ABD’de enflasyonun yavaşlama sinyalleri vermesine karşın Fed’in bu yıl faiz indirim beklentisini 3’ten 1’e indirmesi varlık fiyatlarını etkiledi. Böylece bankanın enflasyonla mücadele kapsamında sıkı duruşunu öngörülenden daha uzun süre sürdüreceği endişeleri fiyatlamaları zorlaştırdı.

ABD’de açıklanan verilere göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) mayısta aylık bazda değişim göstermezken yıllık bazda yüzde 3,3 artışla beklentilerin altında kaldı. Böylece, ülkede enflasyon mayısta, Temmuz 2022’den bu yana ilk kez aylık bazda değişim göstermedi.

Değişken enerji ve gıda fiyatlarını içermeyen çekirdek TÜFE mayısta aylık yüzde 0,2 yıllıkta yüzde 3,4 ile tahminlerin altında arttı. Çekirdek enflasyon aylık bazda Ekim 2023, yıllık bazda Nisan 2021’den bu yana en düşük seviyesini kaydetti.

Bu gelişmeler sonrasında Fed politika faizini beklentiler dahilinde değiştirmeyerek 23 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 5,25-5,50 aralığında sabit tuttu.

Karar sonrası yayımlanan Fed’in gelecek dönemdeki projeksiyonuna ilişkin işaretler veren “nokta grafiği”nde Fed’in bu yıl 3 faiz indirimine gitme ihtimali tamamen ortadan kalktı.

Fed Başkanı Jerome Powell, toplantı sonrası yaptığı açıklamalarda, ABD’de açıklanan enflasyon verilerini “ilerleme” olarak gördüklerini ancak para politikasını gevşetmeye başlamalarına izin verecek güvene sahip olduklarını düşünmediklerini ifade etti.

Analistler, ABD seçimlerinin de emtia piyasasını etkileyebileceğini belirterek, Cumhuriyetçilerin başa gelmesi durumunda ABD’nin Çin ve İran arasındaki ilişkinin daha gerilimli bir hale gelebileceğini ve bunun da altın ve petrol fiyatlarını yukarı yönlü etkileyebileceğini belirtti.

Beyaz Saray ve Senato’daki bir yönetim değişikliğinin çevresel girişimler ve yenilenebilir enerjiye dair harcamaları azaltma potansiyeline sahip olması nedeniyle de gümüş ve bakır fiyatlarının olumsuz etkilenebileceği öngörülüyor.

DEĞERLİ METALLERDE ALTIN VE GÜMÜŞ POZİTİF AYRIŞTI

Geçen hafta ons bazında altın yüzde 1,7, gümüş yüzde 1,3 değer kazanırken, platin yüzde 0,7, paladyum yüzde 2,1 değer kaybetti.

ABD’de enflasyonun beklentilerin altında gelmesi sonrasında altın ve gümüş fiyatları yükseldi.

Analistler, jeopolitik ve ekonomik belirsizliğe karşı korunmak için Asya’da altına talebin arttığını dile getirdi. Bölgede, gayrimenkul ve hisse senedi gibi diğer yatırım seçeneklerine güvenin azalması da altının tercih edilmesine neden oldu.

Tezgah üstü piyasada geçen hafta fiyatlar, libre bazında bakırda yüzde 1,2, çinkoda yüzde 1 artarken, nikelde yüzde 2,2, kurşunda yüzde 1,9, alüminyumda yüzde 2,2 azaldı.

Zayıf talep endişelerine rağmen Çin’in bakır ithalatının artması bakır fiyatlarındaki artışta önemli bir neden olarak ortaya çıktı.

BRENT PETROLDE YÜKSELİŞ YÜZDE 3,5’İ AŞTI

Enerji grubuna bakıldığında ise Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3,6 yükselirken, New York Ticaret Borsası’nda işlem gören doğal gazın İngiliz Termal Birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı yüzde 1 azaldı.

Yaz mevsiminde yakıt talebinin artmasıyla petrol piyasasında açığa sebep olacağına ilişkin öngörülerle Brent petrolün varil fiyatı yükseldi. Goldman Sachs, yazın ulaşım ve soğutma talebi nedeniyle Brent’in üçüncü çeyrekte 86 dolara yükselebileceği öngörüsünde bulundu.

Orta Doğu kaynaklı jeopolitik endişeler ise Brent petrol fiyatlarını yukarı yönlü etkiledi.

Petrol fiyatlarının yükselişinde dünyanın en çok petrol tüketen ülkesi ABD’de talebin arttığını gösteren veriler de etkili oldu.

Amerikan Petrol Enstitüsü, ABD’nin ticari ham petrol stoklarının bir önceki hafta 2 milyon 428 bin varil azaldığını öngördü. Piyasa beklentisi stokların 1 milyon 750 bin varil azalacağı yönündeydi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rus petrolüne tavan fiyat uygulamasına katılanlara petrol ve petrol ürünü satışına yönelik yasağın süresini uzatması da petrol piyasasında endişeleri tetikledi.

TARIM GRUBUNDA KAKAO GÜNDEMDE

Chicago Ticaret Borsasında geçen hafta kile başına fiyatlar, buğdayda yüzde 2,5, soya fasulyesinde yüzde 2,6 azalırken, mısırda yüzde 4,5, pirinçte yüzde 0,1 arttı.

Analistler, Çin’de yavaşlayan ekonominin tahıl tüketimini engellediğini belirterek, hasatın yapıldığı ülkede tahıl açığının azalmasının buğday fiyatlarının düşmesine neden olduğunu dile getirdi.

Çin’de, yeni buğday mahsulüne yönelik hayvan yemi talebinin de yarı yarıya azalabileceği tahmin ediliyor. Dünya mısır üretim tahminlerinin düşüş göstermesi ise mısır fiyatlarının yükselmesine neden oldu.

Uzakdoğu kaynaklı pirinç talebinde artış olduğuna yönelik haberlerle de pirinç fiyatları arttı.

Intercontinental Exchange’de libre bazında fiyatlar, pamukta yüzde 0,9 azalış kaydederken, kahvede yüzde 0,4, şekerde yüzde 2,3 artış kaydetti.

Geçen hafta 10 bin doların üzerini test eden kakaonun ton başına fiyatı ise haftayı yüzde 5,1 yükselişle tamamladı.

Brezilya’da kurak hava koşullarıyla kahve fiyatlarını yukarı yönlü etkiledi. Hindistan’da şeker ihracatının azalacağına yönelik haberlerle artan arz endişeleri şeker fiyatlarındaki yükselişi tetikledi.

Gana’nın mahsulün kötü olması nedeniyle 350 bin tona kadar kakao çekirdeği teslimatını gelecek sezona ertelemeyi planladığına dair haber akışı, fiyat yükselişini tetikledi.

Ülkenin kakao üretimi, küresel iklim değişikliği kaynaklı olumsuz hava koşulları, bitki hastalıkları ve kakao çiftliklerinin yerini yasa dışı altın madenciliğinin alması nedeniyle azalıyor.

Ganalı çiftçilerin kakao çekirdeklerini komşu ülkelere kaçırdıkları ve buralarda daha yüksek kazançla sattıkları yönündeki iddialar da fiyatlardaki sert yükselişi destekledi.

Mayıs teslim kakao, Salı günü tüm zamanların en yüksek seviyesi olan ton başına 10.080 dolara yükseldikten sonra günü yüzde 0,3 düşüşle 9.622 dolardan kapattı. Kakaonun maliyeti geçtiğimiz yıl üç kattan fazla arttı ve 2024’te yüzde 129 artacak.

Hershey CEO’su Michele Buck geçen ay CNBC’ye yaptığı açıklamada şirketin fiyat dalgalanmalarını yönetmek için bir korunma stratejisi olduğunu söyledi. ABD Ulusal Şekerlemeciler Birliği bir e-posta, sektörün “maliyetleri düşürmek” ve çikolatayı tüketiciler için uygun fiyatlı tutmak için perakendecilerle birlikte çalıştığını açıklamıştı.

KAKAO ARZI AÇIĞI BÜYÜK

Rabobank’ta emtia analisti olan Paul Joules, büyük çikolata şirketlerinin geçen yıl iyi korunmuş olmalarına ve yüksek fiyatları tüketicilere hemen yansıtmak zorunda kalmamalarına rağmen, sektörün maliyetleri absorbe etmek için yapabileceği çok şey olduğunu söyledi.

Joules, dünyanın 60 yılı aşkın bir sürenin en büyük kakao arz açığıyla karşı karşıya olduğunu ve tüketicilerin bu yılın sonunda veya 2025’in başlarında bunun etkisini görmeye başlayabileceğini kaydetti.

Uluslararası Kakao Örgütü 2023-24 sezonu için 374.000 tonluk bir arz açığı öngörüyor ki bu da bir önceki sezondaki 74.000 tonluk açığa kıyasla yüzde 405’lik bir artış anlamına geliyor.

Joules, “En kötüsü henüz gelmedi” diyor. Kakao fiyatları muhtemelen bir süre daha yüksek seyredecek çünkü piyasanın karşı karşıya olduğu sistemik sorunlara kolay bir çözüm bulunamıyor.

Joules, tüketicilerin daha yüksek fiyatlarla veya daha küçük çikolata çubukları şeklinde “küçülme” ile karşı karşıya kalabileceğini söyledi. Joules, şirketlerin bazı ürünlerde daha az kakao kullanmak için içerik ayarlaması da yapabileceğini söyledi. Analist, en kötü etiket şokunun kakao içeriği çok yüksek olan bitter çikolatadan geleceğini söyledi.

Wells Fargo’nun Tarım-Gıda Enstitüsü’nde sektör yöneticisi olan David Branch, tüketicilerin Paskalya’dan hemen sonra daha yüksek fiyatlar görebileceğini söyledi. Bu Ramazan Bayramı öncesinde bayram çikolatalarına da yansıyacak bir fiyat artışı olabilir.

Branch bu ayki bir araştırma notunda müşterilerine, “Kakao fiyatlarının ve diğer üretim maliyetlerinin geçtiğimiz yıl boyunca istikrarlı bir şekilde arttığı göz önüne alındığında, tüketicilerin bu Paskalya’da çikolatalı şeker fiyatlarında bir artış görmesi muhtemeldir” dedi.

ÜRETİCİ ÜLKELERDEKİ VERİM DÜŞÜŞÜ

Joules, kakao fiyatlarının önemli üretici ülkeler olan Fildişi Sahili ve Gana’daki arz kesintileri nedeniyle yükselişte olduğunu söyledi. Bu iki ülke küresel kakao üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını temsil ediyor.

Joules, mahsullerin siyah bakla hastalığı ve şişmiş sürgün virüsünden etkilendiğini ve 2000’li yılların başından bu yana büyük bir ekim yapılmadığı için birçok ağacın maksimum verim potansiyelini geçtiğini belirtiyor.

Branch, şiddetli yağışların hastalık sorunlarını daha da kötüleştirdiğini ve El Nino hava olayının da daha kuru koşullara yol açarak önceki yıllarda kakao veriminin düşmesine neden olduğunu dile getiriyor. Branch, mevsimsel harmattan rüzgarlarının bu yıl daha aşırı olduğunu ve bunun da mahsul verimini etkilediğini kaydediyor.

Joules, Fildişi Sahili’ndeki çiftçilerin kauçuk gibi daha kazançlı ürünler için kakao üretiminden giderek daha fazla çıktığını söyledi. Analist, Gana ve Fildişi Sahili hükümetlerinin sezon başında çiftçiler için sabit fiyatlar belirlediğini, bu nedenle şu anda yaşanan ralliden faydalanamadıklarını söyledi.

Joules, son dönemdeki yükselişin piyasa spekülasyonundan ziyade bazı ticari alıcılar arasındaki panikten kaynaklandığını ifade etti. Analiste göre, alıcılar arz açığının büyüklüğünü görüyor ve mevcut kakaoyu güvence altına almaya çalışıyor.

Analistlere göre, spekülatörler geçen yılki yükselişin ilk ayağına uzun pozisyonlarını artırarak daha yüksek fiyatlara bahis oynayarak katkıda bulunuyor, ancak bu yıl kar elde etmek için bu pozisyonlardan çıkma eğilimindeler.

Fiyatlardaki artış çikolata devi Hershey’i de vurdu ve Hershey’in bu yılki kazançları sabit kaldı. Hershey hisseleri son 12 ayda yaklaşık yüzde 22 değer kaybederken, Nestle’nin İsviçre’de işlem gören hisseleri de aynı dönemde yaklaşık yüzde 13 değer kaybetti.

ÜRETİCİLERDEN TÜKETİCİYE UYARI

Çikolata pek çok kişi için mutluluk kaynağı olarak görülüyor. Ancak bu tatlı atıştırmalık, şu sıralar üreticisine mutluluk getirmiyor. Dünya çapında kakao fiyatları bir süredir kesintisiz olarak artıyor. Kakao fiyatlarındaki artışın, çikolata severlerin cebini vurabilecek aşamaya geliyor.

Patiswiss Yönetim Kurulu Başkanı Elif Aslı Yıldız, şunları söylüyor:

“Bu konuda çok fazla bilgi kirliliği var. Kakao ağaçlarını etkileyen virüsle ilgili net bir bilgi yok. El Nino derken iklim krizi derken, Ukrayna savaşından dolayı gübrenin yetersiz kalmasının da etkisiyle limanlara yüzde 30-35 daha az kakao ulaşmış durumda.

Biz yüzde 3-5 bir etkilenme bekliyorduk yüzde 35-40 bir azalış beklemediğimiz bir azalış oldu. Maalesef bu durum kakao fiyatlarına bir yılda tonunda 2 bin pound’dan 4 bin 800 pound’a çıkmasına neden oldu. Maalesef bu yüzde 140’lık artış fiyatlara çok kısa sürede yansıyacak.

Fiyatlara yansıtmamak için elimizden geleni yapıyoruz ancak TL’deki değer kaybından bağımsız bir durumla karşı karşıyayız. Tüketimin de dünyada yüzde 10 azalması gerekiyor. Yoksa önümüzdeki dönemde çikolataya ulaşmak zorlaşacak. Çikolata alırken mutlaka etiketlere bakılmalı. Güvendiğiniz markaları tercih edin, çünkü bazı üreticiler kakao yerine başka reçetelere yönlenebilir.”

Veri analitiği ve danışmanlık firması GlobalData’ya göre, 2023-2024 sezonunda önceki 12 aya kıyasla kakao arzında yaklaşık yüzde 8’lik düşüş öngörülürken, kayıpların başlıca nedeni; en büyük iki tedarikçi olan Fildişi Sahili ve Gana’daki sorunlar gösterildi.

Fildişi Sahili ve Gana’daki büyük kakao fabrikalarının tohum maliyetlerini karşılayamadığı için üretimi kısma veya durdurma kararı almasıyla kakao fiyatları rekor kırmaya devam etti. En önemli üretici ülke olan Fildişi Sahili’nde önemli ölçüde daha düşük bir kakao hasadı bekleniyor.

Fildişi Sahili dünya kakao arzının yaklaşık yüzde 45’ini gerçekleştiriyor. Ancak Nijerya ve Gana gibi diğer kakao üreticisi ülkelerdeki hasat da beklentilerin oldukça altında kalıyor.

HASADIN DÜŞÜK OLMASI TAHMİN EDİLİYOR

Kakao çekirdeklerinin gelişimini etkileyen sıcaklık ve kuraklık nedeniyle nisan ayında başlayacak ara hasadın da geçen yıla göre düşük olacağı tahmin ediliyor.

Sınırlı arz, hızla artan fiyatlarla kakao piyasasında belirsizliklere sebep olurken New York ve Londra kakao vadeli işlem piyasalarında kakao çekirdeği fiyatları dün tüm zamanların en yüksek seviyelerini gördü. Son 3 ayda New York’da yüzde 150’den fazla arttı. Mart 2023’den beri ise fiyatlar yüzde 255 artış gösterdi.

Geçen yıl yüzde 61’den fazla artarak uranyumdan sonra en çok yükselen hammadde haline gelen kakaonun bu yıl da ton başına fiyatının 9 bin dolar seviyesinde olan bakırı geride bırakması dikkati çekti.

KURAKLIK VE ŞİDDETLİ YAĞMUR NEDENİYLE HASAT AZALDI

Kakao arzında sorunlarının ana nedeni uzun süreli kuraklık ve şiddetli yağmur gibi kötü hava koşulları gösterilirken, bitki hastalıkları da mahsulü etkiliyor. Özellikle de kakao ağaçlarının ölmesine neden olan CSSVD virüsü kakao üretimini olumsuz etkileyen önde gelen faktörler arasında yer aldı.

Virüsten etkilenen ağaçların kesilmesi gerekirken, yeni dikilen ağaçların meyve vermesi 3 ila 5 yıl alıyor. Bu nedenle gelecek 2-3 yıldaki arzın son 15-20 yılın ortalamasından daha düşük olabileceği ve bunun da kakao çekirdekleri için ortalamanın üzerinde fiyatlara yol açabileceği öngörülüyor.

Arz endişesi nedeniyle, birçok şirket kendisini daha fazla fiyat artışından korumak için vadeli işlem sözleşmelerine giriyor. Bu da kakao rallisini daha da hızlandırıyor. Şu anda New York Ticaret Borsasında martta teslim edilmek üzere işlem gören vadeli kakao kontratları mayıs vadeli kontratların üzerinde işlem görüyor.

Bu durum “backwardation” olarak (spot fiyatların vadeli işlemlerden daha yüksek seviyelerde işlem görmesi) adlandırılıyor ve arz sıkıntısına işaret ediyor. Normalde, daha uzun vadeli işlemler daha kısa vadeli işlemlerin üzerinde kote ediliyor.

ÇİKOLAYA HAYRANLARI İÇİN ÜZÜCÜ HABER

Dünyadaki kakao üretiminin yüzde 60’ını karşılayan iki ülkeden gelen haberlerin ardından, tüm dünyada çikolata fiyatlarının da keskin bir şekilde artması bekleniyor.

Yükselen kakao fiyatlarının ralli yapması tüketiciler için sıkıntılı bir sürece işaret ediyor. Çikolata üreticileri, yüksek kakao fiyatlarını ya fiyat artışları şeklinde ya da ambalaj boyutlarını azaltarak tüketicilere yansıtıyor.

İklim koşulları nedeniyle kakao hasadının azalması çikolata üreticilerini fiyat artırımı yapmaya itmişti. Üretim kesintisinin devam etmesiyle çikolata fiyatlarının daha da sert artabileceği tahmin ediliyor.

ÇİFTÇİLER REKOR FİYATLARDAN FAYDALANAMADI

Gana ve Fildişi Sahili’ndeki yoksul kakao çiftçilerinin henüz rekor fiyatlardan faydalanamaması da dikkati çekiyor. Her iki ülkedeki kamu satış şirketleri, ekimde başlayan hasadın yarısından fazlasını 2023 baharında, bugünkü fiyatların yarısına, satış yaptı.

Bunun yanında küresel kakaonun neredeyse 3’te ikisini sağlayan Gana ve Fildişi Sahili’nde, 5-17 yaş arasındaki çocukların yüzde 43’ü kakaodaki çocuk işçiliğinden etkileniyor. Bu da yaklaşık 1,5 milyon çocuk anlamına geliyor.

Dünyanın önde gelen çikolata üreticileri ürünlerinde fiyat artışı uyarısı yaptı.

Dünyanın en büyük kakao çekirdeği üreticileri olan Gana ve Fildişi Sahili başta olmak üzere Batı Afrika ülkelerinde yaşanan kuraklık, küresel kakao fiyatlarında yeni bir rekor getirdi.

New York Emtia Borsası’nda kakao fiyatları ton başında 6.000 dolara dayanıp tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Bazı analistler, fiyatların yıl mevcut seviyelerden gerilerek bitireceği tahmininde bulunuyor. Bazıları ise fiyatların sert şekilde yükselmeye devam edeceği uyarısı yapıyor.

NEW YORK’TAKİ İŞLEMLERDE 5 BİN 970 DOLAR TEST EDİLDİ

Özellikle güney yarımkürede havanın daha sıcak ve kuru hale gelmesine yol açan El Niro’nun Batı Afrika’daki olumsuz etkisiyle, çikolatanın ham maddesi olan kakaonun fiyatı son 1 yılda iki katından fazla artış gösterdi.

Kakao fiyatları, sınırlı arza ilişkin devam eden endişelerle ICE’de 5.970 doları test edip, sonrasında 5.890 dolara indi. Londra’da da fiyatlar 4.800 sterlin seviyelerine geldi.

BATI AFRİKA’DA HASTALIK VE EL NİNO ETKİSİ

Önde gelen kakao üreticileri Fildişi Sahili ve Gana, tarlalarında yayılan şişmiş sürgün hastalığının yanında, kuru hava getirip mahsulü vuran mevsimsel Harmattan rüzgarlarıyla boğuşuyor.

El Nino’ya bağlı kuruluğun durumu daha da kötüleştirmesi ve potansiyel olarak kakao üretiminde daha fazla düşüşe yol açması bekleniyor.

Son veriler, Fildişi Sahili’nin 1 Ekim’den 4 Şubat’a kadarki dönemde limanlara 1,04 milyon ton kakao sevk ettiğini gösterdi.

Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39 düşüş anlamına geliyor. Eş zamanlı olarak, Gana’nın limanlarına gelen kakao hacmi, bu sezon hasadının başladığı 1 Eylül’den bu yana, bir önceki yılki 521 bin tona göre yüzde 35 düşüşle 341 bin tona indi.

HERSHEY FİYAT ARTIŞI İHTİMALİNİ DIŞLAMIYOR

Bu arada, yükselen kakao fiyatları şimdiden tüketicilere yansıyor ve büyük çikolata üreticilerini zor durumda bırakıyor. Son rekorun ardından üreticilerden de fiyat artışı uyarısı geldi.

Dünyanın en büyük çikolata üreticilerinden Hershey, “Kakao fiyatlarındaki tarihi yükselişin, bu sene kazanç artışını sınırlaması bekleniyor” açıklaması geldi. Şirketin üst yöneticisi Michele Buck da, fiyat artışının üreticilere zam olarak yansıması ihtimalini dışlamayarak “Fiyatlandırma da dahil olmak üzere elimizdeki tüm araçları kullanacağız” dedi. Hershey’in geçen yılın son çeyreğine ilişkin verilerinde, enflasyondan etkilenen tüketicilerin çikolata harcamalarını kıstığı ve şirketin satışlarının yüzde 6.6 oranında düştüğü görülmüştü.

FİYATLARDA İKİ FARKLI SENARYO

2023 yılında en çok prim yapan ürünlerden kakaonun fiyatı yılbaşından bu yana 1.690 dolar civarında artış gösterdikten sonra biraz gevşedi. Bazı analistler ve algoritmik hesaplama modellerine göre fiyatlar bu çeyreğin sonunda 5.980 dolar/ton ve 12 ay sonrasında 6.346 dolara çıkacak.

Reuters’in dokuz tüccar ve yatırımcı ile yaptığı ankete göre ise fiyatlar 2024 yılını mevcut seviyelerin altında kapatacak. Katılımcılar, fiyatların rekor seviyelerinden geri dönmesini bekliyor ancak yine de küresel pazarın arz açığı devam ettiği için 2024’ün 2023’e göre yaklaşık yüzde 10’luk bir yıllık kazançla kapanacağı tahmin ediliyor.

Anketin medyan tahminine göre, şu an Londra’da 4.800 sterlin düzeyinde olan fiyatlar 2024’ün sonunda metrik ton başına 3.700 sterline gerileyecek. Ancak 2023 sonunda görülen seviyelerden yüzde 9,5 daha yüksek yılı bitirecek.

KÜRESEL AÇIK TAHMİNLERİ ARTIYOR

Mevcut 2023/24 sezonunda 375 bin tonluk küresel açık olacağı öngörülüyor. Fildişi Sahili’ndeki bu sezona ilişkin üretim beklentisi, daha önceki 2.18 milyon tonun altında 1,80 milyon ton civarına geriledi. Gana’nın 2023/24 mahsulü ortalama tahmini de 620 bin ton dolayında.