ABD Başkanı Joe Biden, MİT’in başarısının ardından Türkiye’ye teşekkür ederek, “Müttefikimiz Türkiye’ye çabaları için minnettarım,” dedi. Benzer şekilde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a teşekkürlerini iletti.
Bu tarihi operasyon, MİT’in uluslararası alanda kabul görmüş arabuluculuk rolünü bir kez daha ortaya koydu. ABD, Rusya ve Almanya’nın Türkiye’den yardım istemesiyle başlayan süreçte, Türkiye’nin Rusya-Ukrayna savaşında izlediği adil ve yapıcı politika ile geçmişteki arabuluculuk başarıları etkili oldu. Tarafların güvenini kazanan Türkiye, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın onayıyla MİT’i takas operasyonunun baş aktörü olarak görevlendirdi.
OPERASYON HAZIRLIKLARI
MİT üst düzey yetkilileri, operasyon öncesinde taraflarla sık sık görüşmeler gerçekleştirdi. MİT Başkanı İbrahim Kalın, muhataplarıyla hem yüz yüze hem de telefon görüşmeleri yaparak süreçte etkin bir rol oynadı. Çekinceler, anlaşmazlıklar ve talepler, MİT’in adil ve yapıcı çözümleri sayesinde aşıldı.
ERDOĞAN ONAY VERDİ, MİT HAREKETE GEÇTİ
Türkiye’nin Rusya-Ukrayna savaşında izlediği yapıcı politika ve geçmişte yapılan takas operasyonlarında Ankara’nın başarısı, tarafların iş birliği için Türkiye’yi tercih etmelerinde etkili oldu.
Tarafların teklifi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayı ile Milli İstihbarat Teşkilatı, operasyon için harekete geçti.
KALIN’DAN TELEFON DİPLOMASİSİ
MİT’in üst düzey yetkilileri, tarihe geçen operasyonun gerçekleşmesi öncesinde taraflar ile sık sık bir araya geldi.
Süreç içerisinde MİT Başkanı İbrahim Kalın da birçok kez muhatapları ile hem yüz yüze hem de telefon görüşmeleri yaptı.
Tarafların, takasa ilişkin çekince, anlaşmazlık ve talepleri de yine MİT’in adil ve yapıcı çözümleri sayesinde aşıldı.
Operasyon için müzakereler son ana kadar devam etti. Operasyon anında bile taraflar arasında oluşan anlaşmazlıklar, MİT’in sağladığı soğukkanlı ve başarılı istihbarat diplomasisi ile yönetildi.
ANLAŞMA SAĞLANDI, MİT DÜĞMEYE BASTI
MİT’in, taraflar arasında her türlü anlaşmayı sağlaması sonrasında operasyon için düğmeye basıldı.
- 1 Ağustos sabahının ilk saatlerinde MİT, takasın gerçekleştirileceği Ankara Esenboğa Havalimanı’nda gerekli güvenlik önlemlerini aldı.
- Esenboğa Havalimanı, hayatın olağan akışını bozmayacak şekilde operasyon için hazır hale getirildi.
- MİT’in koordinesindeki takas operasyonu saat 16:05’te Slovenya’dan gelen ilk uçağın tekerinin piste değmesi ile başladı.
ADIM ADIM TAKAS OPERASYONU
Takas sürecinde toplam 26 kişinin güvenliği ön planda tutuldu. İlk olarak, Rusya’nın teslim alacağı 10 kişi uçaklardan indirildi, ardından Rusya’nın teslim edeceği 16 kişi alana intikal etti. MİT gözetiminde gerçekleştirilen karşılıklı teyit ve sağlık kontrollerinin ardından, kişiler belirlenen uçaklara aktarıldı. Üç uçağın havalanmasıyla MİT’in tarihe geçen takas operasyonu başarıyla tamamlandı.
- Slovenya uçağın ardından sırasıyla Norveç, Rusya, Almanya ve ABD’den gelen uçakların alana inmesi ile takas aşamasına geçildi.
- Operasyon boyunca takası yapılacak 26 kişinin güvenliği ön planda tutuldu. Operasyonun herhangi bir sebeple bozulmaması için sürecin tamamını MİT yönetti.
- Önce Rusya’nın teslim alacağı 10 kişi uçaklardan indirildi. Ardından Rusya tarafı teslim edeceği 16 kişinin uçaktan intikalini sağladı.
- MİT’in gözetiminde tarafların karşılıklı teyit işlemlerinin tamamlanması ve sağlık kontrollerinin yapılmasının ardından 10 kişi Moskova’ya dönecek Rus uçağına, 3 kişi Washington’a dönecek ABD uçağına, 13 kişi de Almanya uçağına aktarıldı.
- Üç uçağın tekerlerinin pistten ayrılması ile MİT’in tarihe geçen takas operasyonu başarılı bir şekilde sona erdi.
İŞTE HAVACILIK KAZALARINDA ÖLEN DEVLET BAŞKANLARI:
9 Aralık 1936’da, dönemin İsveç Başbakanı Arvid Lindman, içinde bulunduğu Douglas DC-2 tipi uçağın havalandıktan hemen sonra yoğun siste Croydon Havaalanı yakınlarındaki evlere çarpması sonucu yaşamını yitirdi.
7 Eylül 1940’ta, Paraguay Devlet Başkanı Mareşal Jose Felix Estigarribia, uçak kazasında öldü.
4 Temmuz 1943’te, İkinci Dünya Savaşı sırasında Polonya’nın sürgündeki hükümetine liderlik eden Polonyalı asker ve devlet adamı Wladyslaw Sikorski, Cebelitarık’ta uçağının düşmesi sonucu hayatını kaybetti.
16 Haziran 1958’de, dönemin Brezilya Devlet Başkanı Vekili Nereu Ramos, Cruzeiro hava yolu şirketine ait bir uçağın kaza yapması sonucu yaşamını yitirdi.
29 Mart 1959’da Orta Afrika Cumhuriyeti Devlet Başkanı, bağımsızlık kahramanı Barthelemey Boganda, uçağının düşmesi sonucu hayata veda etti.
18 Eylül 1961’de Kongo’da barış için arabuluculuk yapmak üzere görevde olan dönemin Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Dag Hammarskjold’un uçağı bugünkü Zambia’da düştü. Kazada Hammarskjold dahil 16 kişi öldü.
14 Mayıs 1966’da, Irak Cumhurbaşkanı General Abdüsselam Arif, bir helikopter kazasında öldü. Arif, Şubat 1963’te darbeyle göreve gelmişti.
27 Nisan 1969’da Bolivya Devlet Başkanı General Rene Barrientos, Cochabamba kentinde helikopterinin düşmesi sonucu öldü.
18 Ocak 1977’de, eski Yugoslavya Başbakanı Dzemal Bjedic’in Learjet 25 tipi uçağı, Bosna Hersek’in Kresevo kenti yakınlarındaki Inac Dağı’na düştü. Kazada, Bjedic, eşi ve 6 kişi yaşamını yitirdi.
27 Mayıs 1979’da Afrika zirvesine katılmaya giden Moritanya Başbakanı Yarbay Ahmet Busseyf’i taşıyan uçak, Dakar açıklarına düştü. Kazada Busseyf öldü.
4 Aralık 1980’de Portekiz Başbakanı Françesko Carneiro ve Savunma Bakanı Amaro de Costa, uçaklarının kalkıştan hemen sonra başkent Lizbon’a düşmesi sonucu öldü.
24 Mayıs 1981’de Ekvador Cumhurbaşkanı Jaime Roldos Aguilera ve Savunma Bakanı General Marco Aurelio, bindikleri uçağın Peru sınırına yakın bölgeye düşmesi sonucu hayatlarını kaybetti.
1 Ağustos 1981’de Panama Devlet Başkanı Ömer Torrijos, kullandığı küçük uçağın ormana düşmesi sonucu yaşamını yitirdi.
19 Ekim 1986’da Mozambik Cumhurbaşkanı Samora Machel ve birçok Mozambikli bakanı taşıyan iki motorlu uçak, Mozambik-Güney Afrika sınırı yakınlarına düştü. Kazada Machel, Mozambik hükümetinin bazı bakanları ve üst düzey yetkilileri de dahil olmak üzere 33 kişi hayatını kaybetti. Kaza sonrası yapılan soruşturmalarda pilot suçlu bulundu.
1 Haziran 1987’de, eski Lübnan Başbakanı Reşid Karami, Beyrut’a gitmek üzere bindiği helikopterde bomba patlaması sonucu yaşamını kaybetti. Yaklaşık 300 gram ağırlığındaki ve Karami’nin bineceği koltuğun arkasına yerleştirilen uzaktan kumandalı bomba, uçak havalandıktan kısa bir süre sonra patlatıldı. Kazada yalnızca eski Başbakan Karami hayatını kaybetti.
17 Ağustos 1988’de, dönemin Pakistan Devlet Başkanı General Ziya’ül Hak, beş generali ve ABD Büyükelçisi Arnold Lewis Raphel’in içerisinde bulunduğu C-130 tipi askeri uçak, başkent İslamabad’ın yaklaşık 530 kilometre güneyinde Bahawalpur yakınlarında düştü. Kurtulan kimsenin olmadığı kazada araştırmacılar sabotaj olasılığı üzerinde durdu.
6 Nisan 1994’te Burundi Cumhurbaşkanı Cyprian Ntaryamira ve Ruanda Devlet Başkanı Juvenal Habyrimana’yı taşıyan uçağa Kigali Havalimanı yakınında ateş açıldı. Başkanlık sarayının bulunduğu bölgeye düşen uçaktan kurtulan olmadı.
26 Şubat 2004’te Boris Traykovski ve beraberindeki heyeti taşıyan uçak, Bosna Hersek’in Mostar şehri yakınlarında düştü. Kazada Traykovski ile danışmanlarının da aralarında bulunduğu 8 kişi hayatını kaybetti. Uçak kazasını araştırmak üzere kurulan uluslararası komisyon, iki yıl süren araştırmaların ardından kamuoyuyla paylaştığı raporda, uçak kazasının “pilot hatası” sonucu olduğunu açıkladı.
10 Nisan 2010’da, Polonya’da Dönemin Cumhurbaşkanı Lech Kaczynski ve eşinin de aralarında olduğu 96 kişiyi taşıyan “Tupolev 154” tipi uçak, Stalin döneminde yaklaşık 22 bin Polonyalının infaz edildiği Katyn Katliamı anısına yapılacak törene katılmak üzere Rusya’nın Smolensk Havalimanı’na inerken ormanlık alana düştü. Uçaktakilerden kurtulan olmadı.
5 Şubat 2024’te, eski Şili Devlet Başkanı Sebastian Pinera ve beraberindekileri taşıyan “Robinson R 66” isimli helikopter, Los Rios bölgesine bağlı Ranco Gölü’ne düştü. Kalkıştan kısa süre sonra şiddetli yağmur ve yoğun sis nedeniyle Ranco Gölü’ne düşen helikopterde 3 kişi, göle atlayarak kendi imkanlarıyla kıyıya çıkmayı başardı. Eski Devlet Başkanı Pinera ise emniyet kemerini çözemediği için hayatını kaybetti.
UÇAK VEYA HELİKOPTER KAZALARINDAN KURTULAN DEVLET BAŞKANLARI
11 Nisan 1955’te, eski Çin Başbakanı Zhou Enlai, Endonezya’ya gitmek üzere kiraladığı Air India uçağına yapılan bir saldırıdan kurtuldu. İhbar üzerine seyahat planlarını son anda değiştiren Zhou, son dakika değişikliği ile uçağa binmedi. Öte yandan yerleştirilen bombanın patlaması üzerine uçak, Güney Çin Denizi’ne düştü. Kazada 11 yolcu hayatını kaybederken, 3 kişi kurtuldu.
17 Şubat 1959’da, Türkiye’nin 9. Başbakanı Adnan Menderes, Türkiye, İngiltere ve Yunanistan arasında mutabakata varılan Kıbrıs konulu antlaşmayı imzalamak üzere gittiği Londra’daki Gatwick Havalimanı’na 4,5 kilometre kala, Surrey bölgesindeki Newdigate köyü yakınlarındaki ormanlık alana düşen uçaktan kurtuldu. Kazada, aralarında dönemin Anadolu Ajansı (AA) Genel Müdürü Şerif Arzık’ın da bulunduğu 14 kişi hayatını kaybetti, mürettebat ve yolculardan oluşan 7 kişi yaralandı.
2 Şubat 1977’de eski Ürdün Kraliçesi Alia Toukan, Tafila şehrinde meydana gelen helikopter kazasında hayatını kaybetti. Toukan’ın eşi Kral Hüseyin bin Talal ise kazadan kurtuldu. Şiddetli yağmur ve fırtına nedeniyle yaşanan kazada dönemin Ürdün Sağlık Bakanı Mohammed Bauhir hayatını kaybetti.
Haziran 1994’te, o dönemde Galler Prensi olan İngiltere Kralı 3. Charles, şiddetli rüzgar nedeniyle kullandığı uçağın kontrolünü kaybetti ve uçağın düşmesine yol açtı. Olayda kimse yaralanmamasına karşın 1 milyon doların üzerinde hasar meydana geldi.