Sadavi, Irak Başbakanlığının daveti üzerine başkent Bağdat ve Basra’yı ziyaret eden akademisyen, gazeteci ve iş insanlarından oluşan 10 kişilik bir heyeti kabul etti.
Görüşmede Irak’ı Türkiye üzerinden Avrupa’ya açması planlanan Kalkınma Yolu Projesi’ne ilişkin önemli açıklamalar yapan Sadavi, projenin uluslararası ve bölgesel desteğinin olacağını, ticari niteliği artıracağını ve ulaştırma maliyetlerini düşüreceğini aktardı.
Asya ile Avrupa arasında yeni bir uluslararası ticaret rotası olacak Kalkınma Yolu Projesi’ne katılan ülkelerin kendi aralarında teknik normlar için heyetler kurduğuna işaret eden Sadavi, tarafların finansal alternatifleri de incelediğini ifade etti.
Sadavi, Kalkınma Yolu Projesi’nin başlangıç noktası olan Irak’ın güneyindeki Basra’da yer alan Büyük Fav Limanı’nın 54 kilometrekare üzerine kurulduğunu ve tamamlandığında bölgenin en büyük limanı olacağını hatırlatarak, “Büyük Fav Limanı, açık denizde olduğundan 19,5 metreye kadar derinliği olan büyük ticaret gemilerine ev sahipliği yapabilecek.” dedi.
Limanın 2025 yılının ortalarından itibaren faaliyete girmeye başlayacağını kaydeden Sadavi, limanda büyük bir askeri üs, petrokimya rafinerileri, doğal gaz depolama tesisleri ve su arıtma tesislerinin yer alacağını söyledi.
Bakan, limanın çevresinde konut ve sanayi bölgelerinin inşa edileceğine işaret ederek, “Fav Yarımadası Orta Doğu’nun en büyük sanayi ve turizm bölgesi olacak.” dedi.
“BÜYÜK FAV LİMANI, KALKINMA YOLU PROJESİ’NİN KALBİ OLACAK”
Sadavi, Büyük Fav Limanı’nın, Kalkınma Yolu Projesi ile küresel ve bölgesel ticarete ciddi katma değer sunacağını kaydederek, “Büyük Fav Limanı, Kalkınma Yolu Projesi’nin kalbi olacak.” dedi.
PEG Infrastructure adlı İtalyan şirketin, Büyük Fav Limanı’ndan başlayarak 1200 kilometrelik otoyol ve demir yolu hatlarıyla Türkiye sınırına bağlanacak Kalkınma Yolu Projesi’nin güzergahı konusunda fizibilite çalışmalarını sürdürdüğünü belirten Sadavi, “Demir yolu projesinin krokisinin yüzde 75’i tamamlandı. Yolcu trenleri 300 kilometre hızla gidecek. Mal sevkiyatı yapacak trenlerin saatteki hızı ise 140 kilometre olacak.” diye konuştu.
Proje kapsamında inşa edilecek otoyol krokisinin ise yüzde 65 oranında tamamlandığını ifade eden Sadavi, otoyol ve demir yolu hatlarının geçtiği bölgelerdeki istimlak meselesi ve hattın çevresinde inşa edilecek tesisler konusunda İtalyan danışman şirketle görüşmeye devam ettiklerini aktardı.
Sadavi, ayrıca yatırımcılara ve iş insanlarına imkanlar sunmak için Büyük Fav Limanı için özel yasa üzerine çalışıldığını da ifade etti.
“KALKINMA YOLU, EKONOMİK ENTEGRASYON PROJESİDİR”
Proje Basra, Nasıriye, Semave, Divaniye, Necef, Kerbela, Babil, Bağdat, Samarra, Beyci, Selahaddin, Musul, Rabia, Duhok ve Fişabur’dan geçerek Türkiye üzerinden Ceyhan Limanı aracılığıyla deniz yolu veya İstanbul üzerinden kara yoluyla Avrupa’ya uzanacak.
İnşa edilecek demir yolu ve otoyolların toplam maliyetinin 17 milyar doları bulması bekleniyor.
Kalkınma Yolu Projesi için seçilen güzergahın optimum rota olduğunun altını çizen Sadavi, projenin önündeki engelleri minimize etmek için mevcut güzergahın belirlendiğini söyledi.
Projenin, Irak’ın batısındaki şehirlerin içlerinden ziyade çeperlerinden geçtiğini vurgulayan Sadavi, istimlak sorunlarının minimize edilmesi ve engellerin daha kolay aşılması için bu yolu benimsediklerini ifade etti.
Basra’dan Fişabur’a uzanacak demir yolu ve otoyolların çevrelerinde sanayi kentleri kurmayı planladıklarını söyleyen Sadavi, “(Kalkınma Yolu Projesi, basında dile getirildiği gibi sadece demir yolu ve otoyoldan ibaret değildir. Bu, ekonomik entegrasyon projesidir. Projeye ortak olan ülkelere ekonomik entegrasyon sağlayacaktır.” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 22 Nisan’daki Irak ziyaretinde Türkiye, Irak, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasında imzalanan dörtlü mutabakat zaptı çerçevesinde Kalkınma Yolu Projesi’nde sürecin takibi ve koordinasyon için “Bakanlar Kurulu”nun kurulacağını söyleyen Sadavi, komşu ülkelerin de projeye katılımına açık olduğunu ifade etti.
Bakan Sadavi, gelecek günlerde dört ülkenin ulaştırma bakanlarının ilk toplantısının yapılacağını aktardı.
İRAN İLE GÖRÜŞMELER YAPILDI, MISIR İLE TEMAS YOK
İran’ın projeye katılması için kapılarının her zaman açık olduğunu kaydeden Sadavi, “Taraflar arasında görüşmeler oldu ve olumlu sonuçlar var.” dedi.
Bakan Sadavi, Kalkınma Yolu Projesi’nin, Süveyş Kanalı’na nazaran daha avantajlı bir proje olduğunu söyledi.
Projenin, ulaştırma süresinde 12-15 günlük bir zaman tasarrufu sağlayacağını ve böylece ulaştırma giderlerinde da karlı olacağını belirten Sadavi, Büyük Fav Limanı’nın da serbest ticari bölge olacağını kaydetti.
Irak’ın proje konusunda hiçbir aktörle siyasi rekabet içerisinde olmadığını ve projeyi siyasetten uzak tutmak istediklerinin altını çizen Sadavi, Mısır ile konuya ilişkin herhangi bir temasın olmadığını ifade etti.
Sadavi, Kalkınma Yolu’nun bölgesel ve küresel ticarette yeni imkanlar doğuracağını aktararak, şunları söyledi:
“Kalkınma Yolu, siyasetten tamamen uzak ekonomi odaklı bir projedir. Hiçbir tarafla rekabete girmeyeceğiz. Irak ve Türkiye coğrafi konumu açısından ayrıcalıklara sahip. Bunu halklarımızın faydasına kullanacağız.”
IKBY’DEN GÜZERGAHIN DEĞİŞTİRİLMESİ TALEBİ
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), Kalkınma Yolu Projesi’nin kendi topraklarından geçmesini talep ediyor.
Bakan Sadavi, IKBY’nin projeye ilişkin endişe ve beklentilerine de değinerek, “Erbil ile görüşmeler yapıldı. Kürt tarafından güzergahın değiştirilmesi konusunda öneriler geldi. Ancak öneri, İtalyan şirket ve Ulaştırma Bakanlığı tarafından reddedildi. İtalyan danışman tarafından önerilen mevcut güzergahta devam edilmesi konusunda vurgu yapıldı.” dedi.
Kalkınma Yolu’nun mevcut güzergahının maliyet ve zaman açısından daha avantajlı olduğunun altını çizen Sadavi, “Bu güzergahta ne tünelin ne de köprünün inşa edilmesine ihtiyaç duyulmayacak. Proje kapsamında sadece bir köprü inşa edilecek.” dedi.
Sadavi, projenin Duhok’tan 4,5 kilometre geçerek Fişabur üzerinden Türkiye sınırına ulaşacağını ifade etti.
Proje kapsamında Ovaköy’de kurulması planlanan yeni sınır kapısının yönetimi konusunda Erbil ile Bağdat arasında belirsizlik sürerken, Bakan Sadavi, sınır kapısının idaresi konusunda görüşmelerin ise yakında yapılacağını aktardı.
Orta Doğu’nun en büyük limanı olması hedeflenen ve 2025’te tamamlanması planlanan Irak’ın güneyindeki Basra kentinde yer alan Büyük Fav Limanı’nın inşası tüm hızıyla sürüyor.
Limandan başlayarak Divaniye, Necef, Kerbela, Bağdat ve Musul’dan geçerek Türkiye sınırına uzanacak demir yolu ve kara yolu hatlarını ihtiva eden projenin, Türkiye sınırından Mersin Limanı’na erişim sağlaması ve karayoluyla İstanbul üzerinden Avrupa’ya ulaşması öngörülüyor.
Uzmanlar, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Büyük Fav Limanı’nı 1200 kilometre uzunluğundaki demir yolu ve otoyollarıyla Türkiye sınırına bağlayacak proje bölgesel ticaret açısından yeni imkanlar sunacağını düşünüyor.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyinde (ECFR) ziyaretçi araştırmacı Hamzeh Haddad, proje vasıtasıyla Asya ve Avrupa arasındaki seyahat süresini kısaltmayı ve transit merkezi olmayı amaçlayan Türkiye ve Irak’ın ciddi kazanç elde edeceğine işaret ederek, “Proje her iki ülkeye de ciddi fayda sağlayacak, buna hiç şüphe yok. Irak’ın projenin uygulanması için yoğun çaba harcaması ve Türkiye’nin de bunu desteklemesi, karşılıklı çıkarlar olduğu anlamına geliyor.” dedi.
Kalkınma Yolu Projesinin, Süveyş Kanalı ve Eylül 2023’taki G20 Zirvesi’nde kararlaştırılan ve Hindistan’ın Orta Doğu üzerinden Avrupa’ya bağlanmasını sağlayacak bir hat olarak sunulan “Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru” (IMEC) projesine alternatif olacağına inanılıyor.
ABD ve Avrupa Birliğinin (AB) desteği ile açıklanan IMEC projesinin Irak ve Türkiye’yi bypass ederek yeni bir rota önerdiği dikkat çekerken, Haddad, “Türkiye’nin, G20’de IMEC’in dışında kalmasının ardından Kalkınma Yolu Projesi için daha büyük bir çabaya giriştiğini belirtmekte fayda var. Bu durum, Türkiye’nin IMEC ile olmayacağı kadar Kalkınma Yolu Projesinden yararlanacağı gerçeğini daha da güçlendiriyor.” ifadesini kullandı.
Öte yandan, Ankara ile Bağdat’ın önemli ticari partnerler olduğuna işaret eden Haddad, Irak ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkinin, Irak toprakları içerisinde PKK’ya karşı devam eden askeri operasyonlar nedeniyle siyasetin bütününü nasıl etkileyeceğini öngörmenin halen zor olduğunun altını çizdi.
“TÜRKİYE, BU PROJEYLE JEOPOLİTİK KONUMUNU PEKİŞTİRECEK”
Türkiye ile Irak arasındaki ticaret hacminin 24 milyar doları aştığı dikkate alındığında Kalkınma Yolu Projesinin sunacağı potansiyelin iş çevresini umutlandırdığı gibi projenin paydaş ülkeleri de bundan ciddi ekonomik fayda görecek.
Iraklı siyaset uzmanı Ahmed el-Yasiri, Kalkınma Yolu Projesiyle birlikte Türkiye’nin Asya ve Avrupa arasındaki coğrafi konumunun güçleneceğine işaret ederek, “Irak, Türkiye için Körfez’e açılan kapıdır. İki ülke arasındaki ticaret bağlantısı artık güvenlik sorununa takılmıyor. Irak ise tüm Körfez hatta Hint Okyanusu bölgesinin bağlantı noktasıdır.” dedi.
Türkiye’nin Irak ile ortaklığını genişleterek ticaret hacmini artırmak ve ticari ilişkilerini çeşitlendirmek istediğine işaret eden Yasiri, projenin, Türkiye’nin, Irak’ın yanı sıra Körfez ve Mısır ile ilişkilerine de olumlu yansıyacağını aktardı.
Kalkınma Yolu Projesinin Ankara ve Bağdat’a ekonomik, jeopolitik ve ticari bağlamda fayda sağlayacağının altını çizen Yasiri, “Türkiye, bu projeyle jeopolitik konumunu da pekiştirmiş olacak. Irak ise Türkiye’ye daha yakın olacak.” şeklinde konuştu.
“TÜRKİYE, KALKINMA YOLU PROJESİ’NDE IRAK’IN BİRİNCİ ORTAĞI”
Kalkınma Yolu Projesinin, Çin ile Avrupa arasındaki mesafeyi, Süveyş Kanalı’ndan geçen deniz yoluna nazaran kısaltarak zaman ve maliyetten tasarruf sağlaması bekleniyor.
Otoyol, demir yolu, enerji nakil ve iletişim hatlarını içeren proje, Avrupa’dan Körfez ülkelerine kadar geniş bir bölgeyi etkileyecek. Projeyle birlikte petrol ve gaz sevkiyatlarının da kolaylaşması öngörülüyor.
Iraklı enerji uzmanı Hamza Cevahiri, Türkiye’nin Kalkınma Yolu Projesi’nde Irak’ın birinci ortağı olduğunu ve aslan payına sahip olduğunu söyledi.
Cevahiri, Türkiye’nin söz konusu proje kapsamındaki kara ve demir yolları ve gelecekte doğal gaz borularının güzergahı konumunda bulunduğuna işaret ederek, bu anlamda Irak’ın petrol sevkiyatında Türkiye’ye ihtiyacı olduğunu kaydetti.
Türkiye’nin yatırım ve kalkınma konusunda Irak’a desteğinin olabileceğini aktaran Cevahiri, şunları kaydetti:
“Dev Türk şirketleri Irak pazarında öncülük sahibidir. Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ziyaretinde petrol sevkiyatının yeniden başlaması konusu başta olmak üzere Kalkınma Yolu Projesi meselesinde önemli adımların atılacağı noktasında gayet iyimserim.”
Orta Doğu’nun en büyük limanı olması hedeflenen ve 2025’te tamamlanması planlanan Irak’ın güneyindeki Basra kentinde yer alan Büyük Fav Limanı’nın inşası tüm hızıyla sürüyor.
Kalkınma Yolu Projesi’nin ilk ayağı olan liman, aynı zamanda Fırat ve Dicle nehirlerinin denize dökülmeden önce birleştiği Şattülarap’ın ağzında yer alıyor.
Limandan başlayarak Divaniye, Necef, Kerbela, Bağdat ve Musul’dan geçerek Türkiye sınırına uzanacak demir yolu ve kara yolu hatlarını ihtiva eden projenin, Türkiye sınırından Mersin Limanı’na erişim sağlaması ve karayoluyla İstanbul üzerinden Avrupa’ya ulaşması öngörülüyor.
Projenin geçtiği güzergahın tasarımını PEG Infrastructure isimli İtalyan şirketin yürüttüğü Kalkınma Yolu, Musul’dan sonra Ovaköy üzerinden Türkiye’ye giriş yapacak.
BÖLGESEL TRANSİT MERKEZİ OLMA HEDEFİ
Büyük Fav Limanı’nı 1200 kilometre uzunluğundaki demir yolu ve otoyollarıyla Türkiye sınırına bağlayacak proje bölgesel ticaret açısından yeni bir kapı aralayacak.
Başlangıçta “Kuru Kanal” olarak isimlendirilen ancak Mart 2023’te Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani’nin Ankara ziyaretinde Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığı görüşmede “Kalkınma Yolu” ifadesinin kullanılmasıyla adı değişen proje, Irak’ta petrol dışı sürdürülebilir ekonominin de temeli olarak niteleniyor.
Irak ile Türkiye, proje vasıtasıyla Asya ve Avrupa arasındaki seyahat süresini kısaltmayı ve transit merkezi olmayı amaçlıyor.
Orta Doğu’nun en büyük konteyner limanı olarak bilinen Dubai’deki 67 rıhtımlı Cebel Ali’yi geride bırakması öngörülen ve 90 rıhtım kapasitesine sahip olan Büyük Fav Limanı’nın 2025’te tamamlanması planlanıyor.
Limandan Türkiye sınırına ulaşacak Kalkınma Yolu Projesi, Çin’in İpek Yolu doğrudan Irak’tan geçmediği için muhtemel bölgesel çatışma ve savaş durumlarında alternatif seçeneklerden biri.
Projenin, Çin ile Avrupa arasındaki mesafeyi, Süveyş Kanalı’ndan geçen deniz yoluna nazaran kısaltarak zaman ve maliyetten tasarruf sağlaması bekleniyor.
Kalkınma Yolu Projesi tamamlandığında, Ümit Burnu’ndan yaklaşık 45, Kızıldeniz’den yaklaşık 35 günde yapılan nakliyelerin 25 günlük bir sürede yapılabileceği tahmin ediliyor.
Otoyol, demir yolu, enerji nakil ve iletişim hatlarını içeren ve 2028, 2033 ve 2050 olarak belirlenen üç aşamada tamamlanması planlanan proje, Avrupa’dan Körfez ülkelerine kadar geniş bir bölgeyi etkileyecek.
Türkiye ile Irak arasındaki ticaret hacminin 24 milyar doları aştığı dikkate alındığında projenin sunacağı potansiyel iş çevresini umutlandırırken, proje tamamlandığında paydaş bütün ülkelerin ciddi ekonomik fayda görmesi bekleniyor.
TÜRKİYE İLE IRAK ARASINDA “BAKANLAR KONSEYİ” KURULUYOR
Türkiye ile Irak yetkililerinin Kalkınma Yolu Projesi konusunda yakın ve yoğun bir çalışma yürütüyor.
Irak hükümetince 27 Mayıs 2023’te başkent Bağdat’ta Türkiye’nin de aralarında bulunduğu komşu ülkeler ve Körfez bölgesinden temsilcilerin katılımıyla düzenlenen Kalkınma Yolu Konferansı’nda konuşan Irak Başbakanı Sudani, projenin istihdam, finansal kaldıraçlar ile gayrisafi milli hasılanın değerinin artmasıyla güçlü bir ekonomi tesis edilmesi yolunda realiteyi değiştireceğini söyledi.
O dönemden bu yana Ankara ile Bağdat arasında proje konusunda her kademeden yoğun bir temas trafiği mevcut. Özellikle Dışişleri Hakan Fidan’ın Ağustos 2023’teki Irak çıkarmasının önemli bir ayağı da Kalkınma Yolu Projesi oldu.
Son bir yıllık süreçte iki ülke arasında Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Iraklı mevkidaşı Rezzak Müheybes es-Sadavi başta olmak üzere pek çok kademede ziyaretler ve karşılıklı önemli adımlar atılırken, iki ülkenin Ulaştırma Bakanlıkları arasında işbirliklerini geliştirecek teknik görüşmeler de yapıldı. Bu kapsamda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜRASAŞ AŞ ve TCDD Teknik AŞ yetkilileri ile Irak Cumhuriyeti Demiryolları heyeti arasında Ağustos 2023’te teknik toplantılar yapıldı.
Ekim 2023’te de Türkiye, Irak, BAE ve Katar’ın demir yolu idarelerinin genel müdürler düzeyindeki temsilcileri Ankara’da bir araya geldi.
Ayrıca, 17-18 Ocak tarihlerinde Irak Cumhuriyeti Demiryolları temsilcileri ve projenin müşavir firması PEG’in mühendisleri Ankara’da Türk yetkililerle toplantı gerçekleştirdi. Taraflar görüşmelerde Ovaköy-Fişhabur’daki kara ve demir yolu sınır geçiş noktasının yeri konusunda mutabık kalındı.
Irak ve Türkiye arasında konuya ilişkin yoğun ziyaretler sürerken, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu 12 Nisan’da Kalkınma Yolu Projesi kapsamında Türkiye ile Irak arasında çalışmaların süratle devam ettiğini belirterek, “Bakanlar Konseyi’ne benzer bir mekanizma kurma kararı aldık.” ifadelerini kullandı.
Ankara, Türkiye ve Irak arasında kurulacak konseye Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Katar’ın da yer almasını istiyor.
“KALKINMA YOLU PROJESİ’NİN BAŞ AKTÖRLERİ TÜRKİYE, BAE VE IRAK”
Türkiye ve Irak arasında “yeni İpek Yolu” olması hedeflenen projenin, Irak hükümetinin tek başına yüklenemeyeceği 17 milyar dolarlık devasa bir maliyeti bulunuyor.
Bu nedenle Türkiye, Körfez ülkeleri ve Çin’in, projenin finansmanına ve tamamlanmasına katkısı bekleniyor.
Nitekim şubat ayında BAE ziyareti esnasında konuya ilişkin temaslarda bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “(Kalkınma Yolu Projesi ) Konunun baş aktörleri Türkiye, BAE ve Irak. Bu yol, bölgemizin yeni bir İpekyolu haline gelecek, bölgesel barışa da hizmet edecek.” yönündeki ifadeleriyle bölgesel aktörlerin projenin paydaşı olacağı mesajı vermişti.
Dışişleri Bakanı Fidan da 13 Eylül 2023’te Irak, BAE, Türkiye ve Katar’ın proje konusunda yoğun görüşmeler içerisinde olduğunu söylemişti.
Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, mart ayında AA muhabirine yaptığı açıklamada, projeyle ilgili Türkiye ile iyi bir görüşme içerisinde olduklarını ve büyük finansmana ihtiyaç duyulduğundan çeşitli ülkelerin projeye yatırım yapmaya katılabileceğine dikkati çekerek, projeye yatırım yapmayı düşünen Körfez ülkelerinin olduğunu kaydetmişti.
KALKINMA YOLU PROJESİ İÇİN 320 KİLOMETRELİK OTOYOL PLANLANDI
Kalkınma Yolu Projesi’nde Türk ve Irak hükümetleri, devam eden çalışmalara ek olarak 23,8 milyar dolarlık yatırım yapacak. Türkiye, bu yatımları demir ve kara yolları için gerçekleştirecek.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kalkınma Yolu Projesi kapsamında yürüttüğü çalışmalarla ülkeden geçen 2 bin 88 kilometrelik demir yolu bağlantısı için 615 kilometrelik yeni hat, 1912 kilometrelik kara yolu koridoru içinse 320 kilometrelik yeni otoyol yatırımı planladı.
Söz konusu demir yolu ağının 439 kilometresi mevcut durumda iken 1034 kilometresi devam ediyor, 615 kilometresi ise planlanıyor. Planlanan demir yolu ağları Gaziantep-Ovaköy arasında bulunuyor. Bu demir yolu için 5,8 milyar dolarlık yatırım yapılacak.
Proje kapsamında ülkeden geçen kara yolu 1912 kilometre olacak. Söz konusu kara yollarının 1592 kilometresi mevcut durumda bulunurken, 320 kilometresi için planlama yapıldı. Şanlıurfa-Ovaköy arasında planlanan kara yolunun yatırım tutarı 2 milyar dolar olarak öngörülüyor.