Sırbistan Çevre Koruma Hareketi tarafından İngiltere- Avustralya merkezli metal ve madencilik şirketi Rio Tinto’nun Loznica’da yürüttüğü lityum çıkarma projesine karşı organize edilen gösteri, Belgrad’daki Sırbistan Radyo Televizyonu (RTS) önünde yapıldı.

Binlerce çevreci aktivistin katıldığı gösteriye muhalifler de destek verdi.

Göstericiler, 10 Ağustos’taki protestoların ardından gözaltına alınan aktivistlere destek çağrısında bulunarak, “Kazamayacaksın”, ” Rio Tinto Sırbistan’dan defol” ve “Gösteriler barışçıl olduğu sürece sorun değildir” yazılı döviz ve pankartlar taşıdı.

Sırbistan Çevre Koruma Hareketi Kurucusu Bojan Simisic, burada yaptığı konuşmada, göstericilere teşekkür ederek bir sonraki eylemde daha çok katılımcı görmek istediklerini ifade etti.

Simisic, geçen hafta 60 aktivistin gözaltına alındığını savunarak, “Herkese söz veriyorum, kazı olmayacak.” dedi.

Sırbistan Ulusal Meclis Başkanı Ana Brnabic ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Bu geceki gösteri normal şekilde sona erdi. Organizatör, göstericileri cep telefonlarının pillerindeki lityumu kullanarak ‘karanlığı’ aydınlatmaya davet etti. Güzel. İkiyüzlülük mü? Ah, hayır!” ifadesini kullandı.

Brbanic paylaşımında, “Termik santrallerimizde kükürt giderme filtreleri inşa ettik, daha temiz hava ve yeşil enerjiye sahip olmak için yasalar çıkardık, yasa dışı çöp depolama alanlarını temizledik ve elektrikli otobüsler satın aldık. O zaman neredeydiniz? Herhangi birini övdünüz?” sözlerine yer verdi.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic’ten “diyaloğa hazırız” mesajı

Çevreci aktivistlerin, 10 Ağustos’taki gösterilerinde bazı yollar, köprüler ve tren istasyonları kapatılmış, trafik akışı engellenmişti.

Sırbistan İçişleri Bakanlığınca yapılan açıklamada, söz konusu gösteriye 20 binden fazla kişinin katıldığına işaret edilerek, tren istasyonlarına giren göstericiler hakkında, “kamu düzeni ve huzurunu ihlal ettikleri” gerekçesiyle suç duyurusunda bulunulacağı belirtilmiş ve 3 kişi hapis cezası almıştı.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, gösterilerin ardından yaptığı açıklamada, ülkede lityum çıkarma projesine karşı düzenlenen gösterileri organize edenlerin ve muhaliflerin kendisinin görüşme çağrılarını reddettiğini ancak çözümün diyalogla sağlanabileceğini belirtmişti.

Lityum rezervlerine dair “2 yıl boyunca hiçbir kazı işlemi yapılmayacağını” vurgulayan Vucic, lityum çıkarma projesi karşıtı gösterilerin ardından halkla görüşeceğini ve referanduma gidilmesini tartışmaya hazır olduklarını da ifade etmişti.

Vucic, “Biz, halkla konuşacağız. Loznica’ya, Krupanj’a gideceğim, her yere gideceğim. Size kaç kişiyi toplayabildiğimi göstermek için büyük mitingler düzenlemeyeceğim. Gidip farklı düşünenlerle, sıradan insanlarla konuşacağım.” ifadelerini kullanmıştı.

Loznica’daki lityum madeni rezervleri 2004’te keşfedildi

Rusya ile tarihi ve kültürel bağlarını korumaya çalışırken ekonomisine katkı sağlayan Batılı ülkelerle de ilişkilerini iyi tutmaya çalışan Sırbistan’da 2004’te keşfedilen lityum madeni rezervleri, yıllardır bu konuda protestolara sahne olan ülkenin Rusya ve Batı ile kurduğu ilişki dengesini de zorluyor.

Avrupa Birliği’nin (AB) lityum madenini Avrupa’da, kendisine daha yakın bir yerde çıkararak hem küresel pazardaki fiyata etki etmek hem de jeopolitik gerginliğin arttığı dönemde dış tedarikçilere bağımlılığını azaltmak istediği belirtiliyor.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ile Almanya Başbakanı Olaf Scholz, 19 Temmuz’da Belgrad’da, ham madde, elektrikli araçlar ve elektrikli araçların batarya üretimi konusunda stratejik mutabakat zaptı anlaşması imzalamıştı.

Anlaşmanın Avrupa ve Almanya için önemli olduğunu vurgulayan Vucic, “Bu, bizim için bir dönüm noktası, büyük bir değişim ve geleceğe doğru sıçrama yapabilmek adına önemli. Bunun mümkün olduğunu bile düşünmüyorduk.” ifadelerini kullanmıştı.

Sırp lider Vucic, 2 Ağustos’ta düzenlediği basın toplantısında ise Sırbistan’dan ve dünyanın farklı bölgelerinden alanında uzmanların görüşleri alınmadan lityum çıkarma işlemi yapmayacaklarını belirtmişti.

Vucic, ayrıca geçen aylarda ülkesine resmi ziyarette bulunan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ortak basın toplantısında, iki ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesiyle ilgili ısrarla çalıştıklarını ve Çin’in son 3 yıldır Sırbistan’daki en büyük yatırımcı olduğunu vurgulamıştı.

Çin’in savunma alanında Sırbistan’a sağladığı desteği de önemsediklerine dikkati çeken Vucic, “Sırbistan’ın savunması, bugün Çin’in desteğiyle daha güvenilir.” ifadesini kullanmıştı.

Sırp lider Vucic ayrıca, “Rus istihbaratının ülkede Batılı güçlerin desteğiyle darbe yapılabileceği” konusunda kendisini uyardığını söylemişti.

Vucic, “Rusya’dan resmi bilgi aldık. Bununla ilgileniyoruz. Sırbistan Güvenlik Bilgi Ajansı (BIA) ve bu konuda uzmanlaşmış kişiler işlerini yapıyorlar. Bir şey yapmayı hayal edenler, yapamazlar. Sırbistan ilerliyor, bunu durduramazlar ve durduramayacaklar. Herkese mesajım bu. İnsanların endişelenmesine ve kaygılanmasına gerek yok.” açıklamasında bulunmuştu.

Bu arada, bölgedeki siyasi uzmanlar, Sırbistan’daki halihazırda en güçlü yatırımcıların arasında yer alan Çin’e bağımlılığı azaltmak için AB’nin, Sırbistan’ın kaynaklarına erişimin yolunu açmak istediğini, Rusya’nın ise buna müsaade etmek istemeyerek “darbe girişimi” uyarısı yaptığını belirtiyor.

Lityumun önemi

Elektrikli araçların dünya çapında yayılmaya başlamasının ardından bu taşıtların pilleri için hayati öneme sahip lityum başta olmak üzere nikel, kobalt ve manganez gibi madenler, son dönemlerin en önemli yer altı kaynakları olarak öne çıkıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), 2040 itibarıyla lityuma talebin 2020’ye göre 40 kat artabileceği öngörüsünde bulunurken bu madenin yeryüzündeki miktarı ve konumları da giderek ilgi çeken araştırma konuları arasında yer alıyor.

Elektrikli araçlar, uzmanlar tarafından “yeşil enerjiye” geçişte kritik dönüm noktası olarak görülüyor.

Lityum, nikel, kobalt ve manganez gibi elektrikli araç üretiminde gerekli madenlerin çıkarılma süreçleri ise çevreye ve insanlara zarar veriyor.

Uzmanlar, 2030 itibarıyla Çin, Avrupa ve ABD’deki araçların yaklaşık yüzde 60’ı elektrikli olduğunda dünyanın yetersiz lityum arzıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Çin’in lityum işleme fabrikaları ve pil üretimi açısından dünya pazarında baskın durumda olduğu, pazarı besleyecek lityum kaynaklarının gün yüzüne çıkarılmaması halinde tedarik zincirinin çökelebileceği uyarıları yapılıyor.

Haber Kaynak : SONDAKIKA.COM

“Yayınlanan tüm haber ve diğer içerikler ile ilgili olarak yasal bildirimlerinizi bize iletişim sayfası üzerinden iletiniz. En kısa süre içerisinde bildirimlerinize geri dönüş sağlanılacaktır.”

Geçen yıl dış ticaret hacminin bir önceki yıla göre yüzde 5,3’lük düşüş yaşayarak 2,2 milyar dolar olduğunu anımsatan Arslan, “Nisan 2023 ile Mart 2024 döneminde Türkiye’nin Sırbistan’a ihracatı 1.560 milyon dolar olurken Türkiye’nin Sırbistan’dan ithalatı ise 726 milyon dolar oldu.” diye konuştu.

Arslan, iki ülke arasında ticaret hacmini büyütmek için önemli fırsatların bulunduğunu kaydederek, “100’üncü yılını geride bırakarak ikinci yüzyılına güçlü bir adım atan Türkiye, siyasal ve ekonomik istikrarı, üretimdeki gücü, stratejik konumu ve vizyoner yatırımcılarıyla geleceğe güvenle bakıyor.” ifadelerini kullandı.

Orta Vadeli Program ve 12’nci Kalkınma Planı ile ekonomik anlamda sağlam adımlar atan Türkiye’nin son dönemde yatırım çekmek ve iş ortamını geliştirmek için atılımlar yapan Sırbistan’la güçlü bir ticaret hacmi oluşturmaya hazır olduğunu belirten Arslan, şunları aktardı:

“Aynı şekilde Türkiye’nin üretimdeki gücü, genç ve nitelikli insan kaynağı, gelişmiş teknolojik altyapısı, yatırımcı dostu ticari ortamı Sırp yatırımcılar açısından yeni imkanlar sunuyor. Bu fırsatlar doğrultusunda, Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın, Türkiye Yüzyılı’nda, iki ülke için ortaya koyduğu 5 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine ulaşacağımıza canı gönülden inanıyoruz.”

“SIRBİSTAN’DA 1000 TÜRK FİRMAMIZ YAKLAŞIK 10 BİN KİŞİYE İSTİHDAM SAĞLIYOR”

Osman Arslan, Türkiye ve Sırbistan arasındaki ekonomik ilişkilerin daha da güçlenmesinin sadece iki ülkenin değil, aynı zamanda bölgesel istikrarın ve refahın artmasına da katkı sağlayacağına işaret etti.

Gerek Halk Bankası’nın verdiği finansal destekler gerekse DEİK Türkiye-Sırbistan İş Konseyi’nin yürüttüğü ticari diplomasi faaliyetleriyle üzerlerine düşen görevi bu alanda gerçekleştirdiklerini aktaran Arslan, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Ülkelerimiz açısından ticari kapasitenin geliştirilmesinin sadece Türkiye ve Sırbistan açısından değil, bölgede yaşayanların birbirleriyle entegrasyonu açısından çok stratejik ve kıymetli olduğuna inanıyorum. Buradan hareketle Türkiye ve Sırbistan özel sektör temsilcilerinin üçüncü ülkelere de örnek bir iş birliği içerisinde olmasını arzu ediyorum.”

Arslan, Balkanlar ve Avrupa arasında bir kavşak görevi gören stratejik konumu ile ticaret ve transit geçiş açısından potansiyel avantajlara sahip Sırbistan’ın Avrupa pazarında önemli hedefleri olan şirketler ve yatırımcılar açısından ilgiyle takip edildiğine dikkati çekerek, “Halk Bankası olarak Sırbistan’da bulunmamızın oluşturduğu sinerji, Türkiye’den gelecek firmaların Sırbistan’da yatırım yapma iştahını artırıyor. Sırbistan’da 1000 Türk firmamız yaklaşık 10 bin kişiye istihdam sağlıyor.” dedi.

“SIRBISTAN’DAKİ YATIRIMLARIMIZIN TOPLAM DEĞERİ SON 10 YILDA 1 MİLYON DOLARDAN 400 MİLYON DOLARA YÜKSELDİ”

Osman Arslan, Sırbistan’ın özellikle bilişim ve mühendislik gibi sektörlerde iyi eğitimli ve vasıflı bir iş gücüne sahip olmasının da teknoloji ve mühendislik alanında yatırım yapmayı planlayan şirketlere önemli avantajlar sağladığını dile getirdi.

Türkiye olarak Sırbistan’daki yatırımların toplam değerinin son 10 yılda 1 milyon dolardan 400 milyon dolara yükseldiğini belirten Arslan, “Son yıllarda müteahhitlik firmalarımızın faaliyetlerinde de artış yaşanıyor. Bu alanda faaliyet gösteren firmalarımız, 57 adet proje ile yaklaşık 1 milyar dolarlık iş hacmine sahip.” açıklamasını yaptı.

Arslan, TCMB verilerine göre, 2022 yılında Türkiye’nin Sırbistan’da stok yatırım tutarının 307 milyon dolar seviyesinde olurken öne çıkan yatırımların tekstil sektöründen gerçekleştiğini ifade etti. Arslan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Otomotiv, makinalar, sağlık ve enerji sektörleri yatırımların yoğunlaştığı diğer sektörlerdir. Türk müteahhit firmalarının Belgrad-Sarajevo otoyolu başta olmak üzere inşaat yatırımlarının yanı sıra yenilenebilir enerji sektöründe de ortak proje fırsatları bulunuyor. Geçtiğimiz günlerde Ticaret Bakan Yardımcımız Mahmut Gürcan ile Belgrad Büyükelçimiz Hami Aksoy’un katılımlarıyla gerçekleştirdiğimiz Türkiye-Sırbistan Yuvarlak Masa toplantısında da değinildiği üzere EXPO 2027’nin Sırbistan’da düzenlenecek olması Türk firmalarımız açısından da önemli bir fırsat oluşturuyor.”

Vucic paylaşımında ayrıca, “Zor olacak, şimdiye kadarkilerin en zoru. Mücadele edeceğiz. Sırbistan kazanacak.” değerlendirmesine yer verdi.

SIRBİSTAN, KOSOVA’NIN BAŞVURUSUNDAN RAHATSIZ

Öte yandan, Sırbistan Savunma Bakanı Milos Vucevic, Sırbistan Radyo Televizyonu’na (RTS) Kosova’nın Avrupa Konseyi’ne üyelik başvurusunun bugün yapılacak oturumda görüşülecek olmasını değerlendirdi. Vucevic, söz konusu başvurunun tüm uluslararası kuralları ihlal ettiğini savundu.

Bu arada, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) Siyasi İşler ve Demokrasi Komitesi, Kosova’nın konseye üyelik başvurusunun görüşüleceği tek gündem maddesiyle bugün toplanacak.

VUCİC’TEN AÇIKLAMA SONRASI MANİDAR PAYLAŞIM

Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic, soru işaretlerine neden olan mesajının ardından büyük oğlu Danilo ile bir fotoğraf paylaştı. Fotoğrafta oğlunun giydiği t-shirtte üzerine Sırbistan bayrağı örtülmüş Kosova haritası ve “Teslim olmak yok” yazısı yer alıyor. Sırplar, Kosova’nın “Sırbistan’ın ayrılmaz parçası” olduğunu savunurken sık sık bu motifi kullanıyor.

KOSOVA’NIN AVRUPA KONSEYİ ÜYELİK SÜRECİ

Sırbistan’dan 2008 yılında tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Kosova, Rusya’nın konsey üyeliğinden çıkarılmasının ardından 12 Mayıs 2022’de Avrupa Konseyi üyeliğine resmi başvuruda bulunmuştu.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 24 Mayıs 2023’te Kosova’nın konseye üyelik talebini onaylayarak AKPM’ye ilettiğini duyurmuş, AKPM uzmanları tarafından Kosova’nın başvurusuyla ilgili görüş hazırlanmıştı.​​​​​​​

KOSOVA SAVAŞI VE BAĞIMSIZLIĞA GİDEN YOL

Yugoslavya döneminde Sırbistan Federal Cumhuriyeti’nin bir parçası olan Kosova’ya, 1974’te özerklik verilse de bu karar 1989’da aşırı Sırp milliyetçisi Slobodan Milosevic tarafından iptal edildi.

Yugoslavya’nın dağılma sürecine girmesiyle Kosovalı Arnavutlar yükselen Sırp milliyetçiliğinden tedirgin oldu ve daha sonra ülkenin bağımsızlığında önemli rol oynayacak Kosova Kurtuluş Ordusu’nun (UÇK) temellerini attı.

Önce Hırvatistan, ardından Bosna Hersek’teki kanlı çatışmalar, 1998’de Kosova’ya da sıçradı. Sırp polisi ile UÇK arasındaki çatışmalar 1998’de başlarken, Milosevic emrindeki Sırp güçleri Arnavut köylerini basarak sivilleri katletti.

Sırp güçlerinin Kosova’daki saldırıları, 24 Mart 1999’da başlayan ve 78 gün süren operasyon sonucunda NATO’nun Yugoslavya’yı bombalamasıyla son buldu.

Savaşta 8 binden fazlası Arnavut olmak üzere 10 binin üzerinde Kosovalı öldürülürken, 800 bine yakını Arnavut olmak üzere 1 milyonunun üzerinde farklı etnik gruptan Kosovalı evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Savaşın ardından büyük ölçekteki ilk kriz 2004’te yaşandı. “Mart Ayaklanmaları” olarak adlandırılan olaylarda 11’i Arnavut, 8’i Sırp 19 kişi öldü, yüzlerce kişi yaralandı.

Dönemin Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Kofi Annan tarafından 2005’te Kosova Özel Temsilcisi olarak görevlendirilen Martti Ahtisaari, 2007’de Kosova’nın bağımsız olması gerektiğini belirttiği raporu BM Güvenlik Konseyi’ne sundu. Sırbistan ise “denetimli özerklik” önerisinde bulundu.

Ahtisaari Planı ve BM’nin 1244 sayılı kararı doğrultusunda Kosova Meclisi 17 Şubat 2008’de tek taraflı bağımsızlığını ilan etti. Kosova’nın bağımsızlığını aralarında Türkiye’nin de bulunduğu çok sayıda ülke hemen tanıdı. Sırbistan’ın uluslararası arenadaki en büyük destekçisi olarak bilinen Rusya’nın vetosu nedeniyle Kosova hala BM üyesi olamadı.

Sırbistan’ın halihazırda kendi toprağı olarak gördüğü Kosova, bugün 117 ülke tarafından bağımsız devlet olarak tanınıyor.

Başkenti Priştine olan ve yaklaşık 1,8 milyon nüfusa sahip Kosova’da nüfusun büyük çoğunluğunu Arnavutlar oluştururken, ülkede ayrıca Türk, Boşnak, Sırp, Goralı, Roman, Aşkali ve Mısırlı azınlık grupları da yaşıyor.