Analizde, “Kredilerin gelişimi ve kompozisyonu, iç talep koşulları, fiyat istikrarı ve makro finansal istikrar açısından önem taşımaktadır. 2018 yılı sonrası azalan yabancı para (YP) krediler son dönemde artış eğilimine girmiştir. Bu artış sonrasında TCMB, sıkı para politikası duruşunu destekleyici ilave sıkılaşma adımları atmış ve 23 Mayıs 2024 tarihinde yatırım hariç YP kredilerde aylık yüzde 2 büyümenin aşılması durumunda zorunlu karşılık tesisi uygulamasını devreye alarak YP kredilere yönelik sınırlama getirmiştir. Bu yazıda YP kredilerde son dönemdeki artışın dinamikleri incelenmekte, kredi vadelerindeki gelişmeler arz/talep yönlü faktörlerle analiz edilmektedir.” ifadesi kullanıldı.
Geçen yılın ikinci yarısından itibaren başlayan parasal sıkılaştırma döngüsünde TL ve YP kredi faiz oranları arasındaki farkın açıldığı belirtilen analizde, “İyileşen kur beklentilerinin de katkısıyla firmaların YP cinsi kredi talebi canlanmıştır. Aynı dönemde bankaların uluslararası piyasalardan borçlanma koşulları iyileşmiş ve yurt dışı YP borçların sektörün toplam yükümlülükleri içindeki payı artmıştır. Artan sermaye ve efektif girişleri ile kapatılan TCMB taraflı swap işlemleri neticesinde bankaların YP likidite pozisyonu güçlenmiştir. Bahse konu arz ve talep yönlü bileşenler YP kredileri desteklemiştir.” değerlendirmesinde bulunuldu.
KREDİ VADELERİNDE KISALMA VURGUSU
Kredilerin gelişiminde büyüme hızının yanı sıra vade kompozisyonunun da finansal istikrar açısından önem taşıdığı ifade edilerek şu bilgiler verildi:
“Uzun vadeli krediler daha çok yatırım amaçlı kullanılmakta ve firmaların iş ve finansal çevrimlerden kaynaklı kredi standartlarında yaşanabilecek değişimlerden daha az etkilenmesini sağlayarak finansal istikrarı desteklemektedir. Bahse konu dönemde ise YP kredilerdeki artışa rağmen vadelerin kısaldığı dikkati çekmektedir. Bu durum, tarihsel olarak yatırım ve proje finansmanı amacıyla kullandırılan YP kredilerin son dönemde işletme sermayesi finansmanı amacıyla kullandırıldığını ima etmektedir. Bu eğilimin temel sürükleyicisini belirleyebilmek amacıyla banka ve firma düzeyinde bir veri seti kullanılmıştır.
Firma talebinin kontrol edildiği modelde arz yönlü faktörlere odaklanılmıştır. Sonuçlar, YP kredi tutarı ile yurt dışı YP fonlamanın payı ve döviz likiditesi arasında pozitif bir ilişkiye işaret etmektedir. Diğer yandan, YP kredi vadesi ile yurt dışı YP fonlamanın payı arasında pozitif, döviz likiditesi arasında ise negatif bir ilişki bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, yurt dışı YP fonlama payı yüksek olan bankaların daha fazla ve daha uzun vadeli YP kredi verdiği görülmektedir. Yurt dışı YP fonlama oranı 1 puan arttığında bankaların YP kredi tutarı yüzde 0,8, vadesi yüzde 0,7 artmaktadır. Fakat bir önceki ay döviz likiditesi daha yüksek olan bankaların daha kısa vadeli olarak daha fazla YP kredi verdiği dikkati çekmektedir. Döviz likiditesi oranı 1 puan arttığında bankaların YP kredi tutarı yüzde 3,6 artarken, vadesi yüzde 1,5 kısalmaktadır.”
“FİNANSAL İSTİKRAR İÇİN RİSKLİ”
Küresel likidite gelişmelerine ve sermaye akımlarına duyarlılığını sınırlamak amacıyla çekirdek dışı YP yükümlülüklerin vadesinin uzamasının ve bankaların yurt dışından daha uzun vadeli borçlanmasının daha düşük zorunlu karşılık oranları ile desteklendiği belirtilen analizde, bulguların, zorunlu karşılık uygulamasının yurt içi YP kredilerin vadesine yansıdığına ve yurt dışından daha fazla borçlanan bankaların daha fazla YP krediyi daha uzun vade ile verdiğine işaret ettiği bildirildi.
Ayrıca, sonuçların son dönemde kısalma eğiliminde olan YP kredi vadesinde bankaların döviz likiditesi kaynaklı gelişmelerin sürükleyici olduğunu ima ettiği belirtilen analizde, bankaların artan döviz likiditesinin, daha fazla ve daha kısa vadeli YP kredi arzına neden olduğunun görüldüğü vurgulanarak şunlar kaydedildi:
“Özetle, YP kredilerin tutarı ile yurt dışı borçlanma ve döviz likiditesi arasında pozitif bir ilişki varken, YP kredi vadelerinin sektörün güçlenen döviz likiditesiyle kısaldığı görülmektedir. Ayrıca firmaların artan döviz kuru riski de finansal istikrara yönelik potansiyel risk teşkil etmektedir. Bu kapsamda, YP kredilerin yatırım amaçlı ve uzun vadeli kullanımı bahse konu risklerin orta-uzun vadede yönetilmesi için büyük önem arz etmektedir. Mayıs ayında getirilen YP kredi düzenlemesinde iki yıldan uzun vadeli yatırım kredilerinin istisna tutulması da bu amaca hizmet etmektedir.”
SMS olarak gelen mesajlar, dolandırıcıların kullandığı başlıca yöntem haline geldi.
Yani okuduğumuz bir kısa mesajda “ödül kazandınız” cümlesi ya da bankadan gelen “şifrenizi değiştirin” uyarısı hiç de masum olmayabiliyor.
SMS DOLANDIRICILIĞI ÇOK YAYGIN
Global bir siber güvenlik firması, tam da bu konuya değinerek SMS dolandırıcılığıyla ilgili bir rapor paylaştı. 7 binden fazla katılımcının yer aldığı raporda SMS dolandırıcılığının yüzde 45,4 ile en yaygın saldırı yöntemi olduğunu ve dört kişiden birinin en az yılda bir güvenlik sorunu yaşadığını ortaya koydu.
Raporda Türkiye’de yaşanan SMS dolandırıcılığına ilişkin önemli bir çıkarım da var. Bu da sahte kargo teslimat bilgisi, alışveriş sitelerinin iş teklifleri ve bankalardan gelen sahte şifre güncellemelerinin Türkiye’de en çok kullanılan yöntem olması.
Bu tür mesajlar alındığında kullanıcıların, gerçek internet sitesini veya online uygulamasını manuel olarak kontrol etmesinin önemli olduğu uyarısı yapılıyor.
Peki, SMS dolandırıcılığına karşı başka nasıl önlemler alabiliriz? Kendi güvenliğimizi nasıl sağlayabiliriz? Siber Güvenlik Uzmanı Tolga Mürtezaoğlu ile detayları konuştuk.
“SMS’i KIMIN ATTIĞINA BAKILMALI”
Mürtezaoğlu, SMS’in uzun zamandır kullanılan bir iletişim aracı olduğunu hatırlatarak, güvenin kazanıldığı bir alan olduğunu belirtiyor.
Fakat artık ‘SMS sahtekarlığı’nın (Smishing) bir gerçek haline geldiğini, avına direkt ulaşabilen, milyonlar için risk taşıyan bir saldırı tekniği olduğunu söylüyor.
“Bir SMS geldiğinde ilk bakacağımız nereden geldiği olmalı… Gönderen numara çok önemli, ilk süzgecimiz bu olmalı. Kurumsal bir yer, yurt dışı numarası ya da kişisel bir numaradan asla mesaj göndermez. Bir çok platform eğer size SMS ile ulaşacak kadar önemli bir bildirimi varsa siz o platforma giriş yaptığınızda aynı uyarıyı size yapacaktır. O zaman mesaj gönderen yere giriş yapmak numara süzgecinden sonra ilk işimiz olmalı.
Mesaj içeriği çok önemli. Bizi dolandırmak için kandıracak sistem yani mesajın gerçek olduğuna inandırmalı. O zaman çok düzgün bir Türkçesi olmalı. İmla hatası olmamalı. Genel olarak hitap ve yazı şekli de sahte SMS’i ele verebilir.”
“HER LİNKE TIKLAMAYIN!”
SMS dolandırıcılığında en çok kullanılan yöntem ‘bir linke tıklamamız’ oluyor. Mürtezaoğlu, mesajda gelen linkin kısaltılmış bir link olacağını belirtiyor ve şöyle devam ediyor:
“İşte her şey o linke tıklamamızla başlayacak ya da başlamadan dolandırıcılık son bulacak. Link uzun bir adres olmayacak, kısa mesaj içinde sığması için kısaltılmış anlamsız bir kısayol göreceğiz.
Peki ne yapılması lazım? Benim gördüğüm en etkili yöntem üşenmeden gelen mesajı bir arama motorunda aratmak öncelikle.
Sizi korkutacak, tehdit içeren SMS de gönderebilirler. O mesajın aynı metinle binlerce kişiye gittiğini arama motorunda görünce rahatlayacak ve mesajı sileceksiniz zaten. Sosyal medyada paylaşıldığını forumlarda tartışıldığını göreceksiniz arattığınızda.”
EN ÇOK KULLANILAN MESAJ İÇERİKLERİ PAYLAŞILIYOR
Mürtezaoğlu, sahte mesajlara yönelik bilgilenmek adına bir platform da öneriyor. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün siber suçlarla ilgilenen birimi ‘Siberay’…
“Belki web siteleri biraz geriden geliyor ama sosyal medyada bizleri sürekli uyarıyorlar. Örneğin ‘Şu an kargonuzu size ulaştıramadık, adresiniz eksik’ dolandırıcı SMS’leri gündemse Siberay’da sosyal medya hesaplarında ön sıralarda. Hatta hiç duymadıklarımız, aklımıza gelmeyecek SMS dolandırıları bile paylaşılıyor.”
“SMS’E YANIT VERİRSENİZ HEDEFSİNİZ”
Tolga Mürtezaoğlu, SMS üzerinden dolandırıcılıkla ilgili önemli bir başka detayı da paylaşıyor, “SMS geldiğinde linke tıklamak yerine kısa mesajla cevap yazarsanız ya da numarayı ararsanız herhangi bir zarar görmezsiniz” diyor. Ancak artık bir hedef olduğunuzu şöyle aktarıyor:
“Mesajı gönderen mesaj raporunda size mesajın ulaştığını ve okuduğunuzu anlayacak. Bir de linke tıklama ya da cevap gibi tepki alırsa artık onaylanmış ve aktif bir SMS hedefisi olacaksınız. Bu daha çok SMS alacaksınız demektir.”
“TANIDIĞINIZ KIŞININ İSMİYLE DE MESAJ ATABİLİRLER”
Dolandırıcılar mesajı attıkları ismi tanıdığınız biri olarak da ayarlayabiliyor. Mürtezaoğlu, bunun çok kullanılan bir yöntem olmadığını belirtiyor. Ancak bunun engellenebileceğini de belirtiyor.
“Mesajın geldiği numarayı teorik olarak dolandırıcıların değiştirmesi mümkün. Şirket ismi yazabilirler ya da bir tanıdığınıza ait bir telefonu ele geçirdiler ise o telefondan mesaj gönderebilecekleri gibi SIM kartı da çoğaltıp sizi kandırabilirler.
Ama bu çok yaygın değil. Bazı ayarlar ve uygulamalar ile de SPAM kısa mesajları engelleyebilir ya da tanımadığınız yani rehberde olmayan numaralardan SMS gelmesin ayarı da yapabilirsiniz. Fakat bu şekilde gerçekten önemli mesajları da kaçırabilirsiniz.”