Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB), 2024 yılı Haziran ayı “Finansal Piyasa Özet Verileri”ni açıkladı.

TSPB’nin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kaynaklarından derleyerek hazırladığı “Finansal Piyasa Özet Verileri”ne göre, 2023 yılı sonunda 2 trilyon 600 milyar lira olan yerli yatırımcıların pay senedi varlıkları, bu yılın ilk yarısında yüzde 42,3 artarak Haziran 2024 itibarıyla 3 trilyon 699 milyar liraya ulaştı.

Yerli yatırımcıların pay senedi varlıklarındaki artış yıllık bazda ise yüzde 91,1 oranında gerçekleşti. TSPB verileri, pay senetlerinin sunduğu getiri ile gerek yıllık gerekse bu yılın ilk yarısında yerli yatırımcılara enflasyonun üzerinde bir getiri sunduğunu ortaya koydu.

2024 yılı Haziran sonu itibarıyla 3 trilyon 699 milyar lira olan yerli yatırımcıların pay senedi varlıklarının, 1 trilyon 762 milyar lirası kurumsal yatırımcılar ve tüzel kişilere, 1 trilyon 937 milyar lirası ise bireysel yatırımcılara ait.

TSPB tarafından açıklanan verilere göre, 2023 yılı sonunda 22 trilyon 608 milyar lira olan yerli yatırımcıların finansal varlıkları, 6 ayda yüzde 15,4 büyüyerek, bu yıl haziran ayı sonu itibarıyla 26 trilyon 9 milyar liraya yükseldi. Yerli yatırımcıların finansal varlıkları 2023 Haziran-2024 Haziran dönemini kapsayan bir yılda ise yüzde 45,2 arttı.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Finansal Piyasa Özet verilerine göre, bu yılın ilk yarısında yerli yatırımcıların finansal varlıklarında en yüksek büyüme pay senedinin ardından özel eurobond varlıklarında yaşandı. Bu yılın ilk yarısında yerli yatırımcıların özel eurobond varlıkları yüzde 38,3 artarak 604,5 milyar liraya, kamu eurobond varlıkları ise yüzde 11,9 artarak 1 trilyon 645 milyar liraya çıktı.

Yerli yatırımcıların TL mevduatları yıllık bazda yüzde 54, son altı ayda ise yüzde 15 artarak 2024 Haziran ayı sonunda 9 trilyon 772 milyar liraya çıktı. Yerli yatırımcıların döviz mevduatları ise yıllık bazda yüzde 23,2, bu yılın ilk yarısında ise yüzde 3,4 artarak haziran ayı sonunda 5 trilyon 356 milyar lira oldu.

TSPB verileri, yerli yatırımcıların pay senedi ve özel eurobond varlıklarının dışındaki varlıklarındaki artışın enflasyonun altında kaldığını ortaya koydu.

YABANCI YATIRIMCILARIN FİNANSAL VARLIKLARI BİR YILDA YÜZDE 135,2 YÜKSELDİ

TSPB tarafından açıklanan 2024 yılı Haziran ayı Finansal Piyasa Özet Verileri’ne göre, 2023 yılı sonunda 2 trilyon 574 milyar lira olan yurt dışı yerleşiklerin (yabancı yatırımcı) finansal varlıkları da bu yılın ilk yarısında yüzde 44,9 artarak haziran ayı sonu itibarıyla 3 trilyon 730 milyar liraya çıktı.

Yabancı yatırımcıların finansal varlıkları 2023 Haziran-2024 Haziran dönemini kapsayan bir yılda ise yüzde 135,2 arttı.

TSPB verileri, bu yılın ilk yarısında yabancı yatırımcıların döviz tevdiat hesabı haricindeki tüm varlıklarındaki büyümenin enflasyonun üzerinde olduğunu ortaya koydu. Yabancı yatırımcıların TL mevduat varlıkları altı ayda yüzde 44,9 artarak 419 milyar liraya, döviz tevdiat hesabı varlıkları ise aynı dönemde yüzde 3,8 artarak 649 milyar liraya çıktı.

TSPB verileri, yabancı yatırımcıların son yıllarda gerileyen pay senedi varlıklarında geçen yıl gerçekleşen seçimlerin ardından hükümetin uyguladığı para politikalarının da etkisiyle yaşanan ivmenin bu yılın ilk yarısında da artarak devam ettiğini ortaya koydu.

TSPB Özet Verilere göre, 2023 yılı sonunda 1 trilyon 557 milyar lira olan yabancı yatırımcıların pay senedi varlıkları, altı ayda yüzde 46 artarak bu yıl haziran ayı sonu itibarıyla 2 trilyon 274 milyar liraya yükseldi.

Yabancı yatırımcıların pay senedi varlıklarındaki artış yıllık bazda ise yüzde 190,2 oranında gerçekleşti.

Geçen yıl sonunda 77,5 milyar lira olan yabancı yatırımcıların devlet iç borçlanma senedi varlıkları, altı ayda yüzde 344,8 artarak Haziran 2024 sonu itibarıyla yaklaşık 345 milyar liraya, özel sektör borçlanma aracı varlıkları ise aynı dönemde yüzde 688 rekor artışla 13,3 milyar liraya çıktı.

Öte yandan TSPB tarafından yayımlanan Türkiye Sermaye Piyasası Genel Görünümü Temmuz 2024 Raporu, şirketlerin halka arza olan ilgisinin artarak sürdüğünü ortaya koydu.

TSPB’nin Borsa İstanbul’dan derlediği verilere göre, 2021 yılında 52, 2022 yılında 40, 2023 yılında ise 54 şirketin halka arzı gerçekleşti. Verilere göre, bu yılın ilk altı ayında ise 22 şirketin halka arzı gerçekleşti. Söz konusu 22 şirket, halka arzlarla sermaye piyasalarından toplam 46,6 milyar lira kaynak sağladı.

TSPB verileri, 2021’den bu yılın Haziran sonuna kadar olan 3,5 yıllık dönemde 168 şirketin, gerçekleştirdiği halka arzlarla sermaye piyasalarından toplamda 166,8 milyar TL’lik kaynak sağladığını ortaya koydu.

Türkiye’nin en büyük 500 şirketleri arasında sayıları artan halka açık kuruluşlar, 2022’de 73’e, 2023’te ise 85’e çıkarak en yüksek seviyeyi gördü.

İSO 500 içerisinde yer alan halka açık şirketlerin performanslarına bakıldığında, üretimden satışlar 2 trilyon 67,3 milyar lira ile toplamdan yüzde 32,4’lük pay alırken, dönem kar ve zarar toplamındaki payı yüzde 33,6’dan 35,5’e yükseldi.

Türkiye’nin en büyük 500 sanayi şirketinin faiz, amortisman ve vergi öncesi karı 2022’ye kıyasla yüzde 45,5 artışla 1 trilyon 175 milyar liraya çıkarken, halka açık 85 şirketin faiz, amortisman ve vergi öncesi karı 379 milyar 968 milyon lirayla toplam içindeki payı yüzde 32,3 oldu.

Buna karşılık halka açık şirketlerin ihracat payı 2022’de yüzde 34,1 seviyesinden 2023’te yüzde 32,7’ye gerilerken, aktif toplamları 2 trilyon 916 milyar lira ile toplam içindeki payı yüzde 33’e ulaştı.

Halka açık 85 sanayi şirketinin toplam borcu 1,3 trilyon lira

Bilanço göstergelerinde yer alan toplam borçlara bakıldığında, Türkiye’nin en büyük 500 sanayi şirketinin borcu 2023 yılında yüzde 60 artarak 2,5 trilyon liradan 4 trilyon 13 milyar liraya çıktı.

Halka açık şirketlerin toplam borcu ise 1 trilyon 373,5 milyar lira ile toplam içindeki payı yüzde 34,2 olurken, kısa vadeli borçlar 1 trilyon 49,3 milyar ile yüzde 36,8 ve uzun vadeli borçlar 324 milyar 203 milyon ile yüzde 27,9’lük pay aldı.

Halka açık şirketlerin öz kaynaklarının toplam içindeki oranı 2022’de yüzde 28,7 seviyesindeyken, 2023’te 1 trilyon 543,2 milyar lira ile yüzde 32’ye yükseldi.

“Sanayicinin yatırım ve üretim devamlılığı için finansmana erişim önem arz ediyor”

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Levent Aydın, yaptığı değerlendirmede, Türkiye ekonomisinin Orta Vadeli Program’da bu yıl yüzde 4 ve gelecek yıl yüzde 4,5 büyüme hedefleri dikkate alındığında, sanayicinin yatırım ve üretim devamlılığını sürdürebilmesi için finansman erişimin büyük önem arz ettiğini bildirdi.

Halka arzların şirketlere sunduğu katkıya değinen Aydın, şunları kaydetti:

“Halka açılma, sanayi şirketlerine kısa vadede yatırımlarını finanse etmek için sermaye toplamasına, şirketlerin borçlanma ihtiyacının azaltılmasına ve finansal yapılarını güçlendirmesine katkı sunarken, uzun vadede finansal istikrar ve büyüme potansiyeli sunarak bu süreçte kritik bir rol oynar. Bu nedenle İstanbul Sanayi Odası’nın açıkladığı 500 büyük sanayi şirketi içerisinde halka açık kuruluşların sayısının artması, sanayinin güçlenmesine ve sürdürülebilir bir büyüme yakalamasına önemli katkılar sağlayacaktır. Ayrıca şirketlerinin halka açılma ile elde ettikleri kurumsallaşma, şeffaflık ve itibar, finansmana erişimin kolaylaşmasına yol açabilir.”

Güçlü finansal yapıya sahip, büyüme potansiyeli yüksek ve yatırımcı güvenini kazanmış şirketlerin halka açılmaya devam edebileceğini ifade eden Aydın, halka arz ivmesinin piyasa ve ekonomik koşulların yanı sıra şirketlerin özel durumlarıyla stratejik kararlarına bağlı olduğunu vurguladı.

Aydın, sanayi şirketlerinin sermaye piyasası araçlarını kullanmasına ilişkin şunları söyledi:

“Bu durum hem şirketlerin finansal yapısını güçlendirir hem de ekonomik büyüme ve kalkınmaya katkıda bulunur. Ayrıca şirketlerin sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşmalarına, rekabet güçlerini artırmalarına ve piyasa koşullarına daha hızlı adapte olmalarına yardımcı olur. Sanayi şirketlerinin sermaye piyasalarından daha fazla yararlanması, uzun vadeli stratejik bir avantaj olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, Sermaye Piyasası Kurulu, Borsa İstanbul yönetimi ve hükümetin halka arzları teşvik eden politikaları da bu süreci olumlu yönde etkileyebilir. Bu büyük şirketlerin borsaya dahil olmasıyla sermayenin daha fazla tabana yayılması ve derinleşmesi gelecekte ekonominin sağlıklı büyümesi için hayati öneme sahip. Zira ülke ekonomilerin gelişmişlik düzeylerinin genelde sermaye piyasalarının, özelde ise borsalarının derinlikleriyle doğru orantılı olduğunu görmekteyiz.”

Son sürat devam eden dış kaynak girişiyle birlikte, dövizin reel olarak değer kazanmayacağına ilişkin güçlenen beklentiler, mevduatta Türk Lirası’nı adeta güvenilir liman haline getirdi.

Yerli yatırımcıların döviz satışı hız kesmeden devam ederken, yabancının da Türk tahvili alımı tarihte ilk kez art arda 11. haftaya taşındı. Döviz rezervleri rekor seviyeye çıkarken, swap hariç net rezervlerde ise 52 ay sonra ilk kez pozitif bölgeye geçildi.

3.5 TRİLYONLUK ARTIŞ

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, 29 Mart yerel seçimlerinden bu yana TL mevduat 1.1 trilyon lira artarak 9 trilyon 793 milyar liraya çıktı. Kur Korumalı Mevduat (KKM) hariç bırakıldığında ise TL mevduattaki artış 1 trilyon 277 milyar liraya ulaştı.

TL mevduatta 18 Ağustos 2023’ten bu yana yaşanan artış ise 2.2 trilyon lirayı geçti. KKM hariç bırakıldığında ise artış 3.5 trilyonun üzerine çıktı. Yüksek faizden yararlanmak isteyen yatırımcıların artan ilgisi ve dövizde reel değer kazanımı olmayacağına ilişkin beklentilerin etkisiyle, KKM hariç, TL’nin 18 Ağustos 2023’te yüzde 31.92 olan toplam mevduattaki payı 7 Haziran 2024’te yüzde 48.4’e çıktı.

Yabancı paranın toplam mevduattaki payı ise yüzde 41.8’den 38.3’e geriledi. KKM’nin toplam mevduattaki payı yüzde 26.2’den 13.2’ye, TL mevduattaki payı ise yüzde 45.1’den 21.4’e indi. 29 Mart-7 Haziran arasında TL mevduatın payı 6.9 puan artarken, yabancı para mevduatın payı 5.4 puan, KKM’nin payı 1.5 puan geriledi.

KKM 10 AYDIR DÜŞÜYOR

18 Ağustos 2023’te 3 trilyon 408 milyar lira ile rekor kıran kur korumalı mevduatta, o tarihte başlayan düşüş 42 haftadır kesintisiz devam ediyor. KKM’nin büyüklüğü 7 Haziran 2024’te 2 trilyon 98 milyar liraya indi.

Zirveden bu yana yaşanan düşüş 1 trilyon 210 milyar liraya ulaştı. Bu süreçte, kur korumalı mevduatın büyüklüğü dolar bazında ise 126.4 milyar dolardan 65.7 milyar dolara geriledi.

19.5 MİLYAR $ SATILDI

Yerel seçimlerin ardından Türk Lirası’na geçiş özellikle döviz mevduatlarında hızlı bir çözülmeyi beraberinde getirdi. 29 Mart’ta 210.4 milyar dolar olan döviz hesaplarının büyüklüğü, 7 Haziran 2024 tarihi itibarıyla 19.5 milyar dolar azalarak 190.9 milyar dolara geriledi.

Bu dönemde bireysel döviz hesapları 130.9 milyar dolardan 119.3 milyar dolara inerken, şirketlere ait döviz hesapları ise 79.5 milyar dolardan 70.7 milyar dolara geriledi.

REZERV REKORU KIRILDI

Programın uygulanmasına yönelik kararlılık, enflasyonla mücadele için atılan adımlar, risk primindeki düşüş, not artırımları, hızlanan yabancı girişi ve yerlilerin de TL’ye geçişi döviz rezervlerine rekor kırdırdı. Toplam rezervler, 7 Haziran haftasında 146.2 milyar dolara çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Rezervlerde 29 Mart’tan bu yana yaşanan artış 23 milyar dolara ulaştı. 7 Haziran haftasında swap hariç net rezervler 5.9 milyar dolara çıktı. 29 Mart’tan bu yana net rezervlerler 32.1 milyar dolar, swap hariç net rezervler 71.5 milyar dolar arttı.

YABANCININ ROTASI TÜRKİYE

Güçlenen makro finansal istikrar ve kalıcı fiyat istikrarı hedefine ulaşılacağına yönelik beklentiler yabancı yatırımcıların da rotayı Türkiye’ye çevirmesini sağladı.

29 Mart yerel seçimlerinin ardından swap kanalıyla yabancı girişi 21 milyar dolara ulaşırken, tahvil-bono alımları ise 8 milyar dolara çıktı. Yabancılar tarihte ilk kez 11 hafta üst üste tahvil alımı gerçekleştirdi.

YERLİ YATIRIMCILARIN FİNANSAL VARLIKLARI 24.5 TRİLYON LİRAYI AŞTI

TSPB tarafından açıklanan 2024 yılı Mart ayı “Finansal Piyasa Özet Verileri”, yerli yatırımcıların finansal varlıklarının bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın sonuna göre yüzde 8,4 artarak 24 trilyon 510 milyar liraya ulaştığını ortaya koydu. Verilere göre, geçen yılsonu itibarıyla 8 trilyon 506 milyar lira olan yerli yatırımcıların TL mevduatları, bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 3,4 düşerek 8 trilyon 220 milyar liraya geriledi. 2023 yılı sonunda 5 trilyon 179 milyar lira olan yerli yatırımcıların döviz tevdiat hesabı (DTH) varlıkları ise 2024 yılı Mart sonu itibarıyla yüzde 14,4 artışla 5 trilyon 924 milyar liraya ulaştı. Yerli yatırımcıların devlet iç borçlanma senedi varlıkları da yılın ilk çeyreğinde 2023 yılı sonuna göre yaklaşık yüzde 11 artarak 4 trilyon 535 milyar liraya çıktı.

YERLİ YATIRIMCILARIN SERMAYE PİYASASI VARLIKLARININ TOPLAM FİNANSAL VARLIKLARDAKİ PAYI ARTIYOR

Yerli yatırımcıların finansal varlıkları içerisinde bu yılın ilk çeyreğinde en yüksek büyüme ise özel sektör eurobond varlıklarında yaşandı. Bu yılın ilk üç ayında yerli yatırımcıların özel eurobond varlıkları yüzde 38,3 artarak 604 milyar liraya, kamu eurobond varlıkları ise yüzde 13,1 artarak 1 trilyon 663 milyar liraya çıktı.

TSPB verilerine göre, 2023 yılı Mart sonu itibarıyla yüzde 41,4 olan yerli yatırımcılara ait; pay senedi, varlığa dayalı menkul kıymet, varlık teminatlı menkul kıymet, özel ve kamu eurobond, devlet iç borçlanma senetleri ve varantlardan oluşan sermaye piyasası varlıklarının, toplam finansal varlıklar içerisindeki payı 2024 yılı Mart ayı sonu itibarıyla yüzde 42,3’e çıktı.

YATIRIMCI SAYISI YENİDEN ARTIŞA GEÇTİ

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği 2024 yılı Mart ayı “Finansal Piyasa Özet Verileri”, yatırımcıların sermaye piyasalarına olan ilgisinin Şubat ve Mart ayında yeniden artışa geçtiğini ortaya koydu. 2023 yılı Ekim sonu itibarıyla 8 milyon 556 bine ulaşarak rekor kıran pay senedi bakiyeli yatırımcı sayısı sonrasında düşüşe geçerek 2024 yılı Ocak ayı sonunda, 7 milyon 267 bine geriledi. Verilere göre, halka arzların da etkisiyle son iki ayda pay senedi bakiyeli yatırımcı sayısı yaklaşık 950 bin artarak Mart sonunda 8 milyon 216 bine ulaştı.

YABANCI YATIRIMCILARIN PAY SENEDİ VARLIKLARINDA HIZLI ARTIŞ

TSPB 2024 yılı Mart ayı “Finansal Piyasa Özet Verileri”, yabancı yatırımcıların (yurtdışı yerleşikler) finansal varlıklarının bu yılın ilk çeyreğinde 465 milyar lira (yüzde 18,1) arttığını gösteriyor. 2023 yılı sonunda 2 trilyon 574 milyar lira olan yabancı yatırımcıların finansal varlıkları, 2024 yılı Mart sonu itibarıyla 3 trilyon 39 milyar liraya çıktı. Yabancı yatırımcıların finansal varlıkları Mart 2023 – Mart 2024 döneminde ise yüzde 135,8 oranında büyüme kaydetti. Veriler göre, geçen yıl sonu itibarıyla 1 trilyon 557 milyar lira olan yabancı yatırımcıların pay senedi varlıkları, ilk üç ayda yüzde 23,1 artarak 2024 yılı Mart sonu itibarıyla 1 trilyon 917 milyar liraya ulaştı. Yabancı yatırımcıların pay senedi varlıkları son bir yılda ise yüzde 194,6 oranında büyüdü.

Geçen yılsonu itibarıyla 289.2 milyar lira olan yabancı yatırımcıların TL mevduatları, bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 17,5 artarak yaklaşık 340 milyar liraya çıktı. Aynı dönemde döviz tevdiat hesapları ise yüzde 7,5 artarak 672.3 milyar liraya çıktı. Bu yılın ilk çeyreğinde yabancı yatırımcıların kıymetli maden depo hesapları varlıkları yüzde 24,5 artarken, devlet iç borçlanma senedi varlıkları ise 0,7 küçüldü.

9 ŞİRKETİN HALKA ARZI GERÇEKLEŞTİ

Şirketlerin sermaye piyasalarına olan ilgisi de artarak devam ediyor. TSPB verilerine göre, bu yılın ilk üç ayında 9 şirketin halka arzı gerçekleşti. Bu halka arzlar dolayısıyla şirketlere 18,4 milyar lira kaynak sağlandı. TSPB verileri, bu yılın ilk üç ayında ayrıca sermaye artırımları ve ikincil halka arzlarla sermaye piyasalarından, 10,7 milyar lira finansman sağladığını ortaya koydu.

KARTLI ÖDEMELER YÜZDE 122 ARTTI

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) 2023 yılı verilerini paylaştı. Buna göre, kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile 2023 yılında yapılan toplam ödeme tutarı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 122 artarak 8 trilyon 241 milyar TL oldu.

Kredi kartı ile yapılan ödemelerde önceki yıla göre büyüme oranı yüzde 127, banka kartı ile yapılan ödemelerde yüzde 103 olurken ön ödemeli kartlar ile yapılan ödemelerde ise bu oran yüzde 115 oldu.

Kartlı ödemelerin 6 trilyon 699 milyar TL’si kredi kartları ile yapılırken 1 trilyon 399 milyar TL’sinde banka kartları, 142,6 milyar TL’sinde ise ön ödemeli kartlar kullanıldı.

EN FAZLA KARTLI ÖDEME YILBAŞI ALIŞVERİŞLERİNDE YAPILDI

2023 yılında en fazla kartlı ödeme tutarı 48,8 milyar TL ile 29 Aralık’ta yılbaşı alışverişleri için gerçekleşti. Geçtiğimiz yıl en fazla kartlı nakit çekim tutarı 19,1 milyar TL ile 17 Nisan’da Ramazan Bayramı öncesinde gerçekleşti. İnternetten en fazla kartlı ödeme 15,9 milyar TL ile Muhteşem Cuma olan 24 Kasım’da yapıldı. 30 Aralık’ta yılbaşı alışverişleri için 16,5 milyon kartla yapılan 33,5 milyon işlemle günlük temassız ödeme rekoru kırıldı. Yıl içinde en fazla kartlı ödeme tutarı gerçekleşen gün haftanın pazartesi günleri olurken, saat aralığı ise 15:00-16:00 oldu.
İnternetten ödemeler 2,36 trilyon lira oldu

İnternetten kartlı ödemeler, 2023’de yüzde 130 artarak 2 trilyon 365 milyar TL’ye yükseldi. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı ise yüzde 28’e ulaştı. Geçen yıl her 4 TL’nin ‘1TL’den fazlası’ internetten yapıldı.
her 4 ödemenin yaklaşık 3’ü temassız gerçekleşti.

Kartlarla yapılan temassız ödeme adedi ise geçen yıla göre yüzde 41 artarak 9,36 milyar adet oldu. Kartlartla yapılan temassız ödeme tutarı geçen yıla göre yüzde 151 artarak 2 trilyon 269 milyar TL oldu. 2023 yılında mağaza içi yapılan kartlı ödemelerde her 4 ödemenin yaklaşık 3’ü temassız gerçekleşti.

2023 yılında kartlarla yapılan 8,24 trilyon TL ödemenin yüzde 37’lik kısmı mağaza içi temaslı ödeme yöntemiyle yapılırken yüzde 36’lık kısmı internetten veya posta/telefonla satış (mo/to) yöntemiyle, yüzde 27’si ise temassız ödeme yöntemiyle yapıldı. Toplam kartlı ödemelerin 3,03 trilyon TL’si mağaza içi temaslı ödeme yöntemi ile yapılırken, 2,94 trilyon TL’si internetten veya posta/telefonla satış (mo/to) yöntemiyle, 2,27 trilyon TL’si ise temassız ödeme yöntemiyle yapıldı.

2023 yılında en fazla kartlı ödeme tutarı 48,8 milyar TL ile 29 Aralık’ta yılbaşı alışverişleri için gerçekleşti.

Buna göre, sermaye piyasalarına yerli yatırımcı ilgisi halka arzların da etkisiyle geçen yıl rekor düzeyde arttı. Yerli yatırımcıların pay senedi varlıkları ise enflasyonun altında büyüdü. 2022’de 1 trilyon 836 milyar lira olan yerli yatırımcıların pay senedi varlıkları yüzde 41,6 artarak 2023 sonunda 2,6 trilyon liraya ulaştı.

Bu tutarın 1 trilyon 437,8 milyar lirasını bireysel yatırımcılar, 742,5 milyar lirasını tüzel kişiler, 419,6 milyar lirasını ise kurumsal yatırımcılar oluşturdu. Yerli ve yabancı yatırımcıların toplam finansal varlıkları ise yüzde 60 artarak 25 trilyon 182 milyar liraya ulaştı.

YERLİ YATIRIMCILARIN VARLIKLARI 23 TRİLYON LİRAYA YAKIN

Yerli yatırımcıların toplam finansal varlıkları 2023’te önceki yıla göre yüzde 56,7 artarak 22 trilyon 608 milyar liraya çıktı. Geçen yıl yerli yatırımcıların varlıklarında en hızlı büyüme özel eurobond varlıklarında yaşandı.

Yerli yatırımcıların özel eurobond varlıkları yüzde 95 artarak 437 milyar liraya yaklaşırken, kamu eurobond varlıkları ise yüzde 71 yükselişle 1 trilyon 470 milyar liraya ulaştı.

Eurobondların ardından en yüksek büyüme TL mevduatlarda yaşandı. Yerli yatırımcıların TL mevduat varlıkları yüzde 83,7 artışla 8 trilyon 506 milyar liraya çıktı.

Yerli yatırımcıların döviz tevdiat hesapları ise yüzde 44,3 artarak 5 trilyon 179 milyar lira oldu. Özel sektör borçlanma araçları varlıkları yüzde 38,4 artışla 231,3 milyar liraya, devlet iç borçlanma senedi varlıkları yüzde 33,3 yükselişle 4 trilyon 90 milyar liraya ulaştı.

Yerli yatırımcılara ait pay senedi, varlığa dayalı menkul kıymet, varlık teminatlı menkul kıymet, özel ve kamu eurobond, devlet iç borçlanma senetleri, varant ve sertifikadan oluşan sermaye piyasası varlıklarının toplam finansal varlıklar içerisindeki payı önceki yıl sonuna göre 3,5 puan düşerek 2023 sonu itibarıyla yüzde 39,5’e geriledi.

YABANCILARIN FİNANSAL VARLIKLARI YÜZDE 94 BÜYÜDÜ

TSPB tarafından açıklanan verilere göre, yabancı yatırımcıların finansal varlıkları 2023 sonu itibarıyla önceki yıla göre yüzde 94 artarak 2 trilyon 574 milyar lira oldu.

Yabancı yatırımcıların finansal varlıkları içerisinde en yüksek artış devlet iç borçlanma araçlarının ardından faizlerdeki artışın etkisiyle TL mevduatlarda yaşandı. Yabancı yatırımcıların TL mevduatları yüzde 159 artarak 289,2 milyar liraya, döviz tevdiat hesaplarındaki varlıkları ise yüzde 49,6 artarak 625,2 milyar liraya çıktı.

Yabancı yatırımcıların devlet iç borçlanma senetleri varlıkları ise yüzde 232,6 artarak 77,5 milyar lira oldu.

Yabancı yatırımcıların pay senedi varlıkları yüzde 104,7 yükselişle 1 trilyon 556,7 milyar lirayı aştı. Buradaki büyüme enflasyonun üzerinde gerçekleşti.

Son yıllarda düşüşe geçen yabancı yatırımcıların pay senedi portföyündeki ağırlığı, seçimler sonrası uygulanan para politikasının da etkisiyle geçen yıl yeniden artışa geçerek yüzde 37,4 oldu. 2023 sonu itibarıyla Türkiye’deki toplam 4 trilyon 157 milyar lira olan pay senedi portföy değerinin, yüzde 37,4’ü yabancı yatırımcıların (fiili dolaşımda olmayan paylar dahil), yüzde 62,6’sı ise yerli yatırımcıların oldu.

YERLİ YATIRIMCI SAYISINDA REKOR ARTIŞ

Halka arzlar ve getiri arayışıyla yerli yatırımcıların pay senedi piyasasına olan ilgisi 2023’te rekor düzeyde arttı.

Borsa İstanbul pay senedi piyasasındaki bakiyeli yatırımcı sayısı bir yılda 3 milyon 860 bin (yüzde 102) artarak 2023 sonu itibarıyla 7 milyon 644 bine çıktı. Önceki yıl sonunda 3 milyon kişiyi bulan pay senedi piyasasında ayda en az bir kez işlem yapan (aktif) hesap sayısı ise 2023 Kasım’da 7 milyon 172 bine yükseldi.

GEÇEN YIL 54 HALKA ARZ YAPILDI

Yerli yatırımcı sayısındaki rekor artışa paralel olarak şirketlerin halka arzlara ilgisi de güçlü şekilde devam etti.

Geçen yıl 54 şirketin halka arzı gerçekleştirildi. Söz konusu şirketlerin halka arz yoluyla sermaye piyasalarından sağladıkları kaynak ise 79,3 milyar lira oldu.

Bu halka arzlarla birlikte 2023 sonu itibarıyla Borsa İstanbul’a kote şirket sayısı 539’a çıktı. Halka açık şirketlerin piyasa değeri yüzde 62 artarak 10 trilyon 43 milyar lirayı aştı.

MERKEZ’İN HAMLESİ İŞE YARADI

O zamandan 12 Ocak tarihine kadar 879 milyar TL’lik bir düşüşün yaşandığı görülüyor. Bu kapsamda Merkez Bankası’nın KKM’den kademeli çıkış stratejisinin işlediğini söylemek mümkün. KKM’de zirvenin görüldüğü tarihte Merkez Bankası da KKM’den kademeli çıkış stratejisi kapsamında ilk adım olarak döviz mevduatına uygulanan zorunlu karşılık oranları artırılmıştı.

O zamandan bu zamana kadar KKM’den çıkışı teşvik etmek için birçok düzenleme hayata geçirildi. Son olarak TCMB’den bankalara gönderilen yazıya göre, 1 Ocak 2024’ten itibaren TL dönüşümlü KKM’de yeni hesap açılamayacağı duyurulmuştu.

Vade sonlarında mevcut TL dönüşümlü KKM hesaplarının yenilemesi yapılamayacak. Döviz dönüşümlü KKM’de ise yeni hesap açılışları ve vade sonunda yenileme devam edecek. Bu düzenlemenin de etkisiyle yılbaşından bu yana iki haftada KKM’de yaklaşık 100 milyar TL’lik hızlı bir düşüş yaşandı.

TL MEVDUATLAR 6 AYDA 1,5 TRİLYON TL ARTTI

TL mevduat tarafında ise son günlerde hareketli günler yaşanıyor. Faizlerin yüzde 70’lere kadar çıkaran bankalar olduğu konuşulurken son günlerde TL mevduat faizlerinde bir gevşeme yaşandığı görülüyor. Bankaların TL mevduata verdiği faiz oranları yüzde 35 ile 48 arasında değişiklik gösteriyor. Mevduat faizlerinde yaşanan bu düşüşün ana nedeni olarak kredi talebinde yaşanan düşüş gösteriliyor.

Mevduatları krediye dönüştürmekte zorlanan bankaların elinde likidite fazlası oluşmaya başladı. Bu durum da TL mevduat faizlerinde düşüşe neden oluyor. KKM’nin zirveye çıktığı tarihte TL mevduatların toplam büyüklüğü 7 trilyon 554 milyar TL iken geçen hafta bu rakam 8 trilyon 947 milyar TL’ye kadar yükseldi. Yani 6 aylık sürede yaklaşık 1,5 trilyon TL’lik bir artış meydana geldi.

KKM’den çıkan paranın önemli bir kısmının mevduat hesaplarına kaydığı görülürken yatırımcıların parasını riskli varlıklara yatırmak yerine mevduata yöneltmesi de buradaki artışa sebep olarak gösteriliyor. 12 Ocak ile biten haftada toplam kredi hacmi 11 trilyon 661 milyar 959 milyon liradan 11 trilyon 750 milyar 166 milyon liraya yükseldi.

BİREYSEL KREDİLER YERİNDE SAYIYOR

 Bu rakam 6 ay önce 10 trilyon 366 milyar TL seviyesinde bulunuyordu. Tüketici kredileri tarafında ise çok fazla bir artış yaşanmamış gibi görünüyor. Mevduat hesapları 1,5 trilyon TL artarken 18 Ağustos haftasında 1 trilyon 418 milyar TL büyüklüğünde olan bireysel tüketici kredileri 1 trilyon 525 milyar TL’ye yükselmiş durumda.

Bu da 6 aylık sürede sadece 100 milyar liraya yakın kredi artışı anlamına geliyor. Geçen hafta verilen kredilerin 437 milyar 709 milyon lirası konut, 95 milyar 66 milyon lirası taşıt ve 992 milyar 596 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu. Bireysel krediler yerinde sayarken kicari krediler tarafı ise daha iyi bir performans göstermişe benziyor.

18 Ağustos 2023’te 8 trilyon 81 milyar TL büyüklüğünde olan ticari kredilerin toplam büyüklüğü yaklaşık 1 trilyon TL artarak 12 Ocak haftasında 9 trilyon 30 milyar liraya çıktı. Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 7 milyar 266 milyon lira artarak 1 trilyon 400 milyar 748 milyon liraya çıktı. 18 Ağsutos 2023 tarihinde 5 trilyon 432 milyar TL büyüklüğünde olan yabancı para mevduatlar aradan geçen 6 ayda yaklaşık 600 milyar TL artışla 6 trilyon 85 milyar TL büyüklüğe ulaştı.

MERKEZ BANKASI REZERVLERİ 139,8 MİLYAR $’A ÇIKTI

Merkez Bankasının toplam rezervleri, 12 Ocak haftasında bir önceki haftaya göre 187 milyon dolar artışla 139 milyar 799 milyon dolara yükseldi. Buna göre, 12 Ocak itibarıyla Merkez Bankası brüt döviz rezervleri 17 milyon dolar artışla 91 milyar 990 milyon dolara yükseldi. Brüt döviz rezervleri, 5 Ocak’ta 91 milyar 973 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri 172 milyon dolar artışla 47 milyar 638 milyon dolardan 47 milyar 810 milyon dolara çıktı. Merkez Bankasının toplam rezervleri, 12 Ocak haftasında bir önceki haftaya kıyasla 187 milyon dolar artışla 139 milyar 612 milyon dolardan 139 milyar 799 milyon dolara yükseldi. Net rezervler aynı dönemde 29,5 milyar dolar oldu.

YABANCININ TAHVİLE İLGİSİ ARTTI

Yılın ilk haftasında durgunluk yaşanan tahvil piyasası yılın ikinci haftasında yüklü yabancı girişine sahne oldu. Merkez Bankası verilerine göre, yabancı yatırımcıların tahvilde net alımı 12 Ocak haftasında 425 milyon dolar olarak gerçekleşti. Böylelikle 8 Aralık haftasından bu yana en yüklü yabancı girişi görüldü. Aynı dönemde hisse tarafının da hareketlendiği izlendi. Yabancı yatırımcılar hissede net 157 milyon dolarlık alım yaptı.

DÖVİZ MEVDUATLARI 1.1 MİLYAR $ ARTTI

Merkez Bankası tarafından açıklanan verilere göre, bir önceki hafta 175 milyar 887 milyon dolar olan yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatı 12 Ocak ile sona eren haftada 176 milyar 997,50 milyon dolara geldi. Gerçek kişilerin döviz mevduatları bir önceki haftaya göre milyar 449,20 milyon dolar artarak 102 milyar 293,70 milyon dolar olurken, tüzel kişilerin döviz mevduatı 661,40 milyon dolar artarak 74 milyar 703, milyon dolara yükseldi.