Türkiye’de nüfus artış 2022 yılında AB ortalamasının az üstündeydi. Ancak bu keskin düşüşün ardından 2023 yılında AB ortalamasının altına düşmesi gündemde. Türkiye’de doğurganlık hızı da kademeli şekilde düşüyor.

Türkiye’nin nüfusu 2022 yılında 85 milyon 280 bin idi. 2023 yılındaki artış ise sadece 93 bin kişi oldu. Bu düşüşte Türkiye’de ikamet eden yabancı nüfusun azalmasının rolü var. Yabancı nüfus bir önceki yıla göre 253 bin azalarak 1 milyon 571 bin kişi oldu.

NÜFUS 15 YILDA 13,9 MİLYON ARTTI

Türkiye’nin nüfusu 2008 yılında 71 milyon 517 bin kişiydi. Böylece son 15 yılda ülkenin nüfusu 13 milyon 855 bin artış gösterdi.

NÜFUS ARTIŞ HIZI DURMA NOKTASINA GELDİ

Yıllık nüfus artış hızı, iki sayım tarihi arasındaki dönemde her bin nüfus için yıllık artan nüfusu gösteriyor. Bu hızın sıfırın altında olması, nüfusun düştüğünü gösteriyor. 2023’te nüfus artış hızı binde 1,1 gerçekleşti. Bu oran 2001’den bu yana açık ara en düşük oran. Yıllık nüfus artış hızı Covid-19 pandemisinin hakim olduğu 2020 yılında binde 5,5’e düşmüş, bu son 20 senedeki en düşük oran olmuştu. 2023 yılına gelince kadar 2020 ve 2022 yılları haricinde nüfus artış hızı binde 10’un altına düşmemişti.

AVRUPA’DA NÜFUS ARTIŞ HIZI NE DURUMDA?

Avrupa’ya son veriler 2022 yılına ait. Buna göre AB genelinde 2022’de yıllık nüfus artış hızı binde 6,1 gerçekleşti. AB’de en yüksek nüfus artış hızı binde 41,2 ile Malta’da oldu. Avusturya, Almanya, Hollanda, İspanya ve Belçika gibi Avrupa’nın önde gelen ülkelerinde nüfus artış hızı hem Türkiye’den hem de AB ortalamasının üstünde gerçekleşti.

AVRUPA’DA NÜFUSU AZALAN ÜLKELER HANGİSİ?

Avrupa’da çok sayıda ülkede nüfus artış hızı eksi seviyede. Yani, nüfusu 2021 yılına göre geriledi. AB ülkeleri içinde binde 9,5 ile en yüksek düşüş Macaristan’da gerçekleşti. Aday veya potansiyel aday ülkeler dahil edildiğinde ise Moldova’daki nüfus artış hızı eksi binde -35,6 oldu, ardından binde -19,7 ile Sırbistan geliyor. Türkiye’nin komşularından Yunanistan ve Bulgaristan’da nüfus artış hızı eksi seviyede. Nüfusun düştüğü diğer AB ülkeler ise şunlar: Slovakya, İtalya, Hırvatistan, Polonya,
Balkan ülkelerindeki düşüş de dikkat çekici.

SON 15 SENEDE NÜFUS ARTIŞ HIZI NASIL DEĞİŞTİ?

Sadece 2022 yılına değil; 2008-2022 arasındaki son 15 yılda nüfus artış hızına bakmak eğilimi görmek için daha faydalı.

AB ve 7 ülkeye yakından bakıldığında şu sonuç ortaya çıkıyor:

-AB’de pandemi dönemi haricinde hep artış var ancak bu oran yüzde 1-2 civarında seyrediyor

.-Türkiye, Fransa ve İsveç’te her sene nüfus artışı gerçekleşti.

-Bulgaristan’da her sene nüfus düşüyor.

-Yunanistan ve İtalya’da yaklaşık son 10 yıldan bu yana nüfus her sene azalıyor

DOĞURGANLIK HIZI NE DURUMDA?

Türkiye’de toplam doğurganlık hızı son 20 yılda kademeli şekilde düşüyor. 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2022 yılında 1,62 çocuk olarak gerçekleşti. Toplam doğurganlık hızı, bir kadının doğurgan olduğu dönem olan 15-49 yaş grubunda doğurabileceği ortalama çocuk sayısını gösteriyor. Özellikle 2014’ten bu yana her sene düşüş sözkonusu.

TÜRKİYE, NÜFUSUN YENİLENME DÜZEYİNİN ALTINDA

Doğurganlığın nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,10 olarak kabul ediliyor. Türkiye bu oranın altında bulunuyor. 2022 yılında Avrupa’da toplam doğurganlık hızının en yüksek olduğu ülke Fransa (1,79) oldu. AB ortalaması ise 1,53 gerçekleşti. Türkiye ise 36 ülke içinde 6. Sırada. Doğurganlık hızının en düşük olduğu ülkeler ise Malta ve İspanya.

Buna göre, Türkiye Cumhuriyeti döneminde ilk sayımın yapıldığı 1927 yılında 13 milyon 648 bin 270 olan nüfus, Cumhuriyet’in 100’üncü yılının kutlandığı geçen yıl 85 milyon 372 bin 377 kişiye çıktı.

1927’de 63 il ve 328 ilçesi bulunan Türkiye’de, 2023’te 81 il ve 973 ilçeye ilişkin nüfus verileri derlenmiş oldu.

Nüfus yoğunluğu olarak tanımlanan “bir kilometrekareye düşen kişi sayısı” 1927 yılında 18 iken bu sayı 93 kişi yükselerek Cumhuriyet’in 100. yılında 111 oldu.

TÜRKIYE’NIN 1950’DEKI NÜFUS YOĞUNLUĞU 27

Türkiye’de nüfus sayımları 1935 ile 1990 yılları arasında düzenli olarak sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda uygulandı. Bu kapsamda düzenli nüfus sayımının başladığı 1935’te ülke nüfusu 16 milyon 158 bin 18 kişi olarak kaydedilirken il sayısı 57, ilçe sayısı 356 olarak kayıtlara geçti. Söz konusu yılda ülkenin nüfus yoğunluğu 21’e çıktı.

Demokrat Parti’nin iş başına geldiği 1950 yılında nüfus 20 milyon 947 bin 188 kişiye ulaştı. Bu tarihte 63 il ve 422 ilçesi bulunan Türkiye’nin nüfus yoğunluğu 27 olarak kayıtlara geçti.

“MILENYUM YILI”NDA ÜLKE NÜFUSU 68 MILYONA YAKLAŞTI

Geçmiş sayımlarda olduğu gibi 2000 yılının nüfus sayımı da “bir gün sokağa çıkma yasağı” uygulanarak gerçekleştirildi. “Milenyum yılı” olarak kabul edilen söz konusu yılda ülke nüfusu 67 milyon 803 bin 927’ye ulaştı. O yıl, il sayısı 81, ilçe sayısı 850’ydi. Türkiye’nin nüfusu bu yüzyılda yaklaşık 18 milyon artmış oldu.

TÜRKIYE NÜFUSU 2007 YILINDA 70,6 MILYONDU

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ise “Nüfus Hizmetleri Kanunu” çerçevesinde kuruldu. Bu kapsamda öncelikle ülke genelindeki tüm adres bilgilerinin kaydedildiği “Ulusal Adres Veri Tabanı (UAVT)” oluşturuldu.

Daha sonra, Türkiye’de ikamet eden ülke vatandaşlarının adresleri, Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi (MERNİS) veri tabanındaki kimlik numarası, yabancı uyruklu kişilerin adresleri ise pasaport numarası ile eşleştirildi.

Söz konusu sistemin hayata geçirildiği 2007 yılında ülke nüfusu 70 milyon 586 bin 256 kişi, nüfus yoğunluğu 92 olarak hesaplandı.

YILLIK NÜFUS ARTIŞ HIZI GERİLEDİ

Cinsiyete göre nüfusa bakıldığında, erkek nüfusu 1927’de 6,6 milyon, 1935’te 7,9 milyon, 1950’de 10,6 milyon, 2000’de 34,3 milyon, 2007’de 35,4 milyon oldu. Kadın nüfus ise söz konusu yıllarda sırasıyla 7,1 milyon, 8,2 milyon, 10,4 milyon, 33,4 milyon, 35,2 milyon olarak kaydedildi.

Geçen yıl ise erkek nüfusun 42 milyon 734 bin 71, kadın nüfusun 42 milyon 638 bin 306 kişi olduğu görüldü.

Yıllık nüfus artış hızı 1935’te binde 21,1, 1950’de binde 21,7 olurken bu oran 2000 yılında binde 18,3’e geriledi. Söz konusu oran geçen yıl binde 1,1 olarak kaydedildi.