Bu noktada hem platform sayısının fazlalığı hem de her birinde gelinen noktanın farklı oluşu süreci biraz karmaşık hale getirdi. Türkiye aynı zaman diliminde neden farklı projeleri bir arada yürütüyor, hangi platform nerede kullanılacak ya da tüm bunlar tamamlandığında resmin bütünü nasıl olacak? Bu soruların yanıtlarını Savunma Sanayii Araştırmacısı Kubilay Yıldırım ile konuştuk…

Daha genç ve güçlü uçaklar geliyor

Anlaşmaların bir kısmı Türkiye’nin milli sabit kanatlı eğitim uçağı projelerinin ilk üretim paketleriyle ilgili. Yıldırım, ülkemizde askeri havacılığın zirvesi olarak kabul edilen KAAN’a giden yolda önce Hürkuş ardından Hürjet projelerinin geliştirildiğini söylüyor.

Bilindiği üzere ilk olarak Hürkuş için kollar sıvandı. Ardından da Türkiye’nin ilk insanlı jet motorlu uçağı olan Hürjet kendini gösterdi. Atılan imzaları “Bu iki uçak için envanter yolculuğu başladı” diyerek özetliyor Yıldırım. Böylece, Türk Hava Kuvvetleri’nin eskiyen eğitim uçağı filosunun Hürjet ve Hürkuş ile hem daha güçlü hem de daha genç olacağının altını çiziyor.

Türk pilotların yetişmesine büyük katkı sağlayacak

Her ne kadar kamuoyunda F-16 meselesi ya da KAAN’a ilişkin gelişmeler daha çok konuşulsa da Hürjet ve Hürkuş’un da ciddi roller oynayacağından bahsediyor Kubilay Yıldırım. Eğitim filolarında farklı görevler ve uçaklar için muharip eğitimler yapıldığını anımsatıyor. Haliyle çok sayıda uçağın oldukça sık ve yoğun şekilde uçtuğunu belirtip, bahsi geçen uçakların bu yükü de alacağına dikkat çekiyor.

Burada bir parantez açıyor ve Türk Hava Kuvvetleri’nin eğitim filosu için daha önce Pakistan’dan uçak tedarik ettiğini hatırlatıyor. 2013’e gelindiğindeyse Hürkuş’u geliştirme projesi TUSAŞ’a veriliyor. “Bu vesileyle TUSAŞ ilk kez insanlı bir uçağın tasarımını yaptı. Ayrıca, Avrupa Havacılık Emniyet Otoritesi’ne bu tasarımı sertifiye ettirdi. Bugün Hürjet ve KAAN projelerinin kapısını açan anahtar bu imzalar ve süreçlerdi” bilgisini paylaşıyor.

Hürkuş için yeni bir yol haritası çizildi

Kubilay Yıldırım, Hürkuş projesi kapsamında üretilen ilk 15 uçakta bazı performans isterlerinin karşılanmadığını söylüyor. Haliyle bu uçaklar envantere girmemiş ve süreç yeniden başlamış. Eksiklerin giderilmesi ve yeni isteklere göre şekillenen uçak ise Hürkuş-B olarak adlandırıldı. Geçtiğimiz günlerde atılan imzalardan birinin işte bu uçaktan 40 adet tedarik edilmesi anlamına geldiğini belirtiyor.

Aynı törende 12 adet Hürjet temini için de imzaların atıldığını kaydedip, “Temin edilmesi beklenen ilk 12 adet uçak büyük ihtimalle prototiplerden farklı olacak. Ve kuvvetle muhtemel elindeki uçaklar oldukça eskimiş olan Türk Yıldızları bu ilk 12 uçağa talip olacak. Türk Yıldızları’nın Hürjet’i kendi zorlu koşullarında tecrübe ederek TUSAŞ’a çok kıymetli geri beslemeler vereceğine inanıyorum” diyor.

“Gökbey’in çok farklı versiyonlarını göreceğiz”

Türk havacılık projelerinin en çarpıcı platformlarından biri olan Gökbey için de imzalar atıldı. Bu projede belirli bir olgunluğa ulaşıldığını anlatıyor Yıldırım:

“Gelinen noktada farklı kullanıcıların beklentilerine uygun bir tedarik planı ortaya konuluyor. İlk müşterisi Jandarma Genel Komutanlığı olacak helikopterin Sahil Güvenlik Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Orman Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı gibi farklı kullanıcıları olacak. Fakat bunların hepsi Gökbey helikopterini kendine uygun ve farklı özelliklerde isteyecek.

Gökbey projesiyle çeşitli kurumların eskiyen orta ağırlıktaki askeri/sivil platformları güncellenecek. Çok sayıda kurumun aynı platformu kullanması TUSAŞ için çok kıymetli geri dönüşler anlamına geliyor. Hem Jandarma hem Sahil Güvenlik Komutanlığı hem diğer kullanıcıları düşündüğünüzde 100’e yakın Gökbey’in tedarik planlaması aslında son derece gerçekçi bir rakam gibi duruyor.”

KAAN için kritik süreç başladı

Bunca uçar unsurdan bahsedip KAAN’a değinmemek olmaz. Son düzenlenen Savunma Sanayii İcra Komitesi’nde tasarım sürecinin en hummalı kısmı olarak kabul edilen ikinci faz için kararın ve bütçenin çıktığını hatırlatıyor Kubilay Yıldırım.

İkinci fazda, ilk uçuşunu gururla izlediğimiz KAAN’a oranla bazı değişiklikler olacağından bahsediyor ve “Detay tasarımı, aerodinamik tasarımı, içeride belki de hiç görmeyeceğimiz komponetlerin de tasarımı ve tabii ki Kritik Gözden Geçirme toplantıları bu ikinci faz içerisinde yapılacak. KAAN uzun bir maraton. Hem platformdan beklenenler her anlamda çok ileri hem de yerlilik oranı çok yüksek. Bu maratonun ilk etaplarından birini geride bıraktık. Ancak önümüzde çok etap var” görüşünü paylaşıyor.

Türkiye için çok değerli bir fotoğraf ortaya çıkacak

Çok sayıda platformdan, atılan adımlardan ve yol haritasından bahsettik. Peki, tüm bunları alt alta koyduğumuzda Türk Hava Kuvvetleri’nin geleceği için nasıl bir fotoğraf ortaya çıkıyor? Kubilay Yıldırım bu soruya sadece bugün üzerinden yanıt vermek yerine önce bizi kısa bir tarih yolculuğuna çıkarıp son tabloya öyle geliyor:

“Türk savunma mekanizmasında ihtiyaçların azami olarak yerli/milli platform ve alt sistemlerle karşılaması fikri oldukça eski bir ülkü. Çıkış sebebi olarak 1974 Kıbrıs Barış Harekatı ve sonrasında yaşanan ambargolar temel rol oynar. Ancak dünyada küresel bir oyuncu olabilme, bu alanda harcanan milyarlarca doların daha az seviyelere indirebilme isteği gibi ekonomik etmenler de var. Dikkat ederseniz yukarıda adlarını andığımız tüm projeler aslında Türkiye’nin maruz kaldığı haksız ambargolardan çok daha önce başlatılmış projeler.

Mesela bugün adını sıkça andığımız ATAK, 10 tonluk Türk Genel Maksat Helikopteri, Gökbey, Hürkuş, Hürjet ve nihayetinde KAAN çok uzun süreli projeler. Ayrıca, bunları tekil birer platform tasarımı ve üretimi olarak görmemek gerek. Atılan tüm bu adımlar ülkemiz için muazzam bir altyapı ve kabiliyet geliştirme programı haline geldi.

Bu program, asıl amaçlarına doğru kararlı bir şekilde ilerlerken birçok kırılmaya da maruz kaldı. Örneğin 15 Temmuz darbe girişimi sonrası Türk güvenlik teşkilatlanması ve kadrolaşmasında çok ciddi değişimler yaşandı. Bunun savunma sanayisine de yansıması oldu.

Türkiye’nin ABD ile yaşadığı görüş ayrılıkları sebebiyle karşılaştığı uygulamalar, akabinde S-400 tedariki ile de F-35 projesinden çıkarılması kesinlikle küçümsenecek olaylar değil. Bu gelişmelerin bir sonucu olarak yukarıda bahsettiğimiz tüm projelerin, alt sistem geliştirme süreçleri, takvimleri ve içerikleri güncellenmek durumunda kaldı. Örneğin, KAAN projesi için 2010’da yapılan çalışmalarda milli uçağımızın F-35’le birlikte uçması planlanmıştı. 2019’daki gelişmeler nedeniyle KAAN’ın kabiliyet hedeflerinin neredeyse tamamını değiştirip yola öyle devam ettik.

Bu bulanık dönemde birçok projenin sırası, içeriği, personeli, kullanıcısı değişti. Ama işte Ankara’da atılan ve bu haberin de temel konusu olan imzalar bize sektörün bu yeni duruma uyum sağladığını gösteriyor. Yeni ve gerçekçi planların ortaya konulduğunu, prototipler döneminden ürünler dönemine geçildiğini görüyoruz.

Türkiye olarak hiç azımsanmayacak sayıda yetişmiş personelimiz var. Ve arkadan yenileri de yetişiyor. Tasarım ekipleri bir projeyi tamamlayıp diğerine başlayabiliyor. Bu sebeple tasarım, test ve üretim ekiplerinin iş yapma kasları sürekli dinç kalıyor. Hepsine daha onlarca yıl yetecek kadar proje yükümüz var. Bunlar en güçlü yanlarımız.

Ancak personelin elde tutulabilmesi ve yaşadığımız ekonomik zorluklar bu projeleri kimi zaman kabiliyet kimi zaman takvim açısından zorladı. Zorlamaya da devam edecek gibi duruyor. Ancak devamlılık bu noktada en kilit kavramlardan. Hürkuş projesi bir iki tökezleme ile yoluna girdi ve bence önü açık. Hürjet ve Gökbey projeleri çok iyi gidiyor. Artık darısı KAAN’ın başına diyelim. Tüm bunlar tamamlandığında Türk Hava Kuvvetleri geçmişe ve bugüne kıyasla şüphesiz çok daha güçlü bir konuma yükselecek.”

Türk savunma sanayisi bünyesinde geliştirilen insanlı-insansız hava araçları, milli silah ve mühimmatlarla donatılıyor. Bu kapsamda ASELSAN, Roketsan ve TÜBİTAK SAGE gibi kuruluşların geliştirdiği silah sistemleri, sensör ve mühimmatlar milli hava araçlarına entegre ediliyor. Böylelikle Türkiye’nin hava araçları milli mühimmat envanterini etkinlikle kullanabildiği çok önemli bir yetenek kazanıyor. Bu entegrasyon faaliyetlerinin yoğunlaştığı hava araçlarından biri de HÜRKUŞ.

Türk Havacılık Uzay Sanayii, temel, tekamül uçuş eğitimi ve savaş pilotu harbe hazırlık uçuş eğitimleri arasındaki tüm kademelerde kullanılmak ve zorlu operasyonlarda yakın hava desteği görevlerini yerine getirmek üzere yeni nesil gelişmiş eğitim ve hafif taarruz uçağı HÜRKUŞ’u tasarladı.

HÜRKUŞ’un hafif taarruz ve silahlı keşif varyantı, bugünün dünyasının muharebe alanlarındaki asimetrik tehditlere karşı düşük maliyetli, harekat kabiliyeti yüksek, etkili ve esnek bir çözüm sunmak üzere geliştirilmeye devam ediliyor.

HÜRKUŞ-C olarak isimlendirilen silahlı varyant, kullanıcılarına yüksek irtifada ve zorlu coğrafyalarda, gündüz ve gece koşullarında gerçekleştirilecek görevler için 750 kilograma kadar geniş bir faydalı yük kapasitesine sahip bulunuyor.

Geçen sürede HÜRKUŞ-C’ye çeşitli mühimmat ve ekipmanların entegrasyonuna yönelik başarılı uçuş/atış testleri yapıldı.

Roketsan tarafından üretilen L-UMTAS Lazer Güdümlü Uzun Menzilli Tanksavar Füze Sistemi, CİRİT Lazer Güdümlü Füze, MAM-L Mini Akıllı Mühimmat, TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen TOGAN Silah Sistemi gibi milli mühimmatlar entegre edilen HÜRKUŞ, başarılı atış testleri gerçekleştirdi.

EHSİM tarafından geliştirilen ve çoklu tehdit ortamında güdümlü füzelere karşı koruma sağlayan “flare” sistemi de entegre edilen HÜRKUŞ-C, böylece ısıya karşı hassas füzelerden korunma yeteneği kazandı.

HÜRKUŞ’a son olarak 250 libre sınıfındaki MK-81 genel maksat bombasını maliyet etkin ve yüksek hassasiyette vuruş kabiliyetine sahip akıllı mühimmata dönüştüren Lazer Güdüm Kiti (LGK)-81 entegre edildi. HÜRKUŞ, ASELSAN tarafından üretilen LGK-81 ile 2 hafta önce Konya’da gerçekleştirilen testlerde hedefine başarılı bir atış yaptı.

LGK sabit/hareketli hedeflere karşı daha yüksek vuruş hassasiyeti, genişletilmiş atış zarfı, daha düşük ikincil/yanal hasar ve atıldıktan sonra havada hedef değiştirebilme kabiliyeti sağlıyor. LGK sayesinde mühimmat hedeften yansıyan lazer enerjisine güdümleniyor, arayıcı başlık hedeften yansıtılan lazer ışığını algılıyor, kanatçıklar bombayı lazer ile işaretlenen hedefe hassas şekilde yönlendiriyor.

SIRADA AĞIR MAKİNELİ TÜFEK VAR

HÜRKUŞ-C yakın zamanda 12,7 milimetre ağır makineli tüfeğe sahip kanat altı poduyla atış yapacak.

Ağır makineli tüfek entegrasyonu HÜRKUŞ-C’ye yakın hava desteği yeteneği kazandıracak. Bu yetenek özellikle Kara Kuvvetleri operasyonlarının etkinliğine önemli katkıda bulunacak.

TRMEKATRONİK bu proje için SARSILMAZ’ın 12,7 milimetre değiştirilebilir namlulu kara platformu silahının sabit namlulu, iç parçaları hafifletilmiş, dakikada 1100 mermi atabilen hava türevini oluşturarak pod içine gömdü. Böylece ortaya boş kovanı, mayonu toplayan, atacağı mühimmatı kendi içinde taşıyan bir pod çıktı.

HÜRKUŞ-C’yi Afrika ülkelerine ihraç etmeyi başaran Türk Havacılık Uzay Sanayii, Hava Kuvvetleri Komutanlığının Muharebe Ateş Destek Timi ve İleri Hava Kontrolörü eğitim faaliyetlerinde kullanılması amacıyla HÜRKUŞ Hava Yer Entegrasyon Uçağı varyantını da geliştirdi. Konya 3’üncü Ana Jet Üs konuşlu 135’inci Muharebe Arama Kurtarma filo isterlerine göre gelişmiş varyant olarak adlandırılan uçağın, düşük kullanım maliyeti ve gelişmiş aviyonik sistemleri ile önemli avantajlar sağlayacağı öngörülüyor.