“14 BİN TON REKOLTE BEKLENİYOR”

Kestel Ziraat Odası Başkanı Eyüp Kılıç, “Bursa, armuduyla, şeftalisiyle meyve cenneti bir şehrimiz. Kestel’de meyvecilikte önde gelen ilçelerimizden bir tanesi. Bu seneki ekonomik durumumuz gerek şeftalide gerek armutta fena değil. Bizim bölgemizde yaklaşık 14 bin ton Şeftali var. 8 tonu nektarin, geriye kalan 6 bin tonu ise klasik yöremize ait tüylü şeftali. Satışlar bu sene, geçen seneye göre daha iyi. Çiftçilerimizde Allah razı olsun çok çalışıyorlar” şeklinde konuştu.

“BURSA ŞEFTALİSİNİN YERİ BAŞKA”

Buradaki toprakların verimli olduğunu dile getiren tarla sahibi Cevdet Durmaz, “Burada 15 dönüm şeftali var. Yıla göre değişir ama dönüm başına 8-10 ton şeftali elde ediyoruz. Burada ürettiğimiz şeftaliler yurt dışına ihraç ediliyor. Buradaki topraklar çok verimli. Gelişmeyecek diye bir şey yok. Bursa şeftalisinin lezzeti başka yerde olmaz” dedi.

“BURSA ŞEFTALİSİ AVRUPA’NIN GÖZDESİ”

16 senedir tarlada çalıştığını belirten Celal İmal, “Ben 2008’den beri tarlalarda çalışıyorum. Şeftali ve armutların teklemesi, budamasını yapıyoruz. Nektarin çabuk yetişen nadir meyvelerden. İhracatını da yapıyoruz. Biz grup olarak günde 5,5-6 ton civarında meyve topluyoruz. Yolda görüp, parasını verip alanlar da oluyor. Tarladan pazara çok büyük bir fiyat farkı yok. Çok zahmetli bir iş” dedi.

15 yaşında olduğunu ve geçimlerini sağladıklarını belirten Mehmet Akif Durmaz, “15 yaşındayım. Tarla işi atalarımızdan kalma. 100 yılı aşkın süredir bağ bahçe işleriyle uğraşıyoruz. Ben küçük yaşlardan itibaren bu işlerde çalışmaya başladım. Bizim ovamızda genellikle cennet hurması, şeftali, armut, deveci armudu üretilmektedir. Bizim tarlalarımızın yüzde 95’i şeftali. Geriye kalanları ise hurma ve armut yetiştirilmekte. Yetiştirdiğimiz meyvelerle hem geçimimizi sağlıyoruz, hem de Türkiye adına büyük işler yapıyoruz. Yaz tatillerinde aileme destek olmak için burada çalışıyorum. Yaptığım işi de çok seviyorum” şeklinde konuştu.

Yoldan geçerken canını çektiğini ve durarak şeftali aldığını ifade eden Adem Oğulpaşa, “Geçen sene ürün çok vardı. Biz de yoldan geçerken durup, bereketli olsun diyorduk. Onlar da sağ olun diyorlardı. Biz onlar para istemeseler de toprağın ve emeğin karşılığı olarak paramız bereketli olsun diye bereket parası veriyorduk. Allah bizi ülkemizde tarımıyla, birliğiyle, kalan ömrümüzü güzel bir şekilde yaşamayı nasip eylesin. Buranın şeftalisi suyuyla, tadıyla her şeyiyle çok güzel” dedi.

European Organization for Nuclear Research (CERN) ve Synchrotron-light for Experimental Science and Applications in The Middle East (SESAME) gibi kurumlarda ortaklıkları bulunan Türkiye’de, süper iletken teknolojisi konusunda en önemli adımlardan biri TARLA ile atıldı.

Ankara Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen ve daha sonra yasa ile devlete ait araştırma laboratuvarı haline getirilen TARLA, Faz-1 20 meV (em-ivi) demet hattıyla, yerli donanım ve yetkinlikleriyle Türkiye’yi süper iletken elektron hızlandırıcı teknolojisine sahip, dünyadaki 5 ülke arasına soktu.

11 PROJE YÜRÜTÜLÜYOR

Prof. Dr. Hasan Serdar Öztürk yönetimindeki TARLA için bugüne kadar 35 milyon euro kaynak sağlandı. Süper iletken teknolojisini kullanarak elektron hızlandırma yeteneği sayesinde TARLA, bilim ve mühendislik alanında önemli kazanımlar sağlayacak. Kanser hastalarına uygulanan ışın ve hadron tedavisi, parçacık fiziği, nükleer fizik, biyoteknoloji, nanoteknoloji, genetik, malzeme, endüstri, metroloji, kimya, enerji, savunma, uzay, iletişim, lazer gibi bir çok alanda eğitim ve araştırma çalışmaları TARLA’da yürütülecek. 

Prof. Öztürk, “TARLA ile Türkiye, hızlandırıcı teknolojilerine dayalı bilimsel çalışmalar konusunda önemli bir eşiği aşmış oldu. Halen TARLA’da 2’si AB, 9’u da TÜBİTAK destekli 11 proje yürütülüyor. TARLA’nın kurulumu da yine Türk ekip tarafından yapıldığı için önemli bir tecrübe sağlanmış oldu” diyor.
TARLA Lider Araştırmacısı Dr. Veli Yıldız ise yurt dışında hızlandırıcı alanında önemli çalışmalar yapmış bir isim. Yıldız, TARLA ve yapılan çalışmaları TRT Haber’e anlattı:

“TARLA parçacıklarla hem araştırma yapma imkanı sağlayacak hem de bir merkez. Bu yüzden önemi büyük. Dünyada birçok parçacık hızlandırıcı var fakat TARLA süper iletken bir hızlandırıcı ve yapacağı iş bir ışın çıkartmak olacak deneyler yapmak için. Süper iletken teknolojisine dayalı merkezler fazla yok dünyada. Beş ülkede var. TARLA onlardan bir tanesi olacak.”

“İLK HIZLANMADAN SONRA TÜRK BAYRAĞI ASTILAR”

“TARLA uzun zamandan beri kuruluyor ama bir hızlandırıcının çalışması için de epey bir destekleyici sistem gerekiyor. Sistemler 2023 sonuna kadar bitirildi ve şu anda yoğun bir şekilde demet hattını, hızlandırıcı hattını kurup onun testlerini yapıyoruz. Nisan ayında büyük bir adım gerçekleştirdik. Süper iletken parçacıkları hızlandırdık. İlk hızlanmayı yaptıktan sonra buradaki çalışan arkadaşlar Türk bayrağını kontrol odasına astılar.”

“BILIMI ÇOK GELIŞTIRECEK”

“Bu, Türkiye’de yapılan ilk hızlandırma. TARLA, Türkiye’de teknoloji hızlandırıcı ve hızlandırıcı bilimini çok geliştirecek. Hızlandırıcıdan çıkan parçacıklar, çıkartılan ışınlar veya lazerle hem fizik hem kimya hem biyoloji alanında materyal, araştırmaları yapılabilecek. Aldığımız bir toprak örneğini mesela ışınladığımızda ve etrafına dedektörler koyup baktığımızda içindeki malzemelerin ne olduğunu görebileceğiz.”

“RADYOTERAPI VE HADRONTERAPIDE KULLANILIYOR”

“Hızlandırıcıların tıpta kullanım alanı çok. Hem medikal malzemelerin sterilizasyonunda kullanıyor hem kanser tedavisinde kullanılıyor. Radyoterapi ve hadronterapide yararlanılıyor. Ayrıca yurt dışından ithal edilen malzemelerin içerisinde sağlığa zararlı veya zararlı maddeler var mı diye görmek istiyorsak eğer, onları buradaki ışınlama yöntemi ile görebileceğiz.”

“KURGU DEĞİL BİLİM”

“Yapılan çalışmalara ‘bilim kurgu’ demeyelim artık. Bilim… Çok eski yıllarda bu bilim kurguydu ama çoğu yerde kullanılan hatta belki Türkiye’de de gecikmiş olan bir teknoloji diyelim. TARLA da o boşluğu dolduracak Türkiye’de. Geliştirilen teknoloji ve yan ürünleri ile Türkiye’ye ileride çok büyük faydası olacağını düşünüyorum böyle bir tesisin.”

“SÜPER ILETKEN HIZLANDIRICISI ILE TÜRKIYE’DE EŞSIZ”

“TARLA daha önce Ankara Üniversitesi’ne bağlıydı fakat 2020 senesinde ulusal merkez haline geldi. Şu anda üniversiteden bağımsız, kampüsünde olsak bile bir ulusal araştırma merkeziyiz. Burayı Türkiye’de benzersiz yapan boyutu, hızlandırıcının büyüklüğü, imkanları, ulusal bir merkez olması ve hızlandırıcının tipi yani süper iletken olması.

TARLA Türkiye’yi kesinlikle ileri taşıyacak. Burada yapılan araştırmalarla hem teknolojinin geliştirilmesi hem de bilim insanlarına sunacağı imkanlarla yapılacak araştırmalarla kesinlikle teknoloji bir şekilde geri dönecek ve Türkiye’de hem teknoloji ilerleyecek hem bilim ilerleyecek. Hızlandırıcı teknolojisi gerçekten çok önemli dünyada. Çok yere dokunuyor kullanıcı teknolojisi ve Türkiye’de de böyle bir tesisin olması beni sevindiriyor.”

ÖZEL ÖNEME HAİZ

Bilgiyi üretme ve uygulamaya geçirme kapasitesinin geliştirilmesi, yüksek katma değerli ürün ve hizmetleri destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin artırılmasında, araştırma altyapılarının özel bir öneme haiz olduğunu hatırlatan Kacır, “Sağlık teknolojilerinden nano-malzemelere, güneş enerjisi teknolojilerinden astrofizik ve uzay gözlemlerine, birçok alanda faaliyet gösteren araştırma altyapılarımızı; ülkemizin bilim temelli kalkınmasında itici bir güç olarak görüyoruz. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlikleri onaylanan araştırma altyapılarımızın her biri; etkin Ar-Ge yönetim kapasitesine sahip. Ülkemiz için öncelikli ve kritik alanlarda araştırmalar yapan, nitelikli Ar-Ge personelini bünyesinde bulunduran merkezler konumunda.” dedi.

ARAŞTIRMA ALTYAPILARI KOMİSYONU

Kamu kaynaklarıyla kurulmuş ulusal araştırma altyapılarının bilgi, teknoloji ve insan kaynağı geliştirme performanslarını Araştırma Altyapıları Komisyonu koordinasyonunda yakından takip ettiklerini kaydeden Kacır, “Komisyonumuzun 2017’den günümüze yeterliklerini onayladığı 10 ulusal araştırma altyapımızda ülkemizin aydınlık geleceğine ışık tutacak 800’e yakın nitelikli Ar-Ge personeli çalışmalarını sürdürüyor. Araştırma altyapılarımız sadece geçtiğimiz yıl 360’tan fazla proje yürüttü ve 549 etki faktörü yüksek yayın gerçekleştirdi. 2017’den bu yana komisyonumuz onayıyla toplam 2 milyar 284 milyon lira ödeneği araştırma altyapılarına aktardık. 2024 yılı için ise 926 milyon lira ödenek tahsisi yapıldı.” ifadesini kullandı.

SÜPER İLETKEN HIZLANDIRMA TEKNOLOJİSİ

Bugüne kadar 35 milyon avro kaynak tahsis edilen Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı’nın (TARLA) süper iletken hızlandırma teknolojisini kullanarak elektron hızlandırma kabiliyetini Türkiye’ye kazandırdığını belirten Kacır, “TARLA’nın yaptığı bilimsel çalışmalar; bizlere en küçüğün doğasını anlatacak, dolayısıyla bize en büyüğün işleyişi hakkında da ipuçları verecek. Işık hızında elektronların üretimi gibi sahip olduğu teknoloji altyapısı ve yeteneğiyle TARLA, uygulamalı temel bilim ve mühendislik dallarında araştırmaların önünü açacak. Özellikle elektron hızlandırıcısıyla radyasyon yönetiminde elde edeceğimiz bilgi birikimi ve kabiliyetler; sağlık gibi birçok öncelikli alanda ulusal ihtiyaçlarımıza cevap verecek.” dedi.

EŞİK AŞILDI

TARLA’nın yerli medikal linak tasarımı ve üretimini yapabilecek ulusal bir araştırma tesisi olarak hizmet verebileceğini belirten Kacır şöyle devam etti: “Hızlandırıcımızda, ayrıca havacılık ve uzay sanayiinin ihtiyaç duyduğu yüksek radyasyon ve ısı gibi zorlayıcı dış faktörlere dayanıklı özgün malzemelerin ülkemizde test edilmesi, geliştirilmesi ve üretilmesinde yararlanılabilecek. Devreye aldığımız elektron hızlandırıcısı tüm fazlarıyla tamamlandığında parçacık fiziği, nükleer fizik, biyoteknoloji ve nanoteknoloji, genetik, malzeme, endüstri, metroloji, çevre, kimya, ilaç, maden, enerji, savunma, uzay, iletişim gibi pek çok alanda araştırma, eğitim ve uygulama imkânını sağlayacak.

Öncül teknolojilerin geliştirilmesi için altyapı olanağı sağlayacak olan yüksek teknolojiye sahip bu tesis; kurulumunun en kritik aşaması olan Faz-1 elektron hızlandırıcısının devreye alınması ile ülkemizin hızlandırıcı teknolojilerine dayalı bilimsel kapasitesinin gelişimi için önemli bir eşiği aşmış oldu.”

TARİHİ BAŞARI

TARLA bünyesinde 2’si Avrupa Birliği, 9’u da TÜBİTAK destekli olmak üzere 11 proje yürütüldüğü bilgisini paylaşan Kacır, “Ürdün’de yer alan ve Orta Doğu’nun sinkrotron tesisi barındıran ilk büyük uluslararası araştırma merkezi SESAME’de; Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) tarafından sürdürülen projede, Türk X-Işını demet hattının üretim, kurulum ve ilk işletim sürecinin tamamı TARLA tarafından yürütülmektedir. Ülkemizde bilginin teknolojiye dönüşümü ve uluslararası yetkinlik transferi açsından tarihi bir başarı. TARLA’nın hızlandırıcısının tam kapasiteyle devreye alınması için gerekli desteği sağlamaya devam edeceğiz. Yürütülen öncül ve özgün Ar-Ge çalışmalarına hız kazandıracağız.” dedi.

TEKNOLOJİYE YÖN VEREN ÜLKE

Millî Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda, yeni araştırma altyapılarıyla teknolojinin takipçisi değil, teknolojiye yön veren bir ülke olma yönündeki kararlılıklarını sürdüreceklerini bilgisini paylaşan Kacır, “TARLA; bünyesindeki karakterizasyon, lazer, çevre ve biyoteknoloji laboratuvarıyla Türk bilimine katkı sağlamak için çalışmalarına devam edecek, kendi öz yeterliliğini sürdürebilir hâle getirecek. Böylesine önemli bir tesisin önümüzdeki süreçte ismini, ulusal ve uluslararası mecrada daha fazla duyacağımızdan hiç şüphem yok. Bilime ve bilimsel araştırmalara en üst düzeyde kıymet vermeye devam ederek; ülkemizin kritik teknolojileri millî olarak geliştirebilmesi, yüksek teknoloji alanlarında rekabetçi ürün ve hizmetler sunması için sahip olduğu yetkinlikleri daha ileriye taşıyacağız. Bilim insanlarımız, ülkemizdeki uygun şartlar ve desteklerle bilim dünyasında öncü ve yenilikçi çalışmalarıyla adlarından söz ettirmeye devam edecekler.” diye konuştu.

Bakan Kacır, törenin ardından Elektron Hızlandırıcısı Kontrol Odasına geçti. Kacır, burada sistemi çalıştırarak Elektron Hızlandırıcısını devreye aldı.