İki ülke ekonomik ilişkilerini geliştirmek için Türkiye’yi ziyaret eden Kazakistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Nurbayeva Nazira Nurtulevna, Türk iş insanlarına “Aynı soydan aynı ırktan geldiğimiz iki ülke olarak ekonomik ilişkilerimizi geliştirmek istiyoruz. Ata topraklarına yatırım yapın” mesajını verdi.

Kazakistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Nurtulevna (sağda) İstanbul’daki toplantıda arkadaşımız Özgül Öztürk’ün sorularını yanıtladı.

35 ŞİRKETLE GÖRÜŞTÜ

Kazakistan Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosu Nuriddin Amankul’un ve Türkiye’nin önde gelen 35 şirketinin üst düzey yöneticilerinin katılımıyla İstanbul Beyoğlu’nda 3 gün süren temaslarda bulunan Nurbayeva Nazira Nurtulevna, “Hedefimiz 2029 yılına kadar, şimdiki mevcut ekonomi kapasitemizi 2 kat artırarak gayrisafi yurt içi hasılasını 400 milyar dolara çıkarmaktır. Bu büyük bir iş. Bunu yapabilmek için ekonomimizin yılda yüzde 7-8 büyümesi gerekiyor. Bunun için yeni yatırımlar yapılması gerekiyor. Bu amaçla son 3 günde 35 köklü Türk şirketiyle, iş topluluklarıyla görüştük. Bunların çoğuyla anlaşmalara varıldı” dedi. Kazakistan’ın bağımsızlığını ilan ettiği 1990 yılından beri ülkelerine 70’ten fazla yatırım yaptığını hatırlatan Nurbayeva Nazira Nurtulevna, şunları kaydetti:

YENİ PROJELER YOLDA

“Bu çok iyi bir rakam. Şimdi de hayata geçmekte olan 35 farklı yatırım projesi var. Soda külünü ülke olarak yüzde 100 ithal ediyoruz. Ancak bir Türk şirketinin inşaatına başladığı yatırımla biz, 1-2 sene sonra ithalatçı ülke konumundan ihracatçı ülke konumuna geçeceğiz. Ek olarak da farklı şirketlerle kimyasal madde üretimi, inşaat ve hayvancılığın da içinde bulunduğu birçok alanda yatırımlar başladı.”

HEDEF: 10 MİLYAR DOLAR TİCARET

2005 yılından bu yana Türk şirketleri Kazakistan’a 5.1 milyar dolar yatırım yaptı. Bu yatırımların yüzde 53’ü ise son 6 yılda gerçekleşti. Kazak şirketlerin 2005 yılından bu yana Türkiye’ye yaptığı yatırım miktarı ise 1.1 milyar doları geçti. İki ülke arasındaki ticaret hacminin 10 milyar dolara ulaşması hedefleniyor. Türkiye-Kazakistan arasındaki potansiyel arz eden öncelikli sektörler tarım ve gıda, madencilik ve metalürji, kimya ve petrokimya, sağlık ve ilaç, makine, inşaat ve yapı malzemeleri, turizm, tekstil olarak sıralandı.

500 MİLYON NÜFUSA ULAŞMA İMKANI

Avrupa ve Asya’nın kesiştiği noktada bulunan Kazakistan 500 milyondan fazla tüketicisi olan bölgesel bir pazara erişim imkanı sağlıyor. Kazakistan, sağladığı teşviklerle bölgeye yatırımın önünü açıyor. Kazakistan’da halihazırda Yıldız Holding, Yıldırım Holding, YDA Holding, Abdi İbrahim, Aselsan, TAV Havalimanları Holding ve Ülker Holding gibi birçok Türk şirketinin yatırımı bulunuyor. Kazakistan’ın güneyindeki Çimkent şehrinde Aksa Enerji tarafından 500 MW kapasiteli doğal gaz kombine çevrim santrali kurulacak. Alarko Holding, Kazakistan’da da 5 bin dönüm sera alanına ulaşacak.

Metan küresel ısınmaya karbondioksitten çok daha fazla katkı yapan bir sera gazı. Kuyunun sahibi Buzachi Neft, ‘önemli miktarda’ metan gazının sızdığını reddetti. ABD Çevre Koruma Ajansı’nın Sera Gazı Eşdeğeri Hesaplayıcısı’na göre, böyle bir sızıntının çevresel etkisi, bir yıl boyunca 717 binden fazla benzinli araba sürmenin yarattığı etkiye yakın. Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Metan Emisyonları Gözlemevi Başkanı Manfredi Caltagirone, “Sızıntının büyüklüğü ve süresi sıra dışı. Son derece büyük” değerlendirmesinde bulundu.

ANALİZLERİ BİR ENSTİTÜTÜ VE ÜNİVERSİTE DOĞRULADI

BBC doğrulama servisi BBC Verify ile paylaşılan yeni bir analizin ortaya koyduğu sızıntı 9 Haziran 2023’te Kazakistan’ın güneybatısındaki Mangistau bölgesinde bir keşif kuyusu kazısı sırasında yaşanan patlama sonucu çıkan yangınla başladı. Yıl sonuna kadar devam eden yangın 25 Aralık’ta kontrol altına alındı. Yerel yönetimler, kuyuyu betonla mühürleme çalışmalarının devam ettiğini söyledi.

Doğalgaz çoğunlukla metandan oluşuyor. Metan gözle görülemeyen şeffaf bir gaz. Ancak metan bulutu gün ışığına maruz kaldığında benzersiz bir iz oluşturur, bu da bu birikintilerin bazı uydularla izlenebilmesini sağlar. Kazakistan’daki metan sızıntısı ilk olarak Fransız jeoanalitik şirketi Kayrros tarafından incelendi. Analizleri, Hollanda Uzay Araştırmaları Enstitüsü ve İspanya’daki Valencia Politeknik Üniversitesi doğruladı.

Uydu verilerini inceleyen bilim insanları, metan yoğunluğunun haziran ve aralık ayları arasında 115 ayrı noktada yüksek olduğunu buldular. Bu okumalara bakarak tek bir kuyudan 127 bin ton metan sızdığı tespit edildi.

ŞİRKET REDDETTİ: SORUMLU BİR ŞEKİLDE YAKLAŞTIK

Bu, insan kaynaklı en büyük ikinci büyük metan sızıntısı olarak kayıtlara geçebilir. Sızıntının doğrulanmasına yardımcı olan Valencia Politeknik Üniversitesi’nden Luis Guanter, “Sadece Kuzey Akım boru hattının sabote edilmesi daha büyük bir sızıntıya neden olabilirdi” dedi. Eylül 2022’de Rus gazını Almanya’ya taşıyan Kuzey Akım (Nord Stream) 1 ve 2’ye ait su altı borularındaki patlamalar 230 bin ton metanın atmosfere salınmasına neden olmuştu.

Uluslararası Enerji Ajansı’na göre metan gazı, 18. yüzyıldaki sanayi devriminden bu yana yaşanan küresel ısınmanın yüzde 30’undan sorumlu. Uydu okumaları bulut örtüsü gibi dış faktörlerden etkilense de bilim insanları bu kuyudan devasa miktarda metan sızıntısı olduğundan ‘tamamen emin’ olduklarını söylüyorlar. Guanter, “Metan duyarlı beş farklı uydu cihazından metan bulutlarını tespit ettik. Bu cihazların her biri metanı farklı şekilde ölçüyor ancak biz hepsinden çok tutarlı okumalar elde ettik” dedi.

Mangistau bölgesinin Ekoloji Bakanlığı 9 Haziran ve 21 Eylül tarihleri arasında 10 farklı olayda havadaki metanın yasal sınırları aştığını doğruladı. Bunun yanında ilk patlamayı takip eden birkaç saat içinde metan gazı seviyesinin izin verilenin 50 katına çıktığını da belirtti. Ancak kuyunun sahibi olan Kazakistan merkezli şirket Buzachi Neft, büyük miktarlarda metan sızıntısı gerçekleştiği yönündeki görüşleri reddetti.

Şirket, sızıntının ‘görmezden gelinebilecek’ miktarda olduğunu, sızan metanın sondaj deliğinden çıkarken yanmış olması gerektiğini savundu. Ayrıca atmosfere yalnızca su buharının sızarak uzaydan görülebilen büyük beyaz bulutlar oluşturduğuna inandıklarını da söyledi. Şirketin Stratejik Geliştirmeden Sorumlu Direktör Yardımcısı Daniyar Duisembayev BBC’ye yatığı açıklamada, “Duruma sorumlu bir şekilde yaklaştık” dedi.

BAKANLIK: SIZINTIYLA MÜCADELE KARMAŞIK TEKNİK BİR OPERASYON

Buzachi Neft tarafından yaptırılan bir dış incelemenin Kayrros’un bulgularına şüphe düşürdüğü iddia ediliyor. Bu inceleme için BBC’ye erişim izni verilmedi. Şirkete göre uydular atmosferdeki su buharı gibi diğer gazları metanla karıştırmış olabilir ve bilim insanları patlama olmadan önce zaten havada bulunan metanı hesaba katmıyor. Ancak Kayrros’un sızıntıyla ilgili ilk incelemesini doğrulayan ekipler bunu reddediyor.

Valencia Politeknik Üniversitesi’nden Guanter, “Su buharı veya dumanın potansiyel etkisini test ettik ve ölçümlerimizle etkileşime giren herhangi bir sinyal bulamadık” dedi. Ayrıca bilim insanlarının yalnızca ‘tek metan bulutu’ aradığını ve yöntemlerinin kazadan önce atmosferde halihazırda mevcut olan metandan etkilenmeyeceğini de söyledi.

Kazanın sebeplerine ilişkin Atırav kentinin Endüstriyel Güvenlik Komitesinin yönettiği soruşturma Buzachi Neft’in kuyunun kazılmasını uygun bir şekilde denetlemediğini buldu. Bunun yanında Zaman Energo adlı taşeron şirketini kazı süreciyle ilgili çok sayıda hata yapmakla suçladı. Şirket konuyla ilgili yorum yapmadı.

Kazakistan Enerji Bakanlığı, sızıntıyla mücadelenin ‘karmaşık teknik bir operasyon’ olduğunu ve “benzer kazaları önlemek için evrensel bir çözüm olmadığını” belirtti.

KAZAKİSTAN’DA YAŞANAN İLK DEĞİL

Ancak Orta Asya’da metan sızıntılarının tespit edildiği ilk vaka bu değil. Komşusu Türkmenistan gibi Kazakistan’da da onlarca ‘süper sızıntı’ olayı gerçekleşti; bilim insanları bu ifadeyi atmosfere büyük miktarda metan salımı yapan olayları tanımlamak için kullanıyor.

Ancak Guanter, Mangistau bölgesinde gözlemlenen olayın dikkat çekici olduğunu söylüyor. Guanter, “Bu şimdiye kadar tespit ettiğimiz ‘normal’ insan faaliyetlerinden kaynaklanan en büyük metan sızıntısı” dedi. Ülkelerin iklim vaatlerini izleyen Climate Action Tracker’dan iklim uzmanları, doğalgaz üretiminde öngörülen artışla birlikte Kazakistan’ın gaz boru hatlarından daha fazla metan sızıntısı riskiyle karşı karşıya olduğunu söylüyor.

Geçen yılki COP28 iklim zirvesinde Kazakistan, 150’den fazla ülkenin metan salımını 2030 yılına kadar yüzde 30 oranında azaltmayı amaçlayan gönüllü Küresel Metan Taahhüdü anlaşmasına katıldı.