Bugün anma programından önce şahit olduğu Erzincan Valisi Hamza Aydoğdu ile bir gazi arasındaki diyalogdan bahseden Özel, şöyle konuştu:

“Bir gazimiz, ev sahibi olmanın verdiği heyecanla geldi, protokole çay dağıtıyordu. Sayın Valim ayağa kalktı, zorla elinden aldı, götürdü ve dedi ki ‘gazi çay dağıtır mı hiç’. Gazi bu milletin devletine duyduğu sevgiyi ifade ediyordu, Sayın Vali de bu devletin, devlet adamlarının milletine ve gazilerine, şehitlerine, onların ailelerine gösterilmesi gereken saygıyı, devletin kibir değil, alçak gönüllük olduğunu gösteriyordu. İkisine de yürekten teşekkür ediyorum.”

Özel, Bağbaşlar’da 5 Temmuz 1993’te yaşan katliamla ilgili şunları kaydetti:

“ALDIKLARI TALİMATLA ASLINDA PUSU KURDULAR”

“5 Temmuz günü birileri aldıkları talimatla aslında bir pusu kurdular. Beklediler ki köyün erkekleri camide toplansın. Akşam namazını takiben camiye giden, namazdan çıkanları aldılar, getirdiler ve 28’ini köyün meydanında katlettiler. Köyü ateşe verdiler, yaktılar, 5 canımızı da orada aldılar ve 33 şehidimizi, bizim yüreğimizi yakarak tarih önünde hepimize emanet ettiler. Öyle Başbağlar rastgele seçilmiş bir yer değildi. Eylemin biçimi, sayısı asla rastgele değildi. İki gün önce Sivas’ta Madımak Otel’de canlar yanmıştı. (Katledilenler) Önce 31, sonra 33’e çıkacaktı o rakam. Onlar sema durmaya gelmişlerdi, inançlarına göre bir ibadeti yerine getiriyorlardı. Birileri onları katletti, güya ona misilleme bu sefer cami çıkışında, yakın sayıda vatandaş, sonrada yakılarak 5 kişi yine 33 kişi hayatını kaybetti.”

“Alevilerle Sünniler kardeştir, Türklerle Kürtler kardeştir. Buna kastedenler de kalleştir”

Eylemi yapanların amacından bahseden Özel, “Hesap, bu ülkede mezhep kavgası çıkarmak. Terör örgütü ki hepimizin birliğine, beraberliğine kastetmiş o terör örgütü ya da o terör örgütünü kullanan başka güçler, ‘mezhep kavgası, mezhep savaşı çıkarır mıyız’ diye niyetlendiler. Bu büyük acıya rağmen iki tarafın da acılarını yüreklerine gömen, birbirlerini seven, vatanını seven insanları bütün dünyaya bir büyük insanlık dramından nasıl bir insanca mesaj, nasıl bir kardeşlik, birlik beraberlik çıkarılır, onu gösterdiler. O gün o acılarında bu mezhep kavgasına yönelmeyenlerin verdiği mesajı, bugün bir kez de buradan ifade etmek isterim ki, Türkiye Cumhuriyeti’nde Alevilerle Sünniler kardeştir, Türklerle Kürtler kardeştir. Buna kastedenler de kalleştir.” ifadelerini kullandı.

Özel, olayla ilgili açılan davanın sonuçsuz kalmasının, o günlerde 25 kilometre öteden 14 saatte buraya ulaşılabilmesinin ve yarattığı büyük travmanın halen daha yüreklerin soğumamasına sebebiyet verdiğini belirtti.

Başbağlar davasının aynı Madımak gibi zaman aşımına uğradığını söyleyen Özel, “Bunu kabul etmiyoruz çünkü böyle suçlar, insanlığa karşı işlenen suçlardır ve insanlığa karşı işlenen suçların zaman aşımı olmaz, affı olmaz. Dava 2019’da bir kez daha açıldı ama yine bütün sanıklar firari. Biz bu davanın sanıkların gıyabında da olsa bir insan suçu, insanlığa karşı işlenmiş suç olarak nitelendirilmesini, her türlü zaman aşımından, her türlü ceza indiriminden, her türlü aftan muaf olmasının sağlanmasını, geleceğe yönelik olarak da önemsiyoruz.” şeklinde konuştu.

“BU ACILARI UNUTTURMAMAYA DEVAM EDECEĞİZ”

Özel, 15 Temmuz’da Saraybosna’da olacağını ifade ederek, şöyle devam etti:

“Geçen devlet günlerinde orada olduğumda Aliya İzzetbegoviç’in mezarının başındaydım. Duamızı okuduk ve Aliya İzzetbegoviç’in o muhteşem öğüdünü, vasiyetini tekrar ettik. Diyor ki ‘Unutulan katliamlar tekrarlanır’. Biz bugün Başbağlar’a gelirken 31. yılındaki bir acıyla değil, birinci yıldaki acıyı hissederek, birinci yılda ne kadar yüreğimiz yanıyorsa, yüreğimiz o kadar yanarak geldik. İki gün önce Sivas’taydık. Orada o acıyı hissettik. İki gün sonra buradayız. Üstünden ne kadar zaman geçerse geçsin, mutlaka ve mutlaka bu acıları unutturmamaya, hayatını kaybedenlerin manevi huzurlarında onlara rahmet dilemeye, geride bize bıraktıkları emanetlere sahip çıkmaya, gazilerimize sahip çıkmaya devam edeceğiz.”

Önceleri zorlu kara yolculuğu ile Başbağlar’a geldiğini hatırlatan Özel, bugün helikopter ile geldiğini ve gördüğü manzara karşısında, Başbağlar’ın dağların, vadilerin arasında şirin bir köy olduğunu söyledi.

“İliç Komisyonunun gayretlerini, mücadelelerini önemsiyoruz”

CHP Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül’ün olayla ilgili araştırma komisyonu kurulmasını teklif ettiğine değinen Özel, şunları kaydetti:

“Bence biz bu teklifi yenileyelim. Partiler arası diyalogla nasıl birçok komisyonu, Soma’da ya da hekime karşı şiddet için, bu sefer İliç’te kurduysak, bu Başbağlar’ın acısının araştırılması, hiç olmazsa tarih önünde, Gazi Meclis’in dokümanlarına bu konuda bir çabanın da nakşedilmesi için biz bunu grup başkan vekillerimizden rica edelim ve kendileri diğer parti gruplarıyla görüşsünler. Bu komisyonu da ivedilikle kuralım. İliç Komisyonu’nun gayretlerini, mücadelelerini önemsiyoruz. Yapılacak madencilik faaliyetlerinin, insan sağlığını, çevreyi önemsemesini, bu konuda ÇED raporları konusunda, diğer konularda varsa ihmaller üzerine cesaretle gidilmesini önemsiyoruz.”

Özel, Vali Hamza Aydoğu’nun konuşmasında İliç’teki olay süreciyle ilgili Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’a teşekkür ettiğini hatırlatarak, “Sayın valimiz sayın bakana teşekkür etti. Ben de sayın bakana eğer devletin valisi, milletin kendisi, bakandan razıysa, ben de razıyım. Olimpiyatlarda Busenaz, Çin’de şampiyon oldu ve dedi ki ‘Bakanımız bizi hiç yalnız bırakmıyor’. Ertesi gün çıktım basın toplantısında ilk teşekkürü bakana ettim. Milli futbolcu bakandan razıysa, ben de razıyım. Köylü, kaymakam, vali, herkes eğer diyorsa ki bizi yalnız bırakmadı, o bakandan biz de razıyız. Siyaset gerektiğinde mücadele etmek, gerektiğinde münakaşa etmek, gerektiğinde millet için kavga etmek ama üzerine düştüğünde de teşekkür etmek, nezaket göstermektir. Bunu ifade etmek isterim.” dedi.

“KÖYÜMÜZDE SİGARAYA SAVAŞ AÇTIK”

Köyün kapılarını sigaraya kapatıp spora açtıklarını belirten Doğanalan Köyü Muhtarı Yakup Şahinkaya, “Köyümüzde sigaraya karşı savaş açtık. Köyümüzde sigarayı içen sayısı 4 ya da 5’i geçmez. İnsanımız genelde sporla ilgileniyor. Köyümüzde tatlı bir Fenerbahçe – Galatasaray rekabeti var. Köyümüz 100 haneli bir köydür. Biz sigaraya karşı kapılarımızı kapattık, kapılarımızı spora açtık. Nüfusumuz yaz aylarında yaklaşık 400 kişiyi buluyor. Kış aylarında doğamız biraz sert olduğundan pek kimse kalmıyor. Kış ayları burada sakin geçer.” dedi.

“SPORA KARŞI BİR İLGİMİZ VAR”

Köyde vatandaşların sporla ilgilendiğini belirten Doğanalan Köyü Dernek Başkanı Mehmet Yılmaz, “Bizler çalışmalarımızla köyümüzü güzelleştirmeye çalışıyoruz. Gençliğimiz köye yeteri kadar ilgi gösteriyor, sağ olsunlar. İnşallah bu 15 gün içerisinde de köyümüz daha da kalabalık olacak. Köyümüzde sigara alışkanlığı, yüzde 90 içilmiyor yani. İçenlerin sayısı 4 ya da 5’i geçmez. Onları da ikna etmeye çalışıyoruz. Bakalım inşallah onları da ikna edeceğiz. İş İnsanlarımızdan İlhan Doğruer köyümüze futbol sahası yaptırdı. Köyümüzde Asım Doğruer anısına bir spor kompleksi yapıldı. Köyümüzde spora karşı bir ilgi var.” diye konuştu.

“SİGARA KULLANAN DÖRT KİŞİDEN BİRİYİM, DÖRDÜMÜZ DE HASTAYIZ”

Köyde sigara kullanan 4 kişiden biri olan ve kendilerine çok baskı uygulandığını kaydeden Aydın Karaköse, “Köyde sigaraya karşı savaş açıldı. Köyde sigara içen 4 kişiyiz, Dördümüz de hastayız. Gençlerimiz hep spora yakınlar. Spor yapıyorlar. Biz de sigarayı bırakmaya çalışacağız. İnşallah bırakırız. Sigara içen 4 kişiden biri de benim. Köyde sigarayı bırakmamız için üzerimize çok baskı yapılıyor. Ailem baskı yapıyor. Çocuklar baskı yapıyor. Ama bir türlü bırakmıyoruz. İnşallah bırakacağız. Yani köyde dışlanmış gibi hissediyoruz kendimizi. Biz oturuyoruz kalabalığın yanında, sigara içemiyoruz.” sözlerini kaydetti.

“SİGARADAN NEFRET EDİYORUM”

Gençleri spora yönlendiklerini söyleyen Abdurrahim Akhoroz, “Sigara konusuna gelince sigarayı 2000 yılında bıraktım. Şimdi sigaradan nefret ediyorum. Köyümüzde sigara kullanımı ortalaması yüzde 3 civarında Her yüz kişiden 3 kişi ancak içiyor. Biz tamamen Yeşilaycı bir toplumuz. Sigarayla savaşa sonuna kadar devam edeceğiz. Köyde spor sahalarımız var. Onları spora teşvik etmeye devam edeceğiz.” ifadelerini kullandı.

İLK YAVRU 28 NİSAN’DA YUMURTADAN ÇIKTI, 2’SİNİ KAYBETTİLER

Balıkçı Adem Yılmaz’ın gölden gelen balıklarla beslenen Yaren leylek ve eşinin, bu yıl da 4 yumurtası oldu. Eşi ile düzenli olarak kuluçkaya yatan Yaren leyleğin ilk yumurtası 28 Nisan’da yumurtadan çıktı. Yaren leylek ile eşi Nazlı’nın, soğuktan ve yağmurdan korunmak için mücadele ettiği yavrulardan 2’si ölürken, 1’i de rahatsızlanınca, Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) 2’nci Bölge Müdürlüğü ekipleri tarafından yuvadan alınıp, tedavi için Celal Acar Yaban Hayvanı Koruma ve Rehabilitasyon Merkezi’ne götürüldü. Tedavisi tamamlanan yavru leylek, getirilip getirildiği Eskikaraağaç Leylek Köyü’nde, sepetli merdivenle yuvaya yerleştirildi. Yuvadan uçan Yaren ile Nazlı, yavruların yuvaya bırakılmasını uzaktan dikkatle takip ederken, Nazlı leylek bir süre sonra yuvaya konarak 2 yavruyla da ilgilenmeye başladı. Yaren leylek ise bir binanın çatısından, eşini ve yavrularını izlemekle yetindi.

‘SU KAYBİ, MİNERAL KAYBİ VE ENFEKSİYON VARDI’

Yavru leyleğin 10 günlük tedavi sürecinin yürütüldüğünü belirten DKMP 2’nci Bölge Müdürü Hacı Ahmet Çiçek, “30 Mayıs’ta Celal Acar Yaban Hayvanı Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezimize taşındı Yaren leyleğin bugün itibariyle eski yuvasına geri konuldu. Gördüğümüzde yaren leylek, eşiyle bunu kabullendi. Bize toplanan yavrumuz su kaybı, mineral kaybı ve Ekonomik belirtiler göstermişti. Veterinerlerimiz tarafından güçlü bir tedavi ile antibiyotik tedavisi uygulandı. İlk yavru önceya kadar süpürülüp mama karışımıyla, doğrudan beslenmesine yardımcı olundu. Daha sonra önüne konulan yiyeceklerin beslenmesi, güçlendiği görüldü. Şu anda iyi durumda ve biz bu gözlemlemeyi devam ettireceğiz. Umarım da göç zamanı gelince aileyle uzun bir süre tekrar başlayacak. Yaren leylekle ilgili gözlemlemeler devam

edecek” ömründen yararlandı.

‘SADECE YAVRUMUZA HALKA TAKILDI’

Yaren leyleğin kilosunun ayağına halka alındığını, hem sağlık parçalarının hem de göç yolculuğunun takip ettiğini söyleyen Çiçek, “Bu halkadan onun nereye gittiğini, ne ilerliyor takip etme fırsatı bulacağız. İleriki saatlerde bakım ile ilgili GPS yöntemlerinin ölçülmesini hangi geçiş yolunu takip etmeyi görmek istiyorsunuz. Yaren leyleğin bir sonraki yıl, yavrularıyla geri döndüğünü görebilmek için açıkça bu halkanın, geldiyse varsa, demek ki gidiyor ve bu göç yoluyla geri döneceği diye anlayacağız. Bu halka sadece yavrumuza dahildir. Bu hayvanların yaban hayvanları, bu hayvanlara insani temasının en az düzeyde olmasını istiyoruz. Bu sayede zaten yabancı oluyor ve uçmasına da engel teşkil etmiyor” diye konuştu.

Çiçek, yavruya da anne ve babası gibi isim bülteni için isim kampanyası başlatacaklarını da belirterek, “Şu anda yavruya isim konulmadı ama çevremizde insanlar gelip burada temas sağladıkça, bir isim bulunna ortaya çıkıyor ve bununla ilgili bir isim kampanyası da başlatmayı sitelerimizde hedefliyoruz” dedi.

‘İNŞALLAH AĞUSTOSA KADAR SAĞLIKLA BÜYÜRLER’

Yaren ve Nazlı’nın yavrularının kurtarılmasından elde edilen mutluluğu dile getiren Adem Yılmaz (70) şöyle konuştu:

“Mutlu ayrıntıların süresi. Çünkü 10 günlük bir tedaviden sonra iyileşip yuvasına döndü. Üzgünüm, bu yıl 2 yılını kaybetti. 3’üncüsünün de hasta olması beni gerçekten üzdü. Fakat bu doğanın getirdiği bir şey. Bunu artık kabullenmek zorundayız. Şu anda durum iyi gitti. 2’nci bebeğinin iyileşmesi beni mutlu etti. 2 yavruyla devam etsin, ağustosa kadar umarım sağlıklı büyürler. 15 Ağustos’ta yavrular, ağustosun sonunda da Yaren ile Nazlı Afrika’ya göçe gidecekler. Bu dönemde Yaren’i takip ettim. Yuvaya konduğu zaman çocuklarına umarım iyi bir tepki verir. Yavrusu uzun süre kaldığı için kabul etmeyebilir. Umarım kabul eder, gönlümden öyle geçiyor. Nazlı annesi onu kabul eder de Yaren erkek olduğu için umarım kabul eder o da kabul edecektir.”

Yaren’in göç zamanı yaklaşırken hüznü kapladığını ifade eden Yılmaz, “Geldiği zaman sevinç, giderken de üzüntüyü yaşamak ama ne yapacaksın. Buradan da gitmesi gerekiyor, burada da kalıyor. 6 ay burada, 6 ay orada. İşte böylece hayat devam edecek. Mart ayına girdiği zaman ben havalara uçuyorum. Başım hep havadaydı. Gelmesini bekliyor, bazıları geliyor, Yaren gelmiyor. Derken bir gün oluyor, işte Mart’ın 5’inde 3’ünde yuvasına inmiş oluyor. 1-2 gün sonra eşi geliyor. Yine de devam ediyorlar, işte eşleşiyorlar. 13 yılımız geçiyor” dedi.

‘YAVRUDAKİ ANORMALLİĞİ YAYINI İZLEYENLER FARK ETTİ’

Doğa ve yaban hayatı fotoğrafçısı Alper Tüydeş ise Yaren leyleğin büyütüldüğünün hastalandığının ilk olarak canlı yayından tespit edildiğine dikkat edilerek, “Zaten bu yavrudaki anormalliği ilk fark eden yine YouTube’da bu yayını izleyen kullanıcılar oldu. Biz burada dikkatimizi verdik.Genellikle insan etkisi olmadan yuvaya müdahale edilemiyor.Ama yavrudaki anormal durumlar nedeniyle arkadaşlar müdahale etmek zorunda kaldılar ve yavruda müdahalede bulunuldu. Milli Park görevlilerine, veterinerlere ve sahadaki bakıcılara ayrıca minnettarız.Tabii ki artık bundan sonra Adem Amca’ya da çok iş düşüyor. Çünkü yavrunun kendini toplaması, anne-babanın getirdiği yiyeceklere de bağlı. Bir leylek.Onlar da yavrularına bakacaktır.Bu sene böyle biraz bizi korkutan ama sonu mutlu biten bir hikaye oldu. Bakalım süreç hep beraber takip ediliyor” diye konuştu.

ESKİKARAĞAÇ, LEYLEKLERİN GÖÇ ROTASINDA

Türkiye’yi Avrupa Leylek Köyleri Birliği’nde temsil eden tek köy olan, Karacabey ilçesindeki Eskikaraağaç Leylek Köyü, her yıl göç döneminde binlerce leyleğin geçtiği göç rotası üzerinde yer alıyor. Köy, aynı zamanda leyleklere de ev sahipliği yapıyor. ‘Yaren Leylek ve Adem Amca’nın hikayesi doğaseverler tarafından da ilgiyle takip ediliyor. 2019’da Karacabey Belediyesi’nin katkılarıyla yönetmen Burak Doğansoysal’ın hikaye filmi çekildi ve Prag Film Ödülleri’nde ‘En İyi Belgesel’ bölümü kazandı. Geçen yıl ise Karacabey Belediyesi, Balıkçı Adem ve Yaren Leylek’in anıtını yaptırıp, hikayenin köy meydanında ölümsüzleşmesini sağladı.

CANLI YAYIN İLE YUVASI İZLENEBİLİYOR

Yaren Leylek ve Adem Amca’nın hikayesi, köyde turizm hareketliliğini dile getirdi. Hikayeyi kazanan ve leyleleri yakından görmek isteyen doğaseverler, her yıl Bursa’nın Karacabey ilçesindeki Eskikarağaç Leylek Köyü’nü ziyaret ediyor. Adem Amca ve Yaren’i görmeye gelenler arasında Ata Demirer, Aslıhan Gürbüz, Yıldıray Şahinler gibi ünlü isimler de yer aldı.

Karacabey Belediyesi, Yaren Leylek ve eşinin bulunduğu yuvasının internet üzerinden 7 gün 24 saat canlı yayın izlenebilmesi amacıyla ‘www.yarenleylek.com’ sistemini devreye aldı. Ayrıca Yaren kendisini merakla bekleyenler tarafından takip edilebiliyor.

Birçok ağır hasarlı köy evi yıkılırken Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca kırsalda köy tipi betonarme konutların inşası sürdürülüyor.

Öte yandan bazı köylerde hafif çelikten inşa edilecek evlerin de ihalesi yapıldı, yapımına başlandı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürü Cengiz Başer, AA muhabirine, kırsalda toplamda 17 bin 500’e yakın hak sahibi için konut yaptıklarını söyledi.

Betonarme köy konutlarının imalatının devam ettiğini belirten Başer, aynı zamanda çelik evlerden de ihalesi yapılan konutlardan hemen hemen tamamına başladıklarını ifade etti.

Başer, şöyle konuştu:

“Bakanlığımız Yapı İşleri Genel Müdürlüğünce 7 bin 550 betonarme kırsal konutun ihaleleri yapıldı, imalatları başladı. Şu an bunlardan 1857’sinin kurası çekildi, 2 bin 978’i ise teslime hazır. Bunun dışında hafif çelik imalatlarımız da başladı ve 2 bin 435 hafif çeliğin ihalesi yapıldı. Müdürlüğümüze geldi, bunların yer teslimlerini yaptık. Hızlı bir şekilde inşaatları başlatıyoruz. Hafif çeliklerde şöyle bir durum var. 35 santimetre radye temel uygulaması yapıyoruz. Ardından zemin eğim durumuna göre perde betonlar, istinatlar imal ediliyor. Akabinde üst yapı işlemlerine geçerken çerçevelere birleştirme ve kaplama, ısı ve ses yalıtımları, taş yünlerin de imalatları ve aksesuarlarını yaptıktan sonra döşeme işlemlerinden sonra teslime hazır hale getirerek vatandaşlarımızın hizmetine sunacağız.”

“ZEMİN ETÜTLERİNİN SONUCUNA GÖRE İMALATLARA BAŞLIYORUZ” 

Köy evlerini yaparken önce yer seçimine baktıklarını dile getiren Başer, şunları kaydetti:

“Arazi depreme dayanıklı bir alanda mı, afete maruz bir bölgede mi, sel, taşkın veya çığ tehlikesi var mı, fay hattına mesafesi nedir? Bunlara dikkat ederek DSİ, Tarım ve Orman gibi ilgili kurumlardan olur alarak yürütüyoruz. Yer seçimlerini tamamladıktan sonra zemin etütleri yapılıyor ve bunun sonucuna göre de imalatlara başlıyoruz. Malatya’nın tamamında çalışma var. Yeşilyurt’un kırsalı, Doğanşehir, Akçadağ ve Yazıhan’da yoğunluklu olmak üzere, sayıları biraz daha az olmakla birlikte Arapgir, Arguvan ve Darende’de de yine kırsal konutların yapımları devam ediyor. Battalgazi’nin kırsalında da yine imalatlar devam ediyor.”

“MODERN, GÜZEL, VİLLA KONSEPTİNDE” 

Akçadağ ilçesine bağlı kırsal Bahri Mahallesi’nde betonarme köy evlerinin yapımını sürdüren inşaat firmasının proje müdürü Zafer Kutluk da Bahri’nin de aralarında bulunduğu 27 yerleşim biriminde köy evi yaptıklarını söyledi.

Bahri Mahallesi’nde 224 konut inşa ettiklerini anlatan Kutluk, “Evler 140 metrekareden başlıyor, en büyüğü 165 metrekare olacak şekilde imalatını yapıyoruz. Köy halkımıza teslim etmek için var gücümüzle çalışıyoruz. Modern, güzel, villa konseptinde. 800 metrekare olacak şekilde genel ortam kullanıma uygun olacak şekilde her binanın da bir parsel alanı var. Evlerimiz gayet modern, güzel, yeni gereksinimlere, yeni teknolojiye açık bir şekilde vatandaşlarımıza teslim etmek için çabalıyoruz.” dedi.

EN KISA SÜREDE TESLİM EDİLECEK 

Sadece evi yapıp bırakmadıklarını, çevre düzenlemesini, altyapısını ve fiber hatlarını da yaptıklarını aktaran Kutluk, “Bahri’de 224 köy evi olmasından dolayı cami ve hükümet konağı inşaatlarımız var. Bunlar da devam ediyor. Bizim 27 köyde aktif çalışmamız mevcut. Akçadağ’da 26 köyümüz var, Doğanşehir’de de Polat köyü ile toplam 27 köyde 1080 konut inşaatımız var. En kısa sürede hepsini teslim etmeyi düşünüyoruz.” diye konuştu.

Battalgazi ilçesi Yeniköy Mahallesi’nde çelik köy evlerini yapan firmanın şantiye şefi Eren Özer de alanda 8 çelik konsollu ev yaptıklarını, şu an yapım aşamasında olduğunu ve evlerin yapımının yaklaşık 1,5 ay sürdüğünü belirterek, radye temelden çelik konsola geçerek imalatları gerçekleştirdiklerini kaydetti.

Rüzgar, güneş ve sudan elde edilen elektrik şebeke hatlarıyla tüketim noktalarına ulaşıyor. Bu döngünün günlük yaşamdaki etkisinin en çok hissedildiği yerlerden biri ise Bursa’nın Babasultan köyü.

“ELEKTRİĞİ HER YERDE KULLANIYORUZ AMA ÜCRET ÖDEMİYORUZ”

Uludağ’ın eteklerinde yer alan ve su bakımında oldukça zengin bir köy Babasultan. Dağlardan gelen ve köyün ortasından akan doğal kaynak suyundan bile bunu anlamak mümkün. Yaklaşık 2 yıl süren çalışmaların ardından üretilen, akıllı ve kompakt ilk HES olma özelliği taşıyan HİDROTEM de köyün üst kısmında yer alan su deposuna kurulmuş. Yükseklerden gelen suyun bir bölümü ilk olarak HİDROTEM’e, hemen ardından da köyün sulama deposuna gidiyor.

Babasultan köyü muhtarı Yener Sayın da santralin köye sağladığı faydaları şöyle anlatıyor:

“HİDROTEM’i iki yıl önce başlattık. Geyikli Baba Türbesi’nin, Baba Sultan Camii’nin ve caminin dış aydınlatmasının elektriği buradan sağlanıyor. Misafirlerin geldiği park gibi geniş alanlarda bir sürü dış aydınlatma lambası da santralden karşılanıyor. Hiçbir yer karanlık kalmasın diye elektriği her yerde kullanıyoruz ama ücret ödemiyoruz.”

“HER YERDE ELEKTRİK GİTTİ, AMA CAMİMİZ KAPANMADI”

TEMSAN’ın geliştirdiği ilk prototip ürün olan ve 10 kW güce sahip HİDROTEM, 7/24 elektrik üretiyor. Elde edilen enerji de köydeki cami, türbe ve çevre aydınlatmalarında kullanılıyor. Baba Sultan Camii’nin imamı Emre Çalışkan konu ile ilgili:

“Yıldırım düştükten sonra bütün köyümüzün elektrikleri gitti. Sadece camiler kapanmadı. Yani elektriği gitmedi. Her zaman ezanlarımız gümbür gümbür okundu. Cemaatimiz de şaşırdı, Allah razı olsun dedi. Bunu çok kişiden duydum ben. Allah razı olsun bu sistemi getirenlerden dediler.” diye konuştu.

TÜRKIYE’DEKI HIDROELEKTRIK POTANSIYELI KEBAN BARAJI’NA EŞIT

TEMSAN yetkililerine göre Türkiye’de HİDROTEM’in kurulabileceği 1000 MW’ın üzerinde bir potansiyel bulunuyor. Hedeflenen pazarın toplam büyüklüğü ise Türkiye’nin en büyük ikinci barajı olan Keban barajına eşit.

Tüm gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de su kaynaklarının farklı noktalara taşındığı birçok hat ve tesis bulunduğunu söyleyen TEMSAN Ar-Ge ve İnavasyon Daire Başkanı Oğuzhan Bendeş örnek olarak, içme suyu isale hatları, sulama suyu hatları, kirli su hatları ve endüstriyel tesislerde kullanılan soğutma suyu hatlarını gösteriyor.
Bu hatların genellikle tesislerle beraber çalışan, kendi ekosistemi bulunan ve üzerinde çok fazla değişiklik yapmaya imkân olmayan tesislerden oluştuğunu vurgulayan Bendeş şöyle konuştu:

“Ülkemizin kullanılmamış bu ve benzeri hidrolik potansiyellerinin değerlendirilmesi, bunun da muadillerine göre daha hızlı, daha verimli ve ekonomik şekilde yapılması hedefinin sonucunda HİDROTEM ortaya çıktı.”

KURULDUĞU ANDA ELEKTRIK ÜRETMEYE BAŞLIYOR

Belediye isale hatlarında, tarımsal sulama hatlarında, basınç kırıcılarda, içme suyu arıtma tesislerinde, su deposu giriş-çıkışlarında, soğutma suyu kullanılan tesislerde, deniz deşarj noktalarına kolayca kurulabilen ve uzaktan erişime imkân veren hidroelektrik santral HİDROTEM, 0.5 kW ile 1 MW aralığında üretime olanak sağlıyor.

HİDROTEM’in birçok kolaylığının ve avantajının olduğuna işaret eden Bendeş, santralin özellikle taşınabilir ve kompakt yapısı sayesinde kısa sürede nakledilebilir olmasını ve özgün tasarımıyla inşaat gerektirmediği için hem alandan hem de zamandan tasarruf ettiğini vurguluyor.

Bendeş’e göre HİDROTEM’in bir diğer kolaylığı ise sahaya ulaştığı gün içerisinde elektrik üretimine başlayabilmesi.

Geçen 12 yılda her göç zamanı geldiği köyde, Adem Yılmaz’ın kayığına konan Yaren, bu yıl da geldi. 29 Şubat’ta, Eskikaraağaç’a gelen Yaren leylek, her yıl olduğu gibi bu yıl da balıkçı Adem Yılmaz’ın kayığına konup, beklenen görüntüleri verdi.

Yaren’den 7 gün sonra eşi Nazlı da Eskikaraağaç’a geldi. Yaren ile Nazlı’nın buluşmasını yaban hayatı fotoğrafçısı Alper Tüydeş, sosyal medya hesabından paylaştığı fotoğraflar ve görüntülerle duyurdu.

Yaren leylek ile eşi Nazlı’nın buluşmasını, balıkçı Adem Yılmaz da göldeki kayığından izledi.

İLK YAVRU 28 NİSAN’DA YUMURTADAN ÇIKTI

Balıkçı Adem Yılmaz’ın gölden tuttuğu balıklarla beslenen Yaren leylek ve eşinin, bu yıl da 4 yumurtası oldu. Eşi ile sırayla kuluçkaya yatan Yaren leyleğin ilk yavrusu 28 Nisan’da yumurtadan çıktı. Doğa fotoğrafçısı Alper Tüydeş o anları sosyal medya hesabından 2 Mayıs’ta yaptığı paylaşımda, “Hepimizin yakından tanıdığı Yaren Leylek ve eşi Nazlı’nın 2024 yılındaki 4 yumurtası birkaç gün önce çatladı ve içinden dünya güzeli 4 sağlıklı yavru çıktı. Yavruların ilk görüldüğü sabahın öncesinde, gün henüz ağarmamışken sevinçten havalara uçan görüntüler meğer yumurtadan ilk çıkan yavrunun ardından yaşanmış olmalı” ifadeleriyle paylaştı.

Yuvadan canlı kaydedilen görüntülerde Yaren leyleğin kanat çırptığı ve zıpladığı, sabah ise yumurtalardan 4 yavrunun çıktığı görüldü.

2 YAVRULARINI KAYBETTİLER

Yaren leylek ile eşi Nazlı’nın, soğuktan ve yağmurdan korumak için büyük mücadele verdiği yavrulardan 2’si geçen hafta hayatını kaybetti. Tüydeş, bu haberi de sosyal medya hesabından “Yaren Yuvasında bu yıl işler pek iyi gitmedi. Geçen hafta 4 yavrusundan 2’sini kaybetti. Aslında oldukça tecrübeli bir leylek. Eşiyle birlikte bu zamana dek aynı anda 5 yavru büyütmeyi başarmıştı. Yıllardır yaptığımız takiplerde de hiç yavru kaybetmemişti. Ama bu yıl 4 yavrudan 2’si yuvada öldü. Belki hava şartları belki bir hastalık nedeniyle öldüler. Belki de yuvaya taşınan yabancı cisimler nedeniyle. Bunu bilemiyoruz. Ama şöyle de bir gerçek var. Avrupa genelinde de bu yıl epey yavru kaybı yaşandı. Bakalım son 2 yavru sağlıkla yuvadan uçabilecek mi?” ifadeleriyle duyurdu.

Yaren leylek ile eşi Nazlı, kalan 2 yavrularıyla göl kenarındaki yuvalarında ilgilenirken, Tüydeş, Yaren leylek ile eşi Nazlı’nın, geçen yıl yumurtadan çıkan 4 yavrusunun ise sağlıkla büyüdüğünü ve göç ettiğini hatırlattı.

ESKİKARAĞAÇ, LEYLEKLERİN GÖÇ ROTASINDA

Türkiye’yi Avrupa Leylek Köyleri Birliği’nde temsil eden tek köy olan, Karacabey ilçesindeki Eskikaraağaç Leylek Köyü, her yıl göç döneminde on binlerce leyleğin geçtiği göç rotası üzerinde yer alıyor. Köy, aynı zamanda yerleşik leyleklere de ev sahipliği yapıyor. ‘Yaren Leylek ve Adem Amca’nın hikayesi doğaseverler tarafından da ilgiyle takip ediliyor.

2019’da Karacabey Belediyesi’nin katkılarıyla, yönetmen Burak Doğansoysal tarafından hikaye filme alındı ve Prag Film Ödülleri’nde ‘En İyi Belgesel’ ödülünü kazandı. Geçen yıl ise Karacabey Belediyesi, Balıkçı Adem ve Yaren Leylek’in anıtını yaptırıp, hikayenin köy meydanında ölümsüzleşmesini sağladı.

CANLI YAYINLA YUVASI İZLENEBİLİYOR

Yaren Leylek ve Adem Amca’nın hikayesi, köyde turizm hareketliliğini de beraberinde getirdi. Hikayeyi duyan ve leylekleri yakından görmek isteyen doğaseverler, her yıl Bursa’nın Karacabey ilçesindeki Eskikarağaç Leylek Köyü’nü ziyaret ediyor. Adem Amca ve Yaren’i görmeye gelenler arasında; Ata Demirer, Aslıhan Gürbüz, Yıldıray Şahinler gibi ünlü isimler de yer aldı.

Karacabey Belediyesi, Yaren Leylek ve eşinin bulunduğu yuvanın internet üzerinden 7 gün 24 saat canlı yayın ile izlenebilmesi amacıyla, ‘www.yarenleylek.com’ sitesini devreye aldı. Böylelikle, Yaren leylek kendisini merakla bekleyenler tarafından takip edilebiliyor. 

Başıboş köpek sorunu giderek büyürken diğer yandan kuduz hastalığı da Türkiye’nin yakasını bırakmıyor. Yüzde 95’ten fazla bir oranda köpeklerin neden olduğu kuduz hastalığına bir yenisi daha eklendi.

Hatay’da, kuduz nedeniyle iki mahalle karantinaya alındı. Defne ilçesinde kuduz olan bir başıboş köpek, Meydancık mahallesinde bulunan çiftlikteki 3 inek ve 2 köpeğe saldırdı. Olayın ardından Meydancık ve Güneysöğüt mahallelerinde karantina ilan edilirken Tavla, Koçören, Hancağız ve Hüseyinli mahalleleri gözlem altına alındı.

Hatay Valiliği’nin yaptığı açıklamada, alınan önlemler kapsamında, söz konusu bölgelere hayvanların giriş ve çıkışlarının yasaklandığı belirtilirken sahipsiz kedi, köpek ve vahşi hayvanların, Defne Belediyesi ve Hatay Büyükşehir Belediyesi ekipleri tarafından toplanıp aşılanacağı ve sonra bakım evlerine gönderileceği kaydedildi.

Defne’nin komşu ilçeleri olan Samandağ, Yayladağı, Antakya ve Altınözü ilçeleri de olası bir vaka konusunda uyarıldı.

SON 10 AYDA 8 KUDUZ VAKASI 2 ÖLÜM!

Dünya Sağlık Örgütü tarafından kuduz riski yüksek ülkeler listesinde bulunan Türkiye’de son 10 ayda 8 kuduz vakası gerçekleşti. Bu vakalarda 2 ölüm yaşandı.

İşte son 10 ayda medyaya yansıyan kuduz vakaları…

 16 KASIM: Adıyaman’da ölen bir kedide kuduz tespiti üzerine Bahçecik ve Sümerevler mahalleleri karantinaya alındı.

 9 EYLÜL: Adıyaman’ın Gerger ilçesinin Çobanpınar köyünde bir atta kuduz tespit edilmesi üzerine köy karantinaya alındı. Karantinanın 6 ay süreceği, hayvanların yarından itibaren aşılanacağı öğrenildi.

 16 EYLÜL: Diyarbakır’ın Hani ilçesindeki bir çiftlikte kısa süre önce ölen köpek ile ısırdığı 2 inekte kuduz belirtilerine rastlandı. Bunun üzerine çiftlik karantinaya alındı.

20 EYLÜL: Artvin’in Arhavi’ye bağlı Yolveren köyünde sahibini ısırdıktan sonra ölen köpeğin kuduz olduğu anlaşılınca 3 köyde karantina ilan edildi. Veteriner gözetimindeki köpek ölürken Yolveren köyü ile çevre köyler Kavak ve Ulaş, 6 ay süreliğine karantinaya alındı.

 18 AĞUSTOS: Şanlıurfa’nın Akçakale Devlet Hastanesi’nde kuduz teşhisiyle kilitli bulunduğu odadan kaçan Suriyeli Hasan Halil Faras (30), 10 kilometre ötedeki Dibat Mahallesi’nde boş bir tarlada ekipler tarafından yakalanarak karantinaya alındı. İlçede panik ve tedirginlik meydana gelirken kuduz hastası Suriyeli genç, kısa süre sonra hayatını kaybetti.

 9 AĞUSTOS: Akmağara Mahallesinde boş bir arazide ölü bulunan başıboş köpek kuduz olduğu tespit edildi. Kuduz vakasıyla ilgili alarma geçen Bozova Kaymakamlığı, ilgili komisyon üyelerini toplayarak 6 aylık karantina kararı aldı.

12 TEMMUZ: Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde, yaklaşık 1 ay önce köpeğinin ısırması sonucu kuduz şüphesiyle tedaviye alınan kişi, kurtarılamadı. İlçede, 12 Haziran Pazartesi günü köpeği tarafından ısırılan mimar Lütfü Seray, olayın ardından Siverek Devlet Hastanesinde tedavi altına alındı. İlk müdahalesinin ardından Gaziantep’teki özel bir hastaneye kaldırılan Seray, yaklaşık 1 ay süren tedavisine rağmen kurtarılamadı.  

 12 HAZİRAN: Ardahan Göle’nin Yağmuroğlu köyünde kuduz vakasına rastlanıldı. Birçok hayvanın telef olmasına sebep olan Şap hastalığı için gerekli önlemler alınmaya çalışılırken, Yağmuroğlu köyünde kuduz vakası ortaya çıktı. Göle İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından Yağmuroğlu köyü, geçici süreliğine karantina altına alındı.

KUDUZ RİSKLİ TEMAS SAYISI 15 YILDA 4 MİLYONA YAKLAŞTI!

Halk sağlığını tehdit eden kuduz hastalığının ve kuduz karantinalarının, son yıllarda artması dikkat çekiyor.

Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, 2008-2023 yılları arasındaki kuduz riskli temas sayısı 3 milyon 704 bin 860′ı oldu. 2024 yılında da benzer bir sayı gerçekleştiği takdirde bu sayının 4 milyonu aşacağı tahmin ediliyor

2008-2023 yılları arasında 24 kişi ise kuduz hastalığından feci şekilde hayatını kaybetti.

Başıboş köpek sorunu giderek büyürken diğer yandan kuduz hastalığı da Türkiye’nin yakasını bırakmıyor. Yüzde 95’ten fazla bir oranda köpeklerin neden olduğu kuduz hastalığına bir yenisi daha eklendi.

Hatay’da, kuduz nedeniyle iki mahalle karantinaya alındı. Defne ilçesinde kuduz olan bir başıboş köpek, Meydancık mahallesinde bulunan çiftlikteki 3 inek ve 2 köpeğe saldırdı. Olayın ardından Meydancık ve Güneysöğüt mahallelerinde karantina ilan edilirken Tavla, Koçören, Hancağız ve Hüseyinli mahalleleri gözlem altına alındı.

Hatay Valiliği’nin yaptığı açıklamada, alınan önlemler kapsamında, söz konusu bölgelere hayvanların giriş ve çıkışlarının yasaklandığı belirtilirken sahipsiz kedi, köpek ve vahşi hayvanların, Defne Belediyesi ve Hatay Büyükşehir Belediyesi ekipleri tarafından toplanıp aşılanacağı ve sonra bakım evlerine gönderileceği kaydedildi.

Defne’nin komşu ilçeleri olan Samandağ, Yayladağı, Antakya ve Altınözü ilçeleri de olası bir vaka konusunda uyarıldı.

SON 10 AYDA 8 KUDUZ VAKASI 2 ÖLÜM!

Dünya Sağlık Örgütü tarafından kuduz riski yüksek ülkeler listesinde bulunan Türkiye’de son 10 ayda 8 kuduz vakası gerçekleşti. Bu vakalarda 2 ölüm yaşandı.

İşte son 10 ayda medyaya yansıyan kuduz vakaları…

 16 KASIM: Adıyaman’da ölen bir kedide kuduz tespiti üzerine Bahçecik ve Sümerevler mahalleleri karantinaya alındı.

 9 EYLÜL: Adıyaman’ın Gerger ilçesinin Çobanpınar köyünde bir atta kuduz tespit edilmesi üzerine köy karantinaya alındı. Karantinanın 6 ay süreceği, hayvanların yarından itibaren aşılanacağı öğrenildi.

 16 EYLÜL: Diyarbakır’ın Hani ilçesindeki bir çiftlikte kısa süre önce ölen köpek ile ısırdığı 2 inekte kuduz belirtilerine rastlandı. Bunun üzerine çiftlik karantinaya alındı.

20 EYLÜL: Artvin’in Arhavi’ye bağlı Yolveren köyünde sahibini ısırdıktan sonra ölen köpeğin kuduz olduğu anlaşılınca 3 köyde karantina ilan edildi. Veteriner gözetimindeki köpek ölürken Yolveren köyü ile çevre köyler Kavak ve Ulaş, 6 ay süreliğine karantinaya alındı.

 18 AĞUSTOS: Şanlıurfa’nın Akçakale Devlet Hastanesi’nde kuduz teşhisiyle kilitli bulunduğu odadan kaçan Suriyeli Hasan Halil Faras (30), 10 kilometre ötedeki Dibat Mahallesi’nde boş bir tarlada ekipler tarafından yakalanarak karantinaya alındı. İlçede panik ve tedirginlik meydana gelirken kuduz hastası Suriyeli genç, kısa süre sonra hayatını kaybetti.

 9 AĞUSTOS: Akmağara Mahallesinde boş bir arazide ölü bulunan başıboş köpek kuduz olduğu tespit edildi. Kuduz vakasıyla ilgili alarma geçen Bozova Kaymakamlığı, ilgili komisyon üyelerini toplayarak 6 aylık karantina kararı aldı.

12 TEMMUZ: Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde, yaklaşık 1 ay önce köpeğinin ısırması sonucu kuduz şüphesiyle tedaviye alınan kişi, kurtarılamadı. İlçede, 12 Haziran Pazartesi günü köpeği tarafından ısırılan mimar Lütfü Seray, olayın ardından Siverek Devlet Hastanesinde tedavi altına alındı. İlk müdahalesinin ardından Gaziantep’teki özel bir hastaneye kaldırılan Seray, yaklaşık 1 ay süren tedavisine rağmen kurtarılamadı.  

 12 HAZİRAN: Ardahan Göle’nin Yağmuroğlu köyünde kuduz vakasına rastlanıldı. Birçok hayvanın telef olmasına sebep olan Şap hastalığı için gerekli önlemler alınmaya çalışılırken, Yağmuroğlu köyünde kuduz vakası ortaya çıktı. Göle İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından Yağmuroğlu köyü, geçici süreliğine karantina altına alındı.

KUDUZ RİSKLİ TEMAS SAYISI 15 YILDA 4 MİLYONA YAKLAŞTI!

Halk sağlığını tehdit eden kuduz hastalığının ve kuduz karantinalarının, son yıllarda artması dikkat çekiyor.

Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, 2008-2023 yılları arasındaki kuduz riskli temas sayısı 3 milyon 704 bin 860′ı oldu. 2024 yılında da benzer bir sayı gerçekleştiği takdirde bu sayının 4 milyonu aşacağı tahmin ediliyor

2008-2023 yılları arasında 24 kişi ise kuduz hastalığından feci şekilde hayatını kaybetti.

Elçi, 2019’daki seçimlerde de yeğeni Hüseyin Elçi ile yarıştıklarını belirterek, “Sarıçayır Mahallesi’nde doğdum ve 30 nüfusu geçtiğini hiç hatırlamıyorum. Köy, 2000 yılından itibaren ise neredeyse tamamen boşaldı. Buradan 1983 yılında ayrıldım. Bor madenlerinde çalıştım. 28 yıl Bigadiç ilçesine çalıştıktan sonra emekli oldum ve döndüm. 2019’daki seçimlerde ise 18 seçmenimiz vardı. Amcaoğlum Hüseyin Elçi rakibimdi. Sadece muhtar değil, azaların oyları da eşit çıkınca hepimiz kurayla belirlendik. Şu an kayıtlı 20 seçmen ve 3 adayımız var. Birisi dayımın, diğeri amcamın oğlu” dedi.

‘YEĞENİM MUSTAFA’NIN BENİ DESTEKLEMESİNİ İSTİYORUM’

Mahallede yaptığı çalışmaları anlatan Mehmet Elçi, “Mahallede asfalt yoktu, yapılmasını sağladım. En büyük sorunlarımızdan biri su sorunuydu, onun da çözülmesini sağladım. Önümüzdeki dönemde mahallemiz için yapmak istediğim işler var. Şu an bir altyapıya ihtiyacımız var. Hedefim altyapı sorunumuzu çözmek. Dayımın oğlu Ahmet Doğru ile benim 7’şer oyumuz var, o yüzden 6 oyu olan yeğenim Mustafa’nın beni desteklemesini, geçen sefer olduğu gibi işin kuraya kalmamasını istiyorum” ifadelerini kullandı.

‘SANDIKTAN NE ÇIKACAĞI BELLİ OLMAZ’

Adaylardan Mustafa Elçi, Balıkesir’de yaşarken 6 ay önce doğayla baş başa kalmak için köye döndüğünü dile getirdi. Şehir yaşamı yerine burada temiz hava, bol gıda ve oksijen aldığı için daha mutlu olduğunu belirten Elçi, mahallede yaz-kış yaşayan sayısının az olduğunu dile getirdi. Köye dirlik, düzen ve huzur vadeden Elçi, “Rakibiz ama aramızda bir sorun, dargınlık yok. Amcam benim ona oy atmamı beklerken ben de onun bana oy atmasını bekliyorum. Sandıktan ne çıkacağı belli olmaz. Sandık her şeyi söyler. Belki amcamın eşi bana oy verecek. Aramızdaki tatlı rekabet sürecek” dedi.

‘SARIÇAYIR’I DUYURMAK İSTİYORUM’

Seçimlerde iddialı olduğunu belirten adaylardan Ahmet Doğru da mahalleye yatırım gelmesini amaçladığını söyledi. Kırsal mahallede tavuk besiciliği yaptığını söyleyen Doğru, “Kepsut ilçe merkezinde Sarıçayır’ı bilmeyen insanlar var. Sadece Balıkesir’e değil, Türkiye’ye, dünyaya ‘Sarıçayır’ ismini duyurmak istiyorum. İlk olarak altyapı çalışmalarını tamamlayacağım. Off-road yarışlarını düzenleyeceğim ve burayı örnek bir köy yapacağım” ifadelerini kullandı.

‘BU SEFER DE BİZ YAPALIM’

Mevcut muhtar Mehmet Elçi’nin eşi Emine Elçi ise “Başta muhtar adayı olmasına karşıydım ama yolu getirdik, suyu getirdik. Önceden incir ağaçları bile kuruyordu. Emek verdik. Köyde uğraştık, muhtarlık odası yapıldı, çeşme yapıldı” derken, Mustafa Elçi’nin eşi Hatice Elçi de “Hangisi hayırlısıysa o olsun. Zaten akrabayız, küslük, dargınlık yok. Amcam bir kere yaptı. Bu sefer de siz bize oyunuzu verin, biz yapalım” diye konuştu.