AA muhabiri, İstanbul’da çökme riski bulunan bina sayısını, çökme vakalarının neden kaynaklandığını ve bu konuda nasıl önlem alınması gerektiğini uzmanlara sordu.

Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Koçak, Bahçelievler’de çöken binanın en büyük sorununun kaçak olmasından kaynaklandığını belirtti.

Binanın malzemelerini incelediğini aktaran Koçak, “Betonlarına, demirlerine baktım. 7 katlı bir binaya uygun bir malzeme değil. İmalatlar da öyle. Son derece kalitesiz imalat yapılmış. 7 katın böylesine mühendislik hizmeti alınmadan yapılması ayrı bir dert zaten. Binanın çökmesinin en büyük sebeplerinden bir tanesi kolonlar, kirişler taşıma gücünü kaybetmiş. Taşıyamadı artık binayı.” değerlendirmesini yaptı.

Küçükçekmece’de yıkılan binanın da kolonlarında aşırı korozyon meydana geldiğini kaydeden Koçak, her iki binanın ortak özelliklerinin kalitesiz, mühendislik hizmeti alınmadan ve kaçak yapılması olduğunu söyledi.

“Artık ekonomik ömrünü tamamladığı için bu yapıların ortadan kaldırılması gerekiyor”

Prof. Dr. Koçak, “Artık bu tür yapılar kendi ekonomik ömürlerini tamamladılar. Kendi kendinin yüklerini taşıyamıyorlar. O nedenle çok hasar görmeye başladılar. Artık ekonomik ömrünü tamamladığı için bu yapıların ortadan kaldırılması gerekiyor.” dedi.

Avrupa’da bu tür binaların, yönetmelik değişimlerinde mutlaka yönetmeliğe göre yeniden revize edildiğini ve kontrollerinin yapıldığını kaydeden Koçak, Türkiye’de 1975 yılındaki deprem yönetmeliğinden sonra 4 kez yönetmeliğin değiştiğini ancak binaların tespitinin yapılmadığını dile getirdi.

Koçak, 1999 depreminden hemen sonra da inceleme ve planlama yapılması gerektiğinin söylendiğini ama yapılmadığını kaydederek, “Şimdi diyoruz ki bu 1999 öncesi yapılmış yapılar, özellikle 30 senenin üzerindeki binalar acilen boşaltılmalı yıkılmalı veya güçlendirilerek yeniden işletmeye açılmalı. Ama mutlaka bunların incelenmesi, tespit edilmesi ve riskli binaların ortaya çıkartılması gerekiyor.” ifadelerini kullandı.

“Yapacağımız şey bina tespitlerini yapmak, envanterlerini ortaya çıkartmak, yöntemi belirlemek”

Prof. Dr. Koçak, yerel yönetimlerin bu işleri daha dikkatli yapmaları gerektiğini vurgulayarak, şöyle devam etti.

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından üniversite olarak birçok binayı incelediklerini, üniversiteye de karot örneklerinin yağdığını aktaran Koçak, “Ben de çok binaya gittim baktım, dedim ki ‘Var mı bir yönteminiz. Binanız riskli çıktı, sonrasında ne yapacaksınız.’ Yok, kaldı öyle. Belki toplam incelenen binaların yüzde 1’i kadarında bile güçlendirme yapılmamıştır. Ama ilk başta bir hezeyanla çıktı vatandaşlarımız ‘Aman binamızı inceleyelim, depremden korkuyoruz.’ Evet korkuyoruz ama şimdi artık binalarımızın kendi kendine yıkılmasından korkmaya başladık.” diye konuştu.

“Bu tür binalarımız maalesef 50 bin civarı var”

Prof. Dr. Koçak, İstanbul’daki riskli bina sayısına ilişkin, “Bakanlık, İstanbul’daki riskli binaların 600 bin civarında olduğu söyledi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi 300 bin olarak açıkladı. Bunun 50 bini kesin bu haldedir. Çok net söyleyebilirim. Çünkü 40 senenin üzerindeki binalar bunlar. Burası da öyle, 1980 yapımı. 1995’te 2-3 katını kaçak yapmış üzerine. Bu tür binalarımız maalesef 50 bin civarı var. Yani her ilçede en az 1000 binamız vardır böyle.” açıklamasında bulundu.

Vatandaşlara ev alırken, kiralarken iskanı var mı yok mu, mühendislik hizmeti olup olmadığına bakmaları yönünde uyarıda bulunan Kocak, şunları söyledi:

“2000 öncesi kötü kalitede binalar yapıldı”

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım, 1999’dan önce beton kalitesi ve demir kullanımı hesap edilmeden, mühendislik hizmeti almadan kalfayla bilinçsizce bina inşa edildiğini, günümüzdeki gibi bu denli sıkı kontrol ve denetimin olmadığını, bunun acısının da depremde yaşandığını anlattı.

Yıldırım, deprem sonrasında tam dört dörtlük yapılmasa da denetimlerin geldiğini ve mühendislik hizmetiyle binaların yapılmaya başlandığını belirtti.

Kötü durumdaki binaların ikiye ayrılması gerektiğine işaret eden Yıldırım, şunları söyledi:

– “Bilinçsiz bina yaparsan eninde sonunda ya depremde ya kendi kendine yıkılacaktır”

Prof. Dr. Yıldırım, binaların durduk yere değil iki nedenle yıkılabileceğine dikkati çekerek, şöyle konuştu:

İstanbul’da kendiliğinden çökme tehlikesi bulunan binalarla ilgili net bir rakam verilemeyeceğini, bu dereceye gelen binaları zaten depremin yıktığını dile getiren Yıldırım, “Çok sayıda olduğunu, kendi kendine yıkılacağını tahmin etmiyorum. Belki yüzde 5’i çıkar ama net konuşmamak lazım. Ama depremde yıkılması muhtemel bina çok.” ifadelerini kullandı.

Koçak, otomobillerin uzaktan kumandasında, oyuncuklarda, basküllerde, bilgisayarda kullanılmak üzeri bor elementi ve sodyum karboksimetil selülozuyla (CMC) geliştirdiği 3 voltluk CR-2032 sınıfı küçük lityum iyon pilin prototipini üretti.

Geliştirdiği bor katkılı çevreci pil ile birçok yarışmada dereceler elde eden Koçak, günlük 500 pil üretme kapasitesine ulaştı. Koçak, yatırımcılarla görüşüp, daha hızlı ve yüksek kapasitelerde pil üretme hedefiyle, Eskişehir Teknik Üniversitesi (ESTÜ) Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü Laboratuvarı’nda çalışmalarını sürdürüyor.

Yerli pilin üreticisi Koçak, ESTÜ bünyesine katılan Anadolu Üniversitesi Malzeme Mühendisliği Bölümünden 2012’de mezun olduğunu, 2013’te lityum iyon piller üzerine yüksek lisansa başladığını söyledi.

İsveç Uppsala Üniversitesi ve Almanya’daki bazı laboratuvarlarda araştırmacı olarak çalıştığını aktaran Koçak, şöyle devam etti: “2017’de lityum iyon piller üzerine uzmanlaşmak için Çin Halk Cumhuriyeti’nin bursu ile Nanjing Havacılık ve Uzay Bilimleri Üniversitesinde lityum iyon piller üzerine doktoramı tamamladım. Türkiye’ye gelerek 2021 yılında BiGG’den faydalanıp şirketimi kurdum. Şirketimizde, 3 voltluk CR-2032 sınıfı küçük lityum iyon piller üretiyoruz. Otomobillerin uzaktan kumandasında, oyuncuklarda, basküllerde, bilgisayarlarda kullanılabiliyor. Pilimizin Avrupa Patent Ofisinden elektronik iletkenlik üzerine patenti var. 2022 yılında ise bor elementi içeren nano seviye yüzey kaplaması üzerine TÜRKPATENT’e de başvurumuzu yaptık. Yakın zamanda tamamlanacağını düşünüyoruz.”

Koçak, Türkiye’de aktif 2 lityum iyon pil üreticisinin bulunduğuna değinerek, “Kayseri’deki ASPİLSAN ‘kalem pil’ sınıfı silindirik 18650 piller üretiyorlar. Ankara’da kurulan Pomega-Kontrolmatik firması ise prizmatik pil grubu üretiyor. Daha çok şebeke tipi enerji depolama ve büyük taşıma araçlarında kullanılan bir pil türü. Bizim ürünümüz olan CR-2032 sınıfı pili ise Türkiye’de üreten yok.” diye konuştu.

“Benzerlerinden uzun ömürlü, çevre dostu yerli pil ürettik”

Pil üreticilerinin genellikle poliviniliden florür (PVDF) bağlayıcı ve toksik olan NVP kimyasalı kullanılmak zorunda olduğunu aktaran Koçak, şöyle devam etti: “Biz bunun yerine Türkiye’de üretilen çevreci, organik bir bağlayıcı olan ve doğadan elde edilen sodyum karboksimetil selülozu kullanıyoruz. Daha ucuz, daha az karbondioksit emisyonu ve insan sağlığına zararlı değil. Bor elementini ise pil yapımında kullanılan katot tozunun kristal yapısına ekleyerek ömrünü yüzde 10 uzattık. Bordan ürettiğimiz malzemenin üzerini seramik malzeme ile kaplayıp pilin ömrünü bağımsız olarak yüzde 10 uzattık. Sonuç olarak, benzerlerinden uzun ömürlü, çevre dostu yerli bir pil ürettik. Seri üretim aşamasına geldik. Günde 500 adede kadar pil üretebiliriz. Yatırımcılarla görüşüp daha hızlı ve yıllık 5 milyon pil üretimi yapmayı planlıyoruz. Prototip ürün hazır, seri üretim aşamasına geldik. TÜBİTAK 1512 desteğiyle AR-GE faaliyetlerimizi tamamladık, yatırımcıların gelmesiyle yüksek üretim kapasitelerine geçilecek.”

Koçak, ürettikleri pili, denemeleri için ücretsiz olarak distribütörlerine gönderdiklerini bildirdi.

Daha büyük pillerin üretimini de amaçladıklarını dile getiren Koçak, “Dünyadaki diğer ham madde üreticileriyle, kendi geliştirdiğimiz daha büyük pilleri üretmeyi hedefliyoruz. 5 yıl Çin’de yaşadım, lityum batarya ve ham madde üreticilerini çok yakından takip ediyorum. 300 bin dolarlık bir yatırıma ihtiyacımız var. Bu yatırım karşılığında gelecek kişilere şirketimizin hisselerinden pay vereceğiz.” ifadesini kullandı.

Koçak, ürettikleri uzun ömürlü ve çevre dostu bor katkılı lityum iyon pil projesiyle Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) tarafından düzenlenen 2022 Otomotivin Geleceği Tasarım Yarışması’nda, Elektrik Dağıtım Şirketleri (ELDER) Yarışması’nda ve 2022 Anadolu Üniversiteler Birliği Yarışması’nda birincilik, İstanbul Teknik Üniversitesi 2022 Big Bang Startup Challenge’da ve 2023 Girişimci İş Adamları Vakfı (GİV) Ödülleri’nde ikincilik elde ettiklerini sözlerine ekledi.