Küresel hegemonya mücadelesi giderek sertleşirken jeopolitik saiklerin daha akışkan olduğu yeni bir döneme giriliyor. Bu yeni dönemde jeopolitik dinamikleri yeniden şekillendirmeyi planlayan iddialı projeler, stratejik pozisyon almak için uygun bir konjonktür yaratmayı hedefliyor. Bu projeler arasında Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi Projesi ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Hindistan’ın tahkim ettiği Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) Projesi öne çıkarken Türkiye ve Irak’ın Kalkınma Yolu Projesi ise özellikle Türkiye’ye ciddi stratejik kazanımlar elde etme fırsatı sunuyor.

İNŞACI BİR MANEVRA: ÇİN’İN KUŞAK VE YOL GİRİŞİMİ PROJESİ

Küresel ekonomide çoklu ticaret koridorlarının ortaya çıkışı uluslararası ticaretin manzarasını yeniden tanımlıyor. Bu koridorları bahse konu ülkelerin ekonomik ve siyasi nüfuzlarını güçlendirmek için kullandıkları stratejik ve jeopolitik araçlar olarak tanımlamak mümkün. Yukarıda zikredilen projeler arasında en iddialısı ve yayılım alanı en büyük olan Çin’in 2013 yılında duyurduğu Kuşak ve Yol Girişimi Projesi’dir.

Kuşak ve Yol, yaklaşık 68 ülkeyi kapsıyor ve 1 trilyon dolarlık bir ekonomik büyüklüğe ulaşmak üzere. Çin’i yeniden “merkez ülke” yapma iştahı ile motive olan proje, Batılı siyasal ve ekonomik elitler tarafından yeni bir sömürgecilik ağı olarak tanımlanıyor. Çin ise bahse konu projeyi küresel ihtiyaçlarının ve altyapının ilacı olarak görüyor.

Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi Projesi ile birlikte değerlendirilmesi gereken Orta Koridor ise Çin ve Avrupa’yı birbirine bağlamayı hedefliyor ve potansiyel anlamda daha hızlı ve daha verimli bir alternatif sunuyor. Orta Koridor, rotayı yaklaşık 15 gün kısaltmasından dolayı nakliye sürelerini ve maliyetlerini önemli ölçüde azaltarak güzergah üzerindeki ekonomilere ciddi faydalar sağlayabilir. Pekin’den Londra’ya uzanan bu koridor yıllık 600 milyar doları aşan bir ticaret trafiğinin merkezinde yer alıyor.

IMEC PROJESİ ALTERNATİF Mİ YOKSA JEOPOLİTİK BİR ENSTRÜMAN MI?

ABD ve Hindistan’ın öncülük ettiği ve Suudi Arabistan ile İsrail’in merkezinde olduğu IMEC Projesi ise Kuşak ve Yol Girişimi Projesi’ne alternatif bir ticaret koridoru oluşturmayı hedefliyor. Projenin temel hedefleri özellikle Orta Doğu’da Çin’in etkisini dengelemek ve ABD’nin yeni soğuk savaşta müttefikleriyle ilişkisini tahkim etmek olarak sıralanabilir.

IMEC, Hindistan’ın stratejik konumundan yararlanarak özellikle Hint-Pasifik ve Orta Doğu arasındaki deniz bağlantısına odaklanıyor. Koridorun temel hedefi Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasında geniş bir entegrasyon sağlamak. Ancak bölgede devam eden çatışmalar ve güvenlikle ilgili sorunlar söz konusu projenin kısa süre içerisinde realize edilmesini zorlaştırıyor.

Nakliye süresini yüzde 40 oranında azaltmayı hedefleyen proje ABD Başkanı Joe Biden tarafından “ezber bozan bir adım” şeklinde değerlendirildi. Projeye dahil olan ülkelerin ölçeği göz önüne alınırsa şimdilik askıda gibi görünen projenin kısa sürede uygulanabilme olasılığı hala güçlü olsa dahi ekonomik ve jeopolitik konjonktürün buna izin vermediği görülüyor.

STRATEJİK BİR ÇIPA: KALKINMA YOLU PROJESİ

Türkiye’yi Basra Körfezi’ndeki Büyük Faw Limanı’na bağlayan 1200 kilometrelik demir yolu ve otoyolunu içinde barındıran “Kalkınma Yolu Projesi” bölgedeki ticari bağları ve ekonomik kalkınmayı güçlendirmeyi hedefliyor. Jeopolitik konumlarından faydalanan bu ülkeler aynı zamanda Avrupa ve Asya’daki kilit pazarlara da çok yakın. Proje aynı zamanda bölgedeki enerji kaynaklarına da tam erişim sağlıyor.

Projenin önündeki en önemli engel ise bölgesel güvenlik konusunda endişelerin bulunması. Ancak son dönemde Türkiye ve Irak arasında yaşanan mekik diplomasisi ve somut adımların atılması girişimin uygulanması açısından önemli kazanımlar elde edilmesini sağladı. Yürütülen üst düzey diplomatik görüşmeler sonucunda Irak tarafından PKK terör örgütünün Irak’ta yasaklı bir örgüt olduğu yönünde alınan karar, bölgesel güvenlikle ilgili endişelerin elimine edilmesi yolunda önemli bir adım.

Öte yandan Irak’ta uzun süredir yaşanan siyasi istikrarsızlık ve İran’ın bölgedeki etkisi diğer önemli meseleler olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin Kalkınma Yolu Projesi’ni Orta Doğu politikası çerçevesinde stratejik bir çıpa olarak öne çıkardığını söylemek mümkün. Bu stratejik çıpa, Türkiye’nin uzun vadeli stratejik ve güvenlik vizyonunun tam merkezinde yer alıyor ve Orta Doğu jeopolitiği için de oyun değiştirici bir potansiyele sahip.

KORİDORLAR REKABETE Mİ İŞBİRLİĞİNE Mİ TEŞVİK EDİYOR?

Sonuç olarak yeni soğuk savaşın ve büyük güç rekabetinin ürettiği “koridor savaşları” küresel ticaret açısından bir dezavantaj. Ticaret denilince akla gelecek tek opsiyon her zaman işbirliği olacaktır. Fakat mevcut jeopolitik konjonktürde bahse konu projelerin jeopolitik konumları ve ölçekleri nedeniyle küresel hegemonya rekabetinin bir parçası haline geldiğini gözlemliyoruz.

Öte yandan mevcut koridorların bir kısmının kendi arasında yapacağı işbirliği de kritik bir fayda sağlayabilir. Örneğin Kuşak ve Yol Girişimi Projesi’nin geniş ve güçlü altyapısı Orta Koridor aracılığıyla öne çıkabilir ve Kalkınma Yolu Projesi, enerji kaynaklarına erişimi ile bu ağı güçlendirebilir. Bu sayede Orta Koridor ve Kalkınma Yolu’nun birleşerek güçlü bir Doğu-Batı ticaret arteri oluşturması sağlanabilir.

Böylece Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru aracılığı ile Pakistan’daki Gwadar Limanı’na inen Çin malları, Basra Körfezi ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya daha hızlı ve az maliyetli bir şekilde gidecektir. Orta Koridor ile birleşme sayesinde sağlanacak füzyon ve Orta Asya ülkelerinin de entegrasyonu ile Türkiye, küresel ticaret rotaları çerçevesinde Avrupa’ya çıkışın merkezi durağı haline gelebilir.

Açıklamada Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in görüşlerine de yer verildi. Tekin, 2024-2028 Stratejik Planı’na ilişkin sunuş bölümünde yaptığı değerlendirmede, bireylerin yaşadığı topluma uyum sağlaması, kişilik kazanması, iyi bir insan ve vatandaş olmasının ancak nitelikli bir eğitim vasıtasıyla gerçekleşeceğini vurguladı.

Bakan Tekin, stratejik planlamanın, kurumların, belirlediği hedeflere ulaşılmasında temel yapı taşlarından biri olduğunu, yürüttükleri faaliyetlerin yönetiminde ve milli eğitim alanında atılacak adımlarda kendilerine ışık tutacak, kararlılıklarını artıracak bir olgu olarak karşılarına çıktığını ifade etti.

Bakanlığın öncelikli hedefleri arasında motivasyonu yüksek, öz güven sahibi, merak eden, sorgulayan, analiz yapabilen ama aynı zamanda erdemli, merhametli ve vicdanlı gençler yetiştirmek olduğunu bildiren Tekin, şunları kaydetti:

“İstiklalden istikbale Türkiye Yüzyılı’nı inşa etmek vizyonuyla gelenek ve gelecek arasında sağlam köprüler kuracağımızdan eminiz. Ülkemiz, sahip olduğu değerleri, birikimleri, 2053, 2071 hedefleri ve Türkiye Yüzyılı vizyonuyla gerçekten büyük bir ülkedir. Cumhuriyetimizin 100. yılının görkeminin gücüyle önümüzdeki yüzyılın planlarını yapmak, projeksiyonunu çizmek ve önümüzdeki yüzyılın ana gücünün Türkiye ve Türk milleti olması maksadıyla görevimiz olan maarif davasını layıkıyla yürüteceğimize inancım tamdır.

En kıymetli hazinemiz olan evlatlarımıza ilişkin bizi bu hedeflerimize ulaştıracak, istikbalimizin mimari yapısını oluşturacak olan Türkiye Yüzyılı hedefimizin yol göstericisi ve toplumsal eğitim seferberliğimizin belgesi olacağına inandığım Milli Eğitim Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı’nı kamuoyuna sunmaktan, belirlediğimiz hedefler doğrultusunda azim ve kararlılıkla çalışacağımızı bildirmekten kıvanç duyarım.”

“STRATEJİK PLAN İZLEME VE DEĞERLENDİRME MODELİ” OLUŞTURULDU

Öte yandan, 7 amaç çerçevesinde oluşturulan stratejik planda 33 hedef, bu hedeflerin ölçülmesine ilişkin 130 performans göstergesi ve hedefleri gerçekleştirmeye yönelik somut adımlara ilişkin 147 strateji yer aldı.

Ayrıca, hedeflerin 5 yıllık perspektifte yaklaşık maliyetlerinden yola çıkılarak tahmini kaynak ihtiyaçları hesaplandı. Planda yer alan amaç ve hedeflerin gerçekleşme durumlarının takip edilebilmesi için “Stratejik Plan İzleme ve Değerlendirme Modeli” oluşturuldu.

Geleceğe yönelik stratejilerin uygulanmasında şeffaf, güvenilir ve hesap verilebilirliği sağlayan bir ortamı tesis ederek kamu kaynaklarının en iyi şekilde kullanılmasını sağlayacak şekilde hazırlanan stratejik plan, eğitim paydaşları için önemli bir kılavuz görevi görecek.

Stratejik plan, orta ve uzun vadeli planlanma, çok yıllık bütçeleme, performans göstergelerini belirleme ve izleme, değerlendirme ile raporlama süreçlerini kapsıyor.

Kurumsal anlamda değişen koşullara uyum sağlanmasını hedefleyen plan, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli şekilde kullanılması ile hesap verebilen saydam yönetim anlayışını pekiştirecek bir üst politika belgesi niteliği taşıyor.

Bu bağlamda şekillenen, “MEB 2024-2028 Stratejik Planı” eğitimde erişim ve fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi, öğretmenlerin mesleki ve kişisel gelişimlerine çok boyutlu destek sağlanması, beceri ve süreç odaklı ölçme ve değerlendirme mekanizmasının geliştirilmesi, öğretim programlarının çağın ihtiyaçlarına cevap verecek ve geleneksel kültürü ihtiva edecek şekilde sürekli güncellenmesi gibi konulara odaklanıyor.