İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI raporuna göre takip edilen on sektör içerisinde yeni siparişleri artırabilenlerin sayısı mayıs ayında üç iken haziranda ikiye geriledi. On sektörden üçü satış fiyatlarını düşürürken, girdi maliyetleri enflasyonunda genele yayılı azalma kaydedildi. İş yüklerinin azalmasıyla birlikte makine ve metal ürünleri hariç tüm sektörlerde istihdam düşüş gösterdi.

Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan imalat sanayi performansında en hızlı ve güvenilir referans kabul edilen İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin Haziran 2024 dönemi sonuçları açıklandı. Eşik değer olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm rakamların sektörde iyileşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına göre, mayıs ayında 48,4 seviyesinde kaydedilen manşet PMI, haziranda 47,9’a gerileyerek üst üste üçüncü ay 50,0 eşik değerinin altında gerçekleşti. Endeks, Türk imalat sektörünün faaliyet koşullarında hafif bir bozulmaya işaret etti. Öte yandan, bu bozulma 2024’ün başından bu yana en belirgin düzeyde kaydedildi.

YENİ İHRACAT SİPARİŞLERİNDE YAVAŞLAMA ILIMLI SEYRETTİ

Talep koşullarındaki zayıflık, sektörlerin faaliyet koşulları üzerinde belirleyici olmaya devam etti ve hem yeni siparişlerde hem de üretimde yavaşlamanın sürmesine neden oldu. Üretimde üst üste üçüncü ay azalma gerçekleşirken, düşüş bir önceki aya göre hafif hız kesmesine rağmen belirgin gerçekleşti. Yeni siparişlerdeki düşüş ise hem iç hem de dış pazarlardaki zayıflık nedeniyle mayıs ayına kıyasla hızlandı. Diğer yandan, yurt dışından alınan yeni siparişlerdeki yavaşlama toplam yeni siparişlerdekine göre daha ılımlı seyretti.

DENİZ TAŞIMACILIĞINDAKİ AKSAMA TESLİMATI UZATTI

İş yüklerindeki azalış, haziranda imalatçıların istihdam ve satın alma faaliyetlerini bir önceki anket dönemine göre daha yüksek oranda azaltmalarına yol açtı. İstihdamdaki daralma Ekim 2022’den bu yana en yüksek oranda kaydedildi. Girdi maliyetleri enflasyonu haziranda üst üste beşinci ay gerileyerek Mayıs 2023’ten bu yana en düşük seviyede ölçüldü. Satın alma maliyetlerinde artış bildiren anket katılımcıları, bu durumun yüksek ham madde ve deniz taşımacılığı fiyatlarının yanı sıra liradaki zayıflıktan kaynaklandığını belirtti. Maliyet enflasyonundaki gevşeme ve talepteki durgunluk nedeniyle firmaların kendi satış fiyatlarını artırma hızı da son dört buçuk yılın en düşük düzeyine geriledi. Son olarak, özellikle Kızıldeniz’de yaşanan sorunlar olmak üzere deniz taşımacılığındaki aksamalara bağlı gecikmeler, tedarikçilerin teslimat sürelerinin daha da uzamasına yol açtı.

İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI anket verileri hakkında değerlendirmede bulunan S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker, şunları söyledi: “Talepte devam eden durağan seyir, imalat sektörünün istihdam verilerinde daha belirgin hissedilmeye başlandı. Türk firmaları, ayrılan personelini yenileri ile ikame etmek konusunda isteksizlik gösterdi ve buna bağlı olarak da istihdam Ekim 2022’den bu yana en yüksek oranda daraldı. Diğer taraftan, firmalar maliyet enflasyonundaki gerilemeden faydalanarak Haziran’da nihai ürün fiyatlarında artışları daha ılımlı düzeyde tutma imkanı buldular. Bu durumun, önümüzdeki aylarda talebe destek sağlaması açısından faydalı olabileceği değerlendiriliyor.”

SEKTÖRLERİN ÇOĞUNLUĞUNDA ÜRETİM VE YENİ SİPARİŞLER YAVAŞLADI

Türkiye Sektörel PMI raporu, haziran ayında imalat sektörünün büyük bölümünde zorlu faaliyet koşullarının devam ettiğini gösterdi. Sektörlerin çoğunluğunda üretim ve yeni siparişler yavaşlama kaydederken istihdam ise hemen hemen tüm faaliyet gruplarında azaldı. Buna karşılık, girdi maliyetleri enflasyonunun tüm sektörlerde gerilemesi ve bazı sektörlerin nihai ürün fiyatlarını düşürmesi, anketin pozitif gelişmeleri olarak öne çıktı.

YENİ SİPARİŞLERİ ARTIRAN SEKTÖR SAYISI 2 OLDU

Takip edilen on sektör içerisinde yeni siparişleri artırabilenlerin sayısı mayıs ayında üç iken haziranda ikiye geriledi. Yeni siparişler yalnızca makine ve metal ürünlerinde üst üste iki ay artarken gıda ürünlerinde ise daralmadan ılımlı büyümeye geçti. En belirgin düşüş ise Nisan 2020’den bu yana en sert bozulmanın yaşandığı kara ve deniz taşıtları sektöründe kaydedildi. Yeni ihracat siparişlerinde görece pozitif bir tablo ortaya çıktı ve on sektörden dördünde artış gözlendi. Özellikle makine ve metal ürünlerinin yurt dışından alınan yeni işleri belirgin bir genişleme kaydetti.

İSTİHDAM DÜŞÜŞ GÖSTERDİ

Üretim tarafında ise yeni siparişlerle uyumlu bir tablo ortaya çıktı. Üretim artışı makine ve metal ürünleri ve gıda ürünleri sektörleriyle sınırlı kaldı. Şubat 2021’den bu yana en belirgin daralmanın gerçekleştiği elektrikli ve elektronik ürünler ise en belirgin yavaşlama kaydeden sektör oldu. İş yüklerinin azalmasıyla birlikte hemen hemen tüm sektörlerde istihdam düşüş gösterdi. Bu eğilimin istisnası makine ve metal ürünleri sektörü oldu. Böylelikle istihdam artıran sektör sayısı 2020’deki pandemi kaynaklı kısıtlamalardan bu yana en düşük düzeye geriledi. İstihdamda en belirgin daralma ise tekstil sektöründe yaşandı.

Maliyet baskılarının genel olarak azalması ve girdi fiyatlarındaki artışın bir önceki aya göre tüm sektörlerde hız kesmesi, anketin görece pozitif gelişmesi olarak kayda geçti. Girdi fiyatları enflasyonundaki en sert düşüş ağaç ve kağıt ürünlerinde kaydedilirken, en zayıf maliyet artışı makine ve metal ürünlerinde gerçekleşti. Girdi fiyatlarının en hızlı arttığı sektör ise metalik olmayan mineral ürünler oldu.

Maliyet baskılarındaki hafifleme, bazı firmaların talebi canlandırmak amacıyla kendi satış fiyatlarını düşürmesine imkan sağladı. Makine ve metal ürünleri, giyim ve deri ürünleri ile kimyasal, plastik ve kauçuk sektörlerinde satış fiyatları ılımlı düşüş kaydetti.

Türkiye ve birçok Avrupa ülkesinde gayrimenkul, turizm, maden, sigorta, teknoloji ve havacılık sektörlerinde faaliyet gösteren Peker Holding, Slovenya’daki yeni yönetim merkezi ve fabrikasının açılışını yaptı. Slovenya’nın Logatec şehrindeki yeni yönetim ve üretim üssünün açılışına, Türkiye’nin Slovenya Büyükelçisi Aylin Taşhan, Slovenya Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı Direktörü Jernej Salecl, Ekonomik Kalkınma Bakanlığı Direktörü Tanja Permozer, Ekonomik Kalkınma Bakanlığı Koordinatörü Metka Urbas, Logatec Belediye Başkanı Berto Menard, Türkiye ve İtalya Tarım Bakanlığı heyeti, Avrupa’nın önde gelen bankalarının genel müdürleri ve iş dünyasının önemli isimleri katıldı.

Peker Holding’in Pek Automotive adlı iştirakine ait olan tesiste, insansız tarım araçları üretilecek. Aracın geliştirilmesi ve tesisin üretime hazır hale gelmesi için 117 milyon Euro’luk bir yatırım yapıldı. Tesiste üretilecek araçlar, başta Avrupa olmak üzere dünyanın birçok bölgesindeki çiftçilerin maliyetinde önemli bir düşüş sağlayacak.

ROBOT, 40 KAT ENERJİ TASARRUFU SAĞLIYOR

Açılış töreninde bir konuşma yapan Peker Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Peker, “Bugün holdingimiz ve Pek Automotive şirketimiz için çok önemli bir günü yaşıyoruz. Uzun zamandır üzerinde çalıştığımız elektrikli insansız tarım aracımızın bir başka deyişle robotumuzun seri üretimine başlıyoruz. Tarım döngüsünün her aşamasını insansız ve tamamen elektrikle çalışan inanılmaz düşük maliyetle en verimli şekilde yapan robotu üretmeyi başardık. 3 yıldır sahada, çiftliklerde yaptığımız denemeleri tamamladık ve şimdi bu yeni fabrikamızda seri üretime başlıyoruz” dedi.

İlk aşamada 100 kişinin çalışacağı fabrikanın yıllık kapasitesinin 1.500 adet olacağını belirten Peker, “Bu yıl ilk olarak, Slopehelper ve AgileHelper adlı ürünlerimizi piyasaya sunacağız. Bu araçlarımızla çiftçiler için önemli bir fayda yaratacağız. Bu ürünümüzün geliştirme çalışmalarına 2008 yılında başladık ve bugüne kadar 14 patent aldık. Günümüzde tarım sektöründe sürdürülebilir verimliliği artırmak ülkelerin gıda güvenliği açısından önemli bir rol oynuyor. Biz de sürdürülebilir verimliliği sağlamak için yapay zekâyı kullandık ve elektrikli tarım robotları ürettik. Bu robotumuz, şu anda kullanılan traktörlere göre 40 kat daha düşük enerjiyle çalışıyor. Bir başka deyişle, bir traktörün 40 bin Euro yakıt kullanarak yaptığı işleri sadece 1.000 Euro’luk enerji kullanarak yerine getiriyor üstelik bunu da insansız yapıyor. Seri üretimine başladığımız robotumuz, dünya genelindeki yeni buluşların ödüllendirildiği Çin’deki yarışmada Girişimcilik ve İnovasyon kategorisinde birinci seçildi.”

TARIM DIŞI SEKTÖRLERDE DE KULLANILACAK

Son günlerde artan maliyetler nedeniyle başta Avrupa olmak üzere birçok bölgede çiftçilerin sorun yaşadığını söyleyen Peker, sözlerine şöyle devam etti: “Yapılan açıklamalardan görüyoruz ki bu sorunların ana nedeni artan enerji maliyetleri… Bizim robotumuzu kullanan bir çiftçi, çok önemli bir maliyet avantajı elde edecek. Gıda güvenliğinin sağlanmasına da çok önemli bir katkıda bulunmuş olacağız. Şu anda Avrupa’nın birçok ülkesinde distribütörlük anlaşmalarımızı yaptık, robotumuz bu ülkelerde hemen satışa sunulacak. Robotumuz çok yakın bir zamanda da Türkiye’de de çiftçilerimizin hizmetinde olacak.”

“En çok heyecan duyduğumuz bir başka konu da bu teknolojinin tarım dışında başka sektörlere de uyarlanabilecek olması” diyen Peker, “Başta Türk mühendisler olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden mühendislerin özverili çalışmaları ile bu üstün teknolojiyi dünyaya armağan etmenin mutluluğunu yaşıyoruz. Hedefimiz Türkiye başta olmak üzere, bu robotu üretecek fabrikalarımızı tüm dünyaya yaymak. Bu üstün teknolojiyi tüm dünyaya ulaştırma kararlığındayız” mesajını verdi.

Sürücülerin kendi araçlarını sigorta koruması altına alan ve isteğe bağlı olarak yapılan kaskoda ise poliçe sayısı mart sonunda 7 milyon 393 bin 420, sigortalılık oranı yüzde 25,18 olarak gerçekleşti.

Trafiğe kayıtlı araçların 6 milyon 23 bin 235’inin zorunlu trafik sigortası olmadığı belirlendi.

SİGORTALILIK ORANINDA ZİRVE OTOMOBİLLERİN

Mart sonu itibarıyla en yüksek sigortalılık oranı yüzde 94,29 ile otomobilde görüldü. Trafiğe kayıtlı 15 milyon 498 bin 386 otomobilin 14 milyon 612 bin 765’inin zorunlu trafik sigortası bulunuyor. Otomobil grubunu yüzde 89,79 ile kamyonet, yüzde 80,94 ile özel amaçlı taşıtlar ve yüzde 80,55 ile minibüs izledi.

En düşük sigortalılık oranı yüzde 35,83 ile motosikletlerde gerçekleşti. Tescilli 5 milyon 323 bin 177 motosiklet bulunurken, sigortalı motosiklet sayısı 1 milyon 907 bin 158 oldu.

KASKODA BAŞI KAMYONETLER ÇEKTİ

Kaskoda ise yüzde 48,28 ile en yüksek oran kamyon grubunda görüldü. Bu grupta poliçe sayısı 469 bin 357 oldu. İkinci sırada yüzde 35,04 ile otomobiller, üçüncü sırada yüzde 26,64 ile otobüsler yer aldı.

Motosikletlerin ise yüzde 0,42’si için kasko yaptırıldı.

Trafiğe kayıtlı araçların kasko yaptırma oranı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 27,32’den yüzde 25,18’e geriledi.

SEDDK, HASAR MALİYET ENDEKSİ UYGULAMASINA GEÇTİ

Son yıllarda yedek parça fiyatlarındaki artış, bedeni hasarları ve işçilik ücretini etkileyen asgari ücret ve değer kaybı maliyetlerine doğrudan etki eden araç bedellerindeki yüksek değişim sigorta şirketlerinin trafik sigortası hasar maliyetlerini önemli ölçüde etkiledi.

Araçların daha teknolojik üretilmesi, onarım maliyetlerindeki artış nedeniyle dosya başına ödemelerde yükselişe yol açtı. Sigorta şirketlerinin 2023’ün ilk çeyreğine göre ödedikleri hasar bedeli yüzde 112 artışla 24,8 milyar liraya yükseldi.

Değişen ekonomik koşulları göz önünde bulunduran Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK), sigortalının menfaatlerinin korunması ve hasar prim dengesinde sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla hasar maliyet endeksi uygulamasına geçti.

Zorunlu trafik sigortası primlerinin belirlenmesinde referans noktası olan bu endeks, her ay asgari ücret, yedek parça, bakım-onarım ve motorlu araçlardaki fiyat değişimleri dikkate alınarak hesaplanıyor.

Yeni uygulamaya rağmen poliçe primlerinin maliyet artışlarını karşılayamaması sebebiyle serbest tarife vurgusu yapan TSB, sigorta şirketlerinin sağladıkları güvencenin maliyetini öngörülebilir ve sürdürülebilir bir çerçeveye oturtmak için kısa ve orta vadeli farklı çözüm önerileri üzerine odaklanıyor.

TSB’DEN “HASAR ORANI DÜŞÜK OLAN DAHA AZ, YÜKSEK OLAN DAHA FAZLA PRİM ÖDESİN” ÇAĞRISI

TSB, trafik sigortasında geçilecek serbest tarifeyle hasar oranı düşük olan sigortalının daha az, hasar oranı yüksek olan sigortalının ise daha fazla prim ödeyeceği adil bir fiyatlama sisteminin oluşacağını belirtiyor.

Birlik, trafik sigortasında eş değer parça kullanımının artırılmasıyla maliyetlerin kontrol edilmesi, doğrudan tazminle hizmet kalitesinin artırılması, sürücü davranışlarını değerlendiren ve iyi-kötü sürücü ayrımını belirginleştiren kişi temelli poliçeyle prim fiyatlarının farklılaştırılması gibi birçok başlık üzerinde çalışıyor.

Kısa çalışma olarak ödenen süreler sonraki işsizlik ödeneği hak sahipliği sürelerinden düşülecek. Düzenleme ile eski hak sahiplikleri kısa çalışma ödeneği almak için engel teşkil etmeyecek. Bu sayede uygulamanın etkinliği arttırılacak.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre, uygulamanın hedef kitlesinde COVID-19 ölçeğinde 329 bin kişi, “döviz etkisi” ölçeğinde ise 9 bin kişi yer alıyor. Teklifin yasalaşması halinde maliyetin, COVID-19 ölçeğinde 2,1 milyar lirayı, “döviz etkisi” ölçeğinde 10,5 milyon lirayı bulacağı tahmin ediliyor. Maliyetin, bu yıl için 5,8 milyon liraya ulaşması öngörülüyor.

TEŞVİK UYGULAMASINA DEVAM EDİLECEK

Düzenlemeyle, ilave istihdamın sağlanması ve özel politika gerektiren kadın, genç ve mesleki yeterlilik belgesi sahibi olan işsizlerin istihdamının desteklenmesi amacıyla 2011 yılından bu yana uygulanan ve yüzde 55’i kadın olmak üzere yıllık ortalama 650 bin kişinin yararlandığı teşvik uygulamasına 31 Aralık 2025’e kadar devam edilecek, uygulamanın 31 Aralık 2026’ya kadar uzatılabilmesi için Cumhurbaşkanına yetki verilecek.

Özel politika gerektiren gruplar içinde yer alan en az 6 aydır işsiz kadın, genç ve mesleki yeterlilik belgesi sahipleri ile bu grupları ortalama çalışan sayısına ilave olarak çalıştırmak isteyen özel sektör iş yerleri bu değişikliğin hedef kitlesini oluşturuyor.

Uygulamanın 650 bin sigortalı için maliyetinin, bu yıl 24,6 milyar lira, 2025 yılında 32,7 milyar lira, 2026 yılında devam etmesi halinde ise 37,6 milyar lira olacağı tahmin ediliyor.

Söz konusu değişiklikle uygulamasına devam edilecek teşvikten yararlanma şartları, temel olarak sigortalı yönünden 6 aydır işsiz olma; iş yeri yönünden ise kişinin istihdam edildiği tarihten önceki son 6 ayın ortalama sigortalı çalışan sayısına ilave olarak istihdam edilmesi olarak sıralanıyor. Özel sektör işverenlerine, sosyal güvenlik sigorta primi işveren payının tamamı oranında yani yüzde 20,5 oranında bir destek sağlanıyor. 2024 yılı için 4 bin 100,51 ila 30 bin 753,84 lira tutarında destek sağlanması planlanıyor.

18 yaş ve üzeri kadınları istihdam eden iş yerlerine 24 ila 54 ay, 18-29 yaş arası erkekleri istihdam eden iş yerlerine 24 ila 54 ay, 29 yaş ve üzeri erkekleri istihdam eden iş yerlerine 6 ila 30 ay süreyle destek sağlanıyor. İŞKUR’a kayıtlı olunması durumunda destek süresine 6 ay ekleniyor. Çalışmaktayken mesleki yeterlilik belgesi alanlar, mesleki ve teknik eğitimi tamamlayanlar veya iş gücü yetiştirme kurslarını bitirenleri istihdam eden iş yerlerine 12 ay süreyle destek sağlanıyor.

2023’TE ASGARİ ÜCRET DESTEĞİ TUTARI YAKLAŞIK 34 MİLYAR LİRA

Teklifle asgari ücret tutarındaki artışlardan dolayı işverenlerin işçilik maliyetlerinin azaltılması, artan işçilik maliyetlerinin istihdamı olumsuz etkilememesi, koruması ve kayıt dışına yönelmemesi amaçlarıyla SGK’ye ödeyecekleri sigorta prim borçlarından mahsup edilmek üzere getirilen asgari ücret işveren desteğinin devam etmesi de planlanıyor.

Destek 2016, 2017 ve 2018 yıllarında aylık 100 lira, 2019 yılında çalışan sayısı 500 ve üzerinde olan iş yerleri için aylık 101 lira, 500’den az çalışanı olan işyerleri için aylık 150 lira, 2020 ve 2021 yıllarında aylık 75 lira, 2022 yılı son 6 ayda 100 lira, 2023 yılı ilk 6 ayda 400 lira, son 6 ayda ise aylık 500 lira olarak uygulandı. Asgari ücret desteği 2016 ve 2017 yıllarında Hazineden, sonraki yıllarda ise İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılandı.

Düzenlemenin yasalaşması halinde bu yıl ocak-aralık döneminde sigortalı başına günlük 23,33 lira, aylık 700 lira olarak işveren desteği verilecek. Bu durumda asgari ücret desteğinin yıllık maliyetinin yaklaşık 56,5 milyar lira olarak gerçekleşmesi öngörülüyor.

Asgari ücret desteği uygulamasında tüm iş yerlerinin tüm çalışanları için destekten faydalanmasından ziyade asgari ücret düzeyine yakın kazanç bildiriminde bulunan küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenerek asgari ücret artışından kaynaklı işten çıkarmaların ve kayıt dışı istihdama yönelmelerin önlenmesi amaçlanıyor.

Baz alınacak kazanç düzeyinin daha düşük belirlenmesi halinde destekten faydalanmaya esas sigortalı sayısı ve gün sayısı azalacak işverenler daha az destekten faydalanacak, yüksek belirlenmesi halinde ise destekten faydalanmaya esas gün sayısı ve sigortalı sayısı artacağından işverenlere verilen destek tutarı artış gösterecek, İşsizlik Sigortası Fonu açısından maliyet artacak. Destek, İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanacak.

2023 yılında toplam asgari ücret desteği tutarının yaklaşık 34 milyar lira olacağı tahmin ediliyor. Böylece 2016 yılından bu yana asgari ücret desteği toplam tutarının yaklaşık 85,4 milyar lira olacağı öngörülüyor.