Havacılık Güvenliği Ağı (ASN) verilerine göre, çok sayıda ülkenin envanterinde bulunan F-35 savaş uçakları 2018’den bu yana 10 kez kazaya karıştı.

ABD’li Lockheed Martin firması tarafından üretilen savaş uçağının geliştirilmesine 1995’te Müşterek Taarruz Uçağı programı kapsamında başlandı ve 26 yıl sonra tam kapasite üretime geçildi.

İşte F-35’in güvenilirliğini sarsan kazalar:

F-35B savaş uçağı 2016’da South Carolina eyaletinde bulunan Beaufort kentindeki Deniz Piyadeleri tesisinde teknik arıza nedeniyle alev alırken, ilk kayıtlara geçen F-35 kazası 2018’de yine South Carolina kıyılarında meydana geldi.

28 Eylül 2018

ABD ordusuna ait F-35B savaş uçağı, eğitim uçuşu sırasında düştü.

South Carolina kıyılarında meydana gelen kazada, pilot fırlatma sistemiyle güvenli şekilde uçaktan çıkmayı başardı.

Kazanın, uçuş sırasında motor yakıt tüpünün patlamasına neden olan üretim hatasından kaynaklandığı belirlendi.

9 Nisan 2019

Japon hava kuvvetlerine ait F-35A savaş uçağı, Japonya’nın kuzeyinde Pasifik Okyanusu’na düştü.

Uçak, dört F-35A savaş uçağının katıldığı eğitim tatbikatı sırasında kayboldu.

Pilot kazada hayatını kaybetti, cesedine ise aylar sonra ulaşıldı.

19 Mayıs 2020

ABD Hava Kuvvetlerine ait F-35, Florida eyaletindeki Eglin Hava Kuvvetleri Üssü’ne zorunlu iniş yaptı.

Fırlatma sistemiyle güvenli şekilde uçaktan çıkan pilot hafif yaralandı.

Uçak devrildi, alev aldı ve kullanılamaz hale geldi. Yapılan soruşturma sonucunda kazanın sebebinin iniş sırasında kontrolsüz hız yapılması ve uçağın uçuş kontrolündeki sorun olduğu tespit edildi.

29 Eylül 2020

ABD Deniz Piyadelerine ait F-35 savaş uçağı, havadan havaya yakıt ikmali sırasında tankerle temas etti.

Pilot başarılı bir şekilde fırlatılırken, düşen uçak kullanılamaz hale geldi.

Tanker ise ABD’nin California eyaletinde yer alan Thermal bölgesi yakınlarındaki havuç tarlasına indi.

17 Kasım 2021

İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetlerine ait F-35B uçağı, HMS Queen Elizabeth uçak gemisinden kalkış sırasında Akdeniz’e düştü.

Pilotun kendini güvenli şekilde fırlattığı ve daha sonra da kurtarıldığı kazada denize düşen savaş uçağı çıkarıldı.

4 Ocak 2022

Güney Kore Hava Kuvvetlerine ait F-35A, South Chungcheong eyaletindeki hava üssüne acil iniş yaptı.

Acil inişin nedeni aviyonik teknolojilerle ilgili olduğu düşünülen iniş takımı arızası olarak kayıtlara geçti.

Söz konusu F-35A, Seosan Hava Üssü’ne inişi sırasında kartala çarptı.

Ağır hasar alan uçak, onarılamaz olarak değerlendirildi ve envanterden kaldırıldı.

24 Ocak 2022

F-35 savaş uçağı ihtilaflı Güney Çin Denizi’ndeki USS Carl Vinson uçak gemisine iniş yaparken kaza yaptı.

Pilot fırlatma sistemiyle güvenli şekilde uçaktan çıkmayı başardı ancak uçak, geminin güvertesinin kenarına çarptı, güverte boyunca kaydı ve ardından denize düştü.

Dönemin ABD 7. Filo Komutanı Koramiral Karl Thomas’ın “pilot hatası sonucu” olduğunu söylediği kazada 7 denizci yaralandı.

19 Ekim 2022

F-35 savaş uçağı ABD’nin Utah eyaletindeki Hill Hava Kuvvetleri Üssü’ne iniş için son yaklaşma manevrası sırasında düştü.

Pilot, kendini fırlatarak kazayı hafif sıyrıklarla atlatırken, uçak kullanılamaz hale geldi.

Soruşturmaların ardından pilotun, hava veri sistemindeki hatalar nedeniyle uçağın inişten hemen önce kontrolünü kaybettiği ve yeniden kontrolü sağlama şansı olmadığı belirlendi.

17 Eylül 2023

ABD Deniz Piyadelerine ait F-35 savaş uçağı ABD’nin South Carolina eyaletinde düştü.

Kaza, Kuzey Charleston kentindeki Beaufort Deniz Hava İstasyonu’nda meydana geldi.

Pilot, F-35’i otopilot moduna geçirdikten sonra uçaktan fırlamayı başardı ve hayatta kaldı.

29 Mayıs 2024

Lockheed Martin üretimi F-35 savaş uçağı New Mexico eyaletinin Albuquerque kentindeki Uluslararası Sunport Havalimanı’na yakın bir yerde düştü.

Savaş uçağı, havaalanı yakınlarındaki 21 numaralı pistten kalktıktan sonra düştü ve pilot uçak düşmeden güvenli şekilde fırlatıldı. Pilot daha sonra ciddi yaralanmalar nedeniyle hastaneye kaldırıldı ve durumunun stabil olduğu bildirildi.

Bu olay, F-35’lerin güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden gündeme getirdi.

F-35’TE GÜVENİLİRLİK VE BAKIM SORUNLARI PATLAK VERDİ

ABD Operasyonel Test ve Değerlendirme Müdürlüğü tarafından yayınlanan yıllık rapora göre, F-35 Lockheed Martin savaş uçakları 2023’te güvenilirlik, bakım ve kullanılabilirlik konularında bazı zorluklarla karşılaştı ve hedeflenen yüzde 65’lik göreve hazır olma oranının altında kalarak sadece yüzde 51 performans gösterdi.

Ocak ayı sonunda yayınlanan raporda, F-35’in Operasyonel Gereksinimler Belgesi’nde belirtilen güvenilirlik ve idame edilebilirlik kriterlerinin altında kalmaya devam ettiği belirtildi.

Benzer şekilde, nisanda yayınlanan ABD Hükümeti Hesap Verebilirlik Ofisi raporuna göre, “F-35 filosunu ayakta tutmanın maliyeti artmaya devam ediyor, (maliyet) 2018‘de 1,1 trilyon dolardan 2023’te 1,58 trilyon dolara yükseldi” ifadesi yer aldı.

Raporda, ABD Savunma Bakanlığının “kısmen uçağın güvenilirlik sorunları nedeniyle F-35’i başlangıçta tahmin edilenden daha az uçurmayı planladığı” belirtilirken “F-35’in görevini yerine getirme kabiliyeti de son 5 yılda düşüş eğilimine girmiştir.” değerlendirmesine yer verildi.

TEMEL KOTİL ‘KAAN F-35’TEN DAHA ÜSTÜN TEKNOLOJİ’ DEMİŞTİ

Türkiye’nin yerli ve milli ilk beşinci nesil savaş uçağı KAAN’da kullanılacak teknolojiyi seçerken ‘F-22 ve F-35’ten daha üst teknolojiyi seçtik’ diyen TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil, Eurofıghter, F-16, Rafael uçaklarının KAAN’dan daha alt teknolojiye sahip olduğunu söylemişti.

Helikopter kazasında hayatını kaybeden İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin Özel Kalemi Gholam Hossein Esmaili, İran İslam Cumhuriyeti Haber Ağı’na (IRINN) açıklamalarda bulundu.

“KONVOYDA 3 HELİKOPTER VARDI, REİSİ’NİN HELİKOPTERİ ORTADAYDI”

Reisi’yle birlikte Azerbaycan sınırındaki baraj açılışından dönen 3’lü helikopter konvoyunda yer alan isimlerden biri olduğunu söyleyen Esmaili, yolculuk sırasında helikopterlerin arka arkaya ilerlediğini, Reisi’nin helikopterinin diğer iki helikopterin arasında olduğunu, kendisinin ise arkadaki 3. helikopterde yer aldığını söyledi.

“HAVA OLUMSUZ DEĞİLDİ, SİS YERDE VARDI”

“Tebriz yönüne doğru yola çıktık. Hava açıktı ve endişe edilecek bir hava durumu yoktu. Yarım saat havada kaldıktan sonra Sungun bakır madenine ulaşmadan önce küçük bir bulut kümesi oluştu.” diyen Esmaili’ye, sunucu “Sis yok muydu?” diye sordu.

Esmaili, “Yerde sis vardı ama helikopterlerle ilerlediğimiz havada sis yoktu. Ancak küçük ve sıkışık bir alanda, bir uçurumun üzerinde küçük bir bulut parçası vardı. Yükseklik açısından bu bulut bizim uçuşumuzun yüksekliğiyle aynı yükseklikteydi.” diye yanıt verdi.

“BİZE ‘YÜKSEL’ EMRİ GELDİ VE YÜKSELDİK; SONRA REİSİ’NİN HELİKOPTERİ GÖZDEN KAYBOLDU”

Yaşananları anlatmaya devam eden Esmaili, “Aynı zamanda filonun da komutanı olan Reisi’yi taşıyan helikopterin pilotu, diğer pilotlara bulutların üzerine çıkmalarını söyledi. Bulutların üstüne çıktık, yaklaşık 30 saniye ilerledik. Pilotumuz bir anda Başkan’ı (Reisi) taşıyan ana helikopterin kayıp olduğunu fark etti.

Biz ‘yüksel’ emrinin ardından, bulutların üzerine çıktıktan sonra ana helikopteri göremedik. Bizim yükselişimiz zor olmadı. Zaman zaman helikopterde/uçakta türbülans hissedersiniz ama bu uçuşta helikopterin içinde ve yükselirken hiçbir şey hissetmedik. Ve biz yükseldikten sonra etrafta başka bulut yoktu. Yani hava durumunu güvensiz hale getirecek herhangi bir durum yoktu. İlerledik ve bakır madenine yaklaştık.

Ancak pilotumuzun aniden U dönüşü yaptığını fark ettik ve ona nedenini sordum. Helikopterlerimizden birinin kayıp olduğunu söyledi. ‘Acil iniş yaptıklarını tahmin ediyoruz çünkü telsiz bağlantımız koptu’ dedi. Ben de ona en son ne zaman temas kurulduğunu sordum. Pilot, ‘Bir dakika, 30 saniye önce, pilot bize bulutların üzerine çıkmamızı söylediğinde’ dedi.

Pilotumuz bölgenin etrafında birkaç kez tur attı ama aşağısı sisli olduğu için bir şey görünmüyordu ve o bölgeye girmek bizim için de çok riskliydi. Telsiz bağlantısı kurmakta başarısız olunca Sungun bakır madenine iniş yapmak zorunda kaldık.

“DÜŞEN HELİKOPTERDE BİR KİŞİ TELEFONUMUZU AÇTI VE ONUNLA KONUŞTUK”

Helikopterdekilerle sürekli iletişim kurmaya çalıştık. Birkaç denemeden sonra bir kişinin telefonuna ulaştık. Telefonu, Tebriz Cuma İmamı Ayetullah Ali Haşim açtı. Bize kendini iyi hissetmediğini söyledi. Ona tam olarak ne olduğunu ve nerede olduklarını sordum. Nerede ve neler olduğunu bilmediğini söyledi. Sadece görebildiklerini anlattı bize; etrafın ağaçlarla çevrili olduğunu söyledi. Ona diğerlerinin durumunu sordum. Ayetullah Haşim, yalnız olduğunu ve kimseyi göremediğini söyledi.

Bakır madeni, ambulans ve gerekli araçları temin için iyi imkanlara sahipti. Merkeze (Tahran’a) durumu anlatıp acil yardım talebinde bulunduk ve onları aramaya koyulduk.” ifadeleriyle kriz anında yaşanları tek tek anlattı.

Girişimcilik Haftası kapsamında açıklama yapan, Türk Telekom Ventures Genel Müdürü Muhammed Özhan, “Girişimlere, 10 yılı aşkın süredir Türk Telekom Ventures’ın Girişim Hızlandırma Programı PİLOT ile hız kesmeden devam eden desteğimiz, iş birliği fırsatlarından nakit ve yatırım imkanına, mentorluk ve yatırımcılara erişimden ortak çalışma alanlarına kadar her alanda devam ediyor. Yerli girişimlerimiz için desteklerimiz sürecek, dünyaya açılacak girişimlerimizin yanında olmaya devam edeceğiz.” dedi.

Türk Telekom Ventures’ın Girişim Hızlandırma Programı PİLOT’un yeni dönem başvuruları devam ederken, PİLOT programının girişimlere sunduğu destekler de aralıksız sürüyor. Girişimcilik ekosistemini güçlendirmeyi hedefleyen Türk Telekom Ventures, PİLOT ile bugüne kadar sağlıktan eğitime, üretken yapay zeka çözümlerinden görüntü işleme ve büyük veri çözümlerine kadar pek çok alandaki girişime önemli katkılar sağladı.

Girişimcilik Haftası kapsamında açıklama yapan Türk Telekom Ventures Genel Müdürü Muhammed Özhan, “Girişimcilik ekosistemine sağlıktan eğitime, üretken yapay zekâ çözümlerinden görüntü işleme ve büyük veri çözümlerine kadar pek çok alanda destek veriyoruz. 10 yılı aşkın süredir Türk Telekom Ventures’ın Girişim Hızlandırma Programı PİLOT ile hız kesmeden devam eden bu destek, iş birliği fırsatlarından nakit ve yatırım imkanına, mentorluk ve yatırımcılara erişimden ortak çalışma alanlarına kadar her alanda devam ediyor.

Bu kapsamda; çok yakın bir tarihte, PİLOT girişimlerimizi ABD’de Stanford Üniversitesindeki PİLOT girişimcilerimize özel tasarlanan Girişimcilik Programına dahil ettik. PİLOT ile bugüne kadar 111 girişime toplamda yaklaşık 32 milyon TL nakit desteği sağladık. Bunlardan 59’u yurt içi ve yurt dışından toplam tutarı 35 milyon doları aşan yatırım alarak girişimlerini geliştirme fırsatı yakaladı.

Hem Santral binamızda hem de ana destekçisi olduğumuz Atatürk Kültür Merkezi’ndeki Türk Telekom Ventures Girişimcilik Merkezi ile kendilerine sağladığımız çalışma ofisleriyle, sunduğumuz katkıları fiziki ortamlara da taşıdık. San Francisco’daki Türk Telekom Ventures ofisimiz ise, her daim ifade ettiğimiz gibi, bizim için dünya arenasına açılan bir kapı niteliğinde. Bu özel kapıdan girişimlerimizi dünyaya açarken, yüksek girişimcilik ruhu barındıran Silikon Vadisi’nin başarılı atmosferini ise ülkemize taşımayı öncelikli hedeflerimiz arasında görüyoruz. Bu kapsamda; yerli girişimlerimiz için desteklerimiz sürecek, dünyaya açılacak girişimlerimizin yanında olmaya devam edeceğiz.” dedi.

TÜRK TELEKOM VENTURES PİLOT BAŞVURULARI DEVAM EDİYOR…

PİLOT programına başvurular www.turktelekomventures.com.tr web sitesi üzerinden yapılırken, başvurular neticesinde programa kabul edilecek girişimler, Türk Telekom Ventures tarafından 30 bin dolara kadar yatırım ve 100 bin TL nakit desteği almaya hak kazanacak, Türk Telekom ile iş birliği fırsatlarını değerlendirecek.