Yaklaşık 25 senedir ALS ile yaşayan Trabzonspor eski futbolcusu İsmail Gökçek, 12 yıl bu hastalıkla mücadele eden ve 2009 da hayatını kaybeden millî futbolcu Sedat Balkanlı, Fenerbahçe ve Galatasaray’da forma giyen eski futbolcu İlyas Tüfekçi,10 yıl bu hastalıkla savaştıktan sonra 45 yaşında hayata veda eden Ordusporlu Barış Takaoğlu…

Nadir görülen hastalıklardan olan ALS’nin futbolcularda sık görülmesinin tesadüf olup olmadığı konusunda Liv Hospital Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Ayhan Öztürk merak edilenleri yanıtladı. Sinir hücrelerinin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan ALS’nin futbol gibi travmaya açık sporları yapanlarda daha sık görüldüğünü dile getiren Prof. Dr. Öztürk “Yapılan bilimsel çalışmalar uzun yıllar profesyonel düzeyde futbol oynayan ve topa daha fazla kafa vuran futbolcularda demans ve ALS gibi nörodejeneratif hastalıkların daha sık görüldüğü ortaya koyuyor. Topa kafa vuran futbolcular bu anlamda risk altında” ifadelerini kullandı. 

YUTKUNMA GÜÇLÜĞÜ BİR BELİRTİ OLABİLİR

ALS’nin ilk belirtileri arasında kollarda ya da bacaklarda güçsüzlük veya incelmenin olduğunu belirten Prof. Dr. Ayhan Öztürk, “Kalem tutmanın, düğme iliklemenin, çanta taşımanın zorlaştığı ya da yürürken dengesizleşip tökezlendiği anların dikkate alınması gerekir. Bazı hastalarda ise hastalık, konuşma veya yutma güçlüğü şeklinde başlar. Hastanın kendisi ya da yakınları peltek, genizden konuşmayı fark eder. Bu belirtilere kaslarda seğirme, ağrı ve kramplar eşlik edebilir. Kontrol edilemeyen ağlama ve gülmeler olabilir.” sözlerini kullandı.

BİRÇOK FAKTÖR ETKİLİYOR OLABİLİR

Sinir hücrelerinin hasar gördüğü bir hastalık olan ALS’nin ilerleme durumunun olduğunu ve sinir hücrelerinde yıkıma sebep olduğunu ifade eden Prof. Dr. Öztürk “Sebep olarak tarım ilaçları ve ağır metaller gibi bazı çevresel etkenler, hormonal bozukluklar, vitamin eksikliği, virüsler, kanser gibi pek çok faktörün hastalığa yol açtığı düşünülmüş, ancak bunların hiçbiriyle ilgili yeterli kanıt bulunmamıştır.” açıklamasında bulundu.

Sigara risk faktörüne de değinen Prof. Dr. Öztürk, “Muhtemel çevreyle ilgili risk faktörlerinden biri sigara içmektir. Bulaşıcı bir hastalık olmayan ALS; dünyanın her yerinde ve her kesimden insanda ortaya çıkabilir. Ortalama başlangıç yaşı 55’tir. ALS özellikle 50-60 yaş arasındaki erkeklerde daha sık görülür. Genetik geçiş gösteren aileye bağlı ALS hastalığı ise daha genç (20-40’lı yaşlar) hastalarda ortaya çıkmaktadır. Bütün ALS hastalarının yüzde 90’ı tesadüfi, yüzde 10’u aile kaynaklı ALS hastasıdır” sözlerini kullandı.

DESTEKLEYİCİ TEDAVİ ÖNEMLİ

ALS hastalığında ortalama yaşama süresinin 5 ile 10 yıl arasında değiştiğini ancak hastanın iyi bakıldığı durumlarda 15 yıl ve hatta daha fazla yaşama olasılığının olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ayhan Öztürk, yeni ilaç çalışmalarının sürdürüldüğünü belirtti. Belirli bir tedavisi olmayan ALS hastalığı hakkında konuşan Prof. Dr. Öztürk “ALS hastalarına özel yaygın olarak kullanılan bir ilaçla hastalığın ilerleyişi yavaşlatılır, hastalarda solunum cihazına bağımlığını ya cerrahi yollarla soluk borusuna giden bir delik açılması işleminin başlangıcını geciktirir. Öte yandan, destekleyici tedaviler çok önemlidir. Günümüzde hastanın rehabilitasyonuna yönelik pek çok imkân bulunmaktadır. Bunlar her hastanın ihtiyacına göre belirlenir”  cümleleriyle konuşmasını tamamladı.

Sıcak çarpmasında; kişinin ateşi 39,4°C’nin üzerindedir, cilt kuru, kırmızı ve sıcak olur, terleme görülmez, bulantı, kusma, baş ağrısı, baş dönmesi, göz çukurlarının belirginleşmesi, görme bozuklukları ve koma gibi belirtiler ortaya çıkar. Güneş çarpması sonucu müdahale edilmez ve tedavi gecikirse ciddi komplikasyonlar oluşabilir.

İlk yardımda; kişi serin ve hava akımı olan bir yere taşınmalı, sıkı giysileri gevşetilmeli, soğuk su veya soğutucularla (vantilatör, klima vb.) soğutulmaya çalışılmalıdır. Bilinci kapalıysa kesinlikle sıvı verilmemeli ve en yakın sağlık kuruluşuna götürülmelidir. Gerekli durumlarda hava yolu açılmalı ve suni solunum uygulanmalıdır” dedi.

KRONİK HASTALIKLAR VE SICAK HAVALARDAKİ RİSKLER

Dr. Öztürk, aşırı sıcakların mevcut kronik hastalıkları da kötüleştirerek hastane başvurularının artmasına ve hatta ölüme yol açabileceğine dikkat çekti. Özellikle yaşlılar, çocuklar ve kalp rahatsızlığı veya tansiyon gibi kronik hastalıklara sahip olanların yüksek risk altında olduğunu belirtti. “Bu sıcak havalardan en çok etkilenen gruplar; 4 yaşından küçük çocuklar, 65 yaş ve üzerindeki yaşlılar, bakıma muhtaç kişiler (engelliler, yalnız yaşayanlar), hamileler, aşırı kilolular, açık alanda çalışanlar ve kronik hastalığı olanlardır (şeker, kalp damar, karaciğer, böbrek, beyin-damar, kronik solunum sistemi, psikolojik hastalıklar). Sürekli ilaç kullanan kişiler de (özellikle tansiyon düşürücü, idrar söktürücü, depresyon ve uyku ilaçları) risk altındadır” dedi.

SICAK HAVA VE GÜNEŞTEN KORUNMA YÖNTEMLERİ

Öztürk, güneş ışınlarının en dik geldiği saatler olan 11.00-16.00 aralığında dışarı çıkmaktan kaçınılması gerektiğini vurguladı. Mecbur kalındığında ise gölge yerler tercih edilmeli ve dışarıda uzun süre kalınmamalıdır. “Dışarıda çalışmak zorunda kalanlar, mümkün olduğunca güneş altında korunmasız kalmamaya, aşırı hareketlerden kaçınmaya ve sık sık su tüketmeye özen göstermelidir. Günlük su tüketimi normalde 2-2,5 litre olmalı, ancak dışarıda kalınan süreye ve sıcağa maruz kalma durumuna göre bu miktar artırılmalıdır. Kıyafetler terlemeye izin verecek ya da teri emecek açık renkli ve pamuklu olmalıdır. Koyu renkli, kalın, naylon ya da sentetik kıyafetlerden kaçınılmalıdır. Dışarıda bulunulduğunda geniş kenarlı ve hava delikleri olan şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye kullanılmalıdır” diye ekledi.

SPOR VE FİZİKSEL AKTİVİTELER

Spor aktivitelerinin serin saatlerde yapılması gerektiğini belirten Öztürk, “Spor aktiviteleri sabah ve akşam gibi serin saatlere bırakılmalı, her bir saatlik spor için en az 2-4 bardak sıvı tüketilmelidir. Ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır. Vücut ısısının yükselmemesi için sık sık duş alınmalı, bu mümkün olmadığında ayaklar, eller, yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı veya silinmelidir” dedi.

BESLENME VE SIVI TÜKETİMİ

Öztürk, vücut direncini artırmak ve vitamin-mineral dengesini sağlamak için bol sebze ve meyve tüketilmesi gerektiğini söyledi. Kafeinli içecekler yerine süt, meyve suyu ve bitki çayı tercih edilmelidir. “Günlük sıvı tüketimi önemlidir, özellikle sıcak havalarda daha fazla su içilmelidir. Sebze ve meyve tüketimi, vücut direncini artırarak sağlığı korur” diye ekledi.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre, TBMM’nin açılışının 104. yıl dönümü ile 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı dolayısıyla Göktaş, şehit ve gazi çocukları, Çocuk Hakları Komite Üyeleri ve bakanlık hizmet modellerinden yararlanan ailelerin çocuklarıyla bakanlıkta bir araya geldi.

Çocuklarla yakından ilgilenen ve onlarla sohbet ederek çocukların sorularını yanıtlayan Göktaş, burada yaptığı açıklamada, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın, TBMM’nin kuruluşunun 104. kuruluş yıl dönümüne tekabül ettiğini anımsattı.

Göktaş, “Dünyanın hiçbir yerinde Çocuk Bayramı yokken, Türkiye’mizde Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vizyonuyla böyle bir gün çocuklarımıza armağan edilmiş. Biz de bu vesileyle bir aradayız. Ben bugün için hepinize teşekkürlerimi sunmak istiyorum. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramınız kutlu olsun. Nice güzel bayramlar olsun.” ifadesini kullandı.

Bağımsızlık uğruna şehit olan kahramanlara da rahmet dileyen Göktaş, onların emanetlerine sahip çıkmaya devam edeceklerini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın vizyonuyla Türkiye Yüzyılı hedefleri doğrultusunda çocuklar için gece gündüz demeden çalışmaya devam edeceklerini belirten Göktaş, “Bugün bu makamlarda bizler varız yarın sizler olacaksınız. Yarın bu ülkenin mühendisleri, profesörleri, bakanları, milletvekilleri sizler olacaksınız.” açıklamasında bulundu.

– “Canla başla çalışacağız”

Bakan Göktaş, makamını temsili olarak Gaziantep’teki helikopter kazasında şehit düşen sözleşmeli Pilot Levent Öztürk’ün 11 yaşındaki kızı Elif Naz Öztürk’e devretti. Öztürk, Cumhuriyet’in 100. yılında çok özel bir 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutladıklarını belirterek, şunları kaydetti:

“Bu yıl 3 Şubat’ta düşen helikopterin pilotu emekli Albay Levent Öztürk benim babamdı. Bu sebepten ben hem buruk hem de gururla 23 Nisan’ı kutluyorum. Böylesi güzel bir bayrama sahip olduğumuz için mutluyuz. Bir bayram olarak kutladığımız bu günü bizlere armağan eden Mustafa Kemal Atatürk’e ve kahraman büyüklerimize teşekkür ediyorum. Onların bize bıraktığı bu mirası geleceğe taşıyacağız. Bizler de bizden sonra gelecek çocukların tıpkı bugünkü gibi neşeyle bayramlarını kutlayacakları bir ülke için canla başla çalışacağız. Güzel bir geleceğe sahip olmamız için bizlere verilen emeği karşılıksız bırakmayacağız. Bugün sizden aldığımız bu görevi ileride bizler de gelecek nesillere devredeceğiz.”

– “Dünyada savaşlar olmamasını isterim”

Bakan olarak ilk talimatının ve talebinin ne olacağının sorulması üzerine Elif Naz Öztürk, “Ben geleceğimizin iyi olmasını isterim. Herkesin iyi bir gelecekte olmasını ve şu an olduğu gibi dünyada savaşlar olmamasını isterim. Benim yapacağım budur.” şeklinde cevap verdi.

Konuşmaların ardından söz alan çocuklar ise Gazze’deki savaşın durdurulması ve oradaki çocukların güvenliğinin ve huzurunun sağlanmasını diledi.

Çocuklarla birlikte “23 Nisan Kutlu Olsun” şarkısını söyleyen Göktaş, onlarla sohbet etti ve çeşitli hediyeler verdi.