ÖĞÜNLER ÇEŞİTLENDİRİLMELİ VE TEKDÜZE BESLENMEKTEN KAÇINILMALI

Ramazan ayında sahur ve iftar olmak üzere iki ana öğüne düşen beslenmede, öğünleri çeşitlendirmek ve tekdüzelikten kaçınmak gerekiyor. Bu noktada, özellikle iftar başlangıcında güçlü bir lif kaynağı olan hurma tercih edilebilirken vücudun ihtiyacı olan vitamin ve minerallerin temini için tabağa bol miktarda sebze de eklenmesi önem teşkil ediyor. Bunun yanı sıra, enerji ve lif kaynağı tam tahılları da unutmamak gerekiyor. Izgara veya fırınlanmış yağsız et, derisiz tavuk, balık veya kuru baklagiller ise protein kaynağı olarak ana öğünde yer alabilir. Genel olarak, yağ veya şeker oranı yüksek kızarmış gıdalardan kaçının. Kızartma yerine buharda pişirme, az yağda tavada pişirme ve fırınlama gibi diğer sağlıklı pişirme yöntemleri kullanılabilir.

ÇOK TATLI VE TUZLU TÜKETİLMEMELİ

İftar yemeğinden sonra fazla miktarlarda tatlı tüketiminden kaçının. Ramazan ayı deyince akla gelen güllacı bu yıl taze mevsim meyveleri ve cevizle yapmayı deneyebilirsiniz. Böylece gün boyu tüketilemeyen meyve ve yağlı tohumlardan faydalanmış olursunuz. Bunun dışında tatlı hakkını taze mevsim meyvelerinden yana kullanmak da iyi bir alternatif olabilir. İftardan sonra taze ve kuru meyvelere öncelik verebilir veya tatlı tercihinizi sütlü tatlılardan yana kullanabilirsiniz. Bu kısımda porsiyon kontrolünün sağlanması, kilo artışlarının önüne geçilmesini sağlar ve iftar sonrası yaşanan mide şikayetlerinin önüne geçer. Çok miktarda tuz içeren yiyeceklerden kaçının. Özellikle sahurda tüketilen tuzlu yiyecekler oruç süresince hissedilecek susuzluğu tetikleyecektir. Yemek hazırlanırken tuz kullanımını da mümkün olduğunca sınırlandırın.

BOL SU TÜKETİLMELİ

Genel sağlık için gün içerisinde yeterli sıvı alımını sağlamak da en önemli maddeler arasında yer alıyor. Ramazan ayı ile gün boyunca tüketilemeyen suyun, iftar ve sahur arasında bol sıvı tüketimiyle karşılanması gerekiyor. Eğer su içmekte zorlanılıyorsa suyu daha ferah hale getirmek için, içine dilim limon, salatalık, nane veya meyveler eklenebilir.

EGZERSİZ YAPMAYA ÖZEN GÖSTERİLMELİ

Ramazan ayında öğün sayımızın ikiye düşmesi, beraberinde kabızlık sorununu da getirebiliyor. Fiziksel olarak aktif olmak hem beden sağlığı hem de zihin sağlığına fayda sağlıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sağlıklı yetişkinlerin günde 30 dakika, çocukların ise 1 saat fiziksel aktivite yapmasını öneriyor. Oruç tutmak fiziksel olarak yorucu olsa da gün boyunca tamamen hareketsiz kalmaktan kaçınmak gerekiyor.  Vücudunuz oruç nedeniyle gün içinde susuz kalabileceği için oruç tuttuğunuz süre boyunca yorucu egzersizlerden kaçınabilirsiniz. Bununla birlikte, eğer aç karnına fiziksel aktivite yapmak herhangi bir sağlık sorununa yol açmıyor ise iftar öncesinde veya gün içinde herhangi bir saatte günlük egzersizinizi yapabilirsiniz. Asansör yerine merdivenleri kullanmak, çalışırken veya evdeyken düzenli aralıklarla ayağa kalkarak hareket etmek gibi gün boyunca hareketli kalmaya devam edin.

YETERLİ UYKU UYUMAYA DİKKAT EDİLMELİ

Kaliteli uyku uyumamak hem fiziksel hem de zihinsel sağlığımızı olumsuz yönde etkiliyor. Yaşa göre uyku süresi değişmekle birlikte, günde en az 7 saat kaliteli uyku uyumak büyük bir önem taşıyor. Bu nedenle sahurdan sonra uyumayacaksanız bile gün içinde kısa dinlenme molaları vererek, günlük uyku sürenizin en az 7 saati bulduğundan emin olmanız gerekiyor.

İŞTE UYKU İÇİN İPUÇLARI;

Düzenli bir uyku programı oluşturun. (Yatak odasında uyumak, aynı saatlerde uyumak ve uyanmak, yatmadan önce dişlerin fırçalanması gibi vücudun uykuya mental olarak da hazırlanmasını sağlamak.)
Sigara içmekten kaçının.
Yatmadan önce kahve gibi kafein içeren içeceklerin tüketiminden kaçının.
Düzenli egzersiz yapın.
Uyuyacağınız odanın sessiz ve karanlık olmasına özen gösterin.
Uykuya daha rahat geçebilmek için meditasyon gibi rahatlama yöntemlerini deneyin.

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Seval Bayrak, ramazanda ağızdaki tükürük salgısının azaldığını, bunun da ağız kuruluğuna ve sesin zorlanarak çıkmasına (fonasyon bozukluğu) neden olduğunu belirterek, kişinin yaşam kalitesinin azaldığını söyledi.

DİŞ FIRÇALAMA İHMAL EDİLMEMELİ

Uzun süren açlık ve susuzluk sebebiyle ağız ortamında değişen floranın, çürük ve lezyonlu dişleri olan, diş eti rahatsızlığı gibi dental problemleri bulunan kişilerde bu rahatsızlıkların etkisini artıracağına işaret eden Bayrak, “Ramazan ayında mevcut durumun kötüleşmemesi, kontrol altında tutulabilmesi için özellikle iftar ve sahurdan sonra dişlerin fırçalanması önem arz etmekte. Bu hem ağız florasının hem de hastanın rahatlamasını sağlar.” diye konuştu.

DİL TEMİZLİĞİ DE ÖNEMLİ

Bayrak, dişleri fırçalamanın yeterli olmadığını dile getirerek, “Dili ve yanakları temizlemek, ayrıca diş ipiyle dişlerin arasını temizlemek önem arz ediyor. Buna yardımcı olarak ağız gargaraları, tuzlu su faydalı olabilir.” dedi.

BOL SU TÜKETMEK

Ramazanda sahurda ve iftarda su tüketiminin önemine değinen Bayrak, “Ağız sağlığı için bol su tüketmek faydalı olacaktır. Böylelikle hem ağız kuruluğu önlenecek, ağız kokusu azalacak hem de genel sağlık için olumlu olacaktır. Özellikle aşırı tuzlu ve baharatlı gıdalardan kaçınmak da faydalı olacaktır.” ifadelerini kullandı.

Bayrak, ağız kokusunun çok rahatsız etmesi durumunda ise sahur ve iftardan sonra dış fırçalamanın yanı sıra sabah da diş fırçasıyla yutmamak koşuluyla suyla temizlenebileceğini anlattı.

Ramazanda diş sağlığı için tüketilmemesi gereken gıdalardan da bahseden Bayrak, “Hem diş hem de genel sağlık için şekerli gıdalardan kaçınmalıyız. Ramazanda iftar sonrasında tatlı yenir ama bu şekerli gıda tüketimini mümkünse askeri düzeyde tutmak, daha ziyade meyve ve sebze, lifli gıdalar tüketmek hem genel hem de ağız ve diş sağlığı için olumlu olacaktır.” şeklinde konuştu.

SİNDİRİM İÇİN İFTARDA SAĞLIKLI BESLENMEK ÖNEMLİ

Karabük Üniversitesi (KBÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araştırma Görevlisi Emel Aktaş, ramazanı rahat geçirmek için iftar ve sahuru planlarken sağlıklı beslenme kurallarına dikkat etmenin önemine değindi.

Aktaş, bu iki ana öğün kısa aralıklarla yapıldığından sindirim sistemine binecek yükü azaltmak için beslenme planı ve besin seçiminin çok önemli olduğunu vurgulayarak, “Sahurda dikkat edilmesi gereken iki temel nokta var; tokluk hissini artırmak ve gece uykusuna devam etmeyi zorlaştırmamak. Bunun için de sahurda hafif kahvaltı veya az yağlı, az tuzlu çorba tüketimini öneriyoruz.” diye konuştu.

SAHURDA BUNLARI TÜKETMEK SUSUZLUĞA İYİ GELİYOR!

Sahurda posa içeriği yönünden zengin mevsim sebzeleri, yeşillikleri ve meyveleri, tok tutması için de protein içeriği zengin yumurta, süt, peynir ve yoğurt tüketimini öneren Aktaş, aşırı yağlı, şekerli ve tuzlu besinlerin gün içerisinde halsizlik, açlık ve susuzluk hissini artırabileceğini kaydetti.

Aktaş, iftarın hurma, taze meyveler veya bir bardak ılık suyla açılabileceğini ve protein, kompleks karbonhidratlar ve sebze içeriği yüksek ana yemek yenebileceğini belirterek, yağda kızartma yerine fırınlama, buğulama veya haşlama tekniklerinin kullanılmasını önerdi.

Ramazan ayında fiziksel aktivitenin düştüğüne de dikkati çeken Aktaş, “Fiziksel aktivite seviyesinin düşmesi bağırsak hareketlerinde yavaşlamaya neden olabiliyor. Bağırsak hareketleri yavaşlayınca da bu dönemde birçok kişide kabızlık problemleri görülebiliyor. Bunun için iftardan sonra hafif tempoda minik yürüyüşler yapılabilir. Bu sayede bağırsak hareketleri artırılabilir ve kabızlığın önüne geçilebilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Aktaş, diyabet, tansiyon, kalp ve böbrek rahatsızlığı gibi kronik rahatsızlığı bulunan bireylerin mutlaka hekim ve diyetisyen kontrolünde ramazan ayını geçirmelerini tavsiye etti.

SAHURDA TOK TUTAN YİYECEKLER

Yumurta: Sahurda haşlama, omlet olarak ya da menemene katarak yenilen 1 ya da 2 yumurta gün boyu tok tutmayı ve enerjinizi korumayı sağlar.

Ceviz: Uzun süreli açlığı bastırması ve açlığa bağlı unutkanlığı önlemesiyle ceviz, sahur sofralarında mutlaka bulunmalıdır. Sahurda yenilen 2-3 adet ceviz iftara kadar daha dinç kalınmasını sağlar.

Hurma: Hurma, enerji kaynağı olan glikozu dengede tutar. İftardan birkaç saat sonra yenilen 2-3 hurma ile enerji depolanır.

Chia tohumu: Chia tohumu içeriğindeki bol lif, kalsiyum, protein, antioksidan ve Omega 3 ile enerjinin düşmesine engel olur. Su ile temas ettiğinde de şişerek tok tutan bir kıvama gelen chia tohumunu sahurda süt, yoğurt ya da suyla karıştırarak tüketildiği takdirde gün boyu tok kalınması sağlar.

Yulaf ezmesi: Glisemik endeksi düşük gıdalar tüketmek kan şekerinin dengelenmesi için önemlidir. Sahurda yulaf ezmesi tüketerek gün boyu enerjide tasarruf edilebilir.

Süt: Sahurda bir bardak süt içmek, gün boyu protein ve kalsiyum ihtiyacını karşılar, iştahı azaltır ve metabolizmanın hızlanmasını sağlar.

Posalı gıdalar: Sindirim sisteminin düzenli çalışmasını sağlar, kabızlığı önler ve gün boyu acıkma hissini bastırır.

Tarçın: Sahurda suya ya da bitki çayına koyulan bir çubuk tarçın sayesinde hem kan şekerinin düşmesi engellenebilir hem de gün içerisinde açlık duygusu basıtırılabilir.

SUSAMAMAK İÇİN NE YAPILMALIDIR?

İftar ve sahur arasındaki zamanda en az 1,5-2 litre su içilmesi gerekmektedir. Böylece dehidratasyon sorunu (yetersiz sıvı alımını) minumuma inmiş olucaktır. Hipotansiyon sorunu yaşayanlara da Ramazanda vücudun eloktrolit dengesini koruduğu için günde 1 şişe maden suyu içmeleri de önerilmektedir.

İFTARDA NASIL BESLENİLMELİDİR?

Oruç açılan vakit yani iftar vaktinde yapılan en büyük hatalardan biri de hızlı yemek yemektir. Sağlık açısında risk ve kilo alımına zemin hazırlayan bu durumdan kaçınılmalıdır. İftar sofrasında peynir, domates, zeytin gibi kahvaltılıklara yer vererek çorba gibi hafif yemeklerle başlanmalıdır.

10-15 dakika sonra az yağlı et yemeği, sebze yemeği veya salatayla devam edilmelidir. Hem enerji veren hem de kan şekerini hızlı bir şekilde yükselten besinlerden uzak durulmalıdır. Beyaz ekmek, pirinç pilavı, kızarmış patates gibi yiyecekler yerine bulgur pilavı, kepekli ekmek veya kepekli makarna vb. tercih edilmelidir.

İftarda aşırı şerbetli, yağlı tatlılar yerine; sütlü tatlılar (sütlaç, güllaç, muhallebi vb.) veya meyve tatlıları tercih edilmelidir. Susama hissi duyulması dahi iftar ve sahur arasında sık sık su içilmelidir. Suya ek olarak kafein içeren içecekler yerine süt, ayran, sade soda, taze sıkılmış meyve-sebze suları, ıhlamur ve kuşburnu gibi bitki çayları tercih edilebilir. Yemeklerin pişirme yöntemlerine dikkat edilmeli ve besin değeri en sağlıklı kalacak şekilde yemekler hazırlanmalıdır. Haşlama, fırında, buğulama gibi sağlıklı yöntemlerle hazırlanan yemeklere öncelik vermekte fayda var.