında denge kurması önerilen B kan grubu, özellikle dana ve hindi eti, balık, zeytinyağı, yeşil yapraklı sebzeler gibi gıdalara odaklanmalıdır.

B RH NEGATİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

B negatif kan grubuna sahip kişiler, çeşitli besinleri içeren geniş bir beslenme listesine sahiptir. Sığır ve hindi eti, tavuk, balık ve süt ürünleri bu grubun protein ihtiyacını karşılayan önemli gıdalardır. Sebzeler arasında brokoli, ıspanak, lahana ve havuç gibi çeşitli seçenekler tercih edilebilir. Tam tahıllar, baklagiller ve sağlıklı yağlar da bu kan grubu için önerilen besinler arasındadır. Bu gruptakiler, buğday, mısır ve yulaf gibi tahılları da tüketebilirler.

AB RH POZİTİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

Nadir görülen AB kan grubu, A ve B gruplarının birleşimi olarak ortaya çıkmıştır. Bu grubun bağışıklık sistemi güçlü olmakla birlikte bazı kanser türlerine karşı risk taşıdığı belirtilmiştir. AB kan grubu için önerilen besinler arasında domates, deniz ürünleri, sebze, koyun eti ve yoğurt bulunurken, dana eti, tavuk eti, sarımsak gibi gıdalardan kaçınılması önerilmektedir.

AB RH NEGATİF NEGATİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

AB negatif kan grubuna sahip bireyler için beslenme listesi çeşitlilik ve dengeli bir yaklaşıma odaklanır. Tavuk, hindi, sığır eti, balık, süt ürünleri ve soya ürünleri protein ihtiyacını karşılamada önemli rol oynar. Taze sebze meyveler, tam tahıllı yiyecekler ve sağlıklı yağlar da diyetin bir parçası olmalıdır.

0 RH POZİTİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

Vahşi hayvan eti tüketen ilk insanların kan grubu olan 0 kan grubu, kırmızı eti seven bir yapıya sahiptir. Bu grup, enerjik kalmak ve ince bir görünüm elde etmek için metabolizmasını hızlandırmalıdır. Kırmızı et, karaciğer, balık ve deniz ürünleri 0 kan grubu için önerilen besinler arasında yer alırken, tahıl ürünleri, süt ürünleri ve yumurta gibi gıdalardan kaçınılması önerilmektedir.

0 RH NEGATİF KAN GRUBUNA GÖRE BESLENME LİSTESİ

0 negatif kan grubu, et ve deniz ürünlerini iyi tolere edebilirken, buğday, mısır ve süt ürünleri gibi bazı gıdalar sindirim sistemi zorlanabilir. Tavuk, hindi, sığır eti, balık ve deniz ürünleri bu beslenme planında önemli bir yer tutar. Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve sağlıklı yağlar da bu kan grubu için önerilen besinler arasındadır. Ancak, herkesin beslenme ihtiyaçları farklı olduğu için kan grubu diyetinin kişiselleştirilmiş bir şekilde uygulanması önemlidir. Yeni bir diyet denemeden önce uzman bir hekime danışmak, sağlıklı kilo verme hedeflerine ulaşmada yardımcı olabilir.