İstanbul Ticaret Borsası’nın (İTB) aylık ‘Borsa Meydanında Sektörler Konuşuyor’ toplantılarında zeytinyağında taklit ve tağşiş konuşuldu. İTB Meclis Başkanı Ahmet Bülent Kasap’ın açılış konuşmasıyla başlayan toplantıya, Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İcra Direktörü Jaime Lillo Lopez video mesaj ile katıldı; Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürü Dr. Ersin Dilber, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçılar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Emre Uygun, TARİŞ Genel Müdürü Güngör Şarman da katıldı.

LOKANTALARA DİKKAT

İstanbul Ticaret Borsası Meclis Üyesi Osman Berberoğlu, taklit ve tağşiş edilmiş zeytinyağının, ev dışı tüketim ve e-ticaret yoluyla tüketicilere çok daha kolay ulaştığına işaret ederek, “Lokantalarda kullanılan yağların markasını, niteliğini, etiketini kimse sormuyor. Kim buralarda kullanılan yağlardan emin olabilir? Denetimsiz bir ortamda, kaygısız ve haklarından habersiz tüketiciye kaliteli yağ sunulmasını beklemek; maliyetlerle zorlanan işletmecilerden iyi niyet beklemek gerçekçi değil. Devlete de, sektöre de, tüketiciye de düşen çok daha fazla sorumluluk var” dedi.

”ZEYTİNYAĞI ESANSI”

İTB Meclis Başkanı Ahmet Bülent Kasap, Akşam Gazetesi’ne yaptığı açıklamada, zeytinyağı olmayan bitkisel yağlara ‘zeytinyağı esansı’ katılarak zeytinyağı görünümünde katıldığına işaret ederek, şu bilgileri verdi: Piyasada profesyonel mutfaklar için üretilen zeytinyağı aroması katılmış ‘salata yağları’ var. Bu yağlar Türk Gıda Kodeksi’ne uygun üretiliyor. Ancak sorun şu ki, tüketicinin çoğu bu yağları da zeytinyağı sanıyor. Ayrıca e-ticaret platformlarında zeytinyağı algısı oluşturacak şekilde satılabiliyorlar. Bu daha büyük bir sorun. Zira büyük e-ticaret platformlarında ‘en çok satan’ yağlar bunlar.

Kasap, bu yağların Türkiye’de üretiminin devasa boyuta ulaştığını da rakamlarla anlattı: Yakın zamanda yurtdışındaki bir fuarda, bir Çinli firma Türkiye’ye 30 ton zeytinyağı aroması sattığını söyledi. 30 ton aroma ile kaç ton, zeytinyağı tadı ve kokusunda salata yağı üretilir? Ambalajlarına bakılırsa, aroma oranı binde 1 ile binde 3 oranında öneriliyor. Bu durumda sadece bir Çinli firmanın sattığı 30 ton aroma ile 10 ila 30 bin ton arasında ‘zeytinyağı görünümlü yağ’ üretilebilir.

AVRUPA FİYATI 8 EURO

Kasap, zeytinyağının raf fiyatının Avrupa’da ortalama 8-10 euro, Türkiye’de de 300 TL civarında olduğunu hatırlatarak, “İnternette litresi 90 liraya sızma ve üstelik ‘taş baskı’ ibaresiyle zeytinyağı satıldığını görürseniz, onun ne kadar zeytinyağı olduğunu tahmin edebilirsiniz. Piyasada satış kontrol mekanizması olmadığından bu mümkün olabiliyor” dedi.

E-TİCARET VE LOKANTALAR İÇİN DENETİM ÖNERİLERİ

Bülent Kasap, önerilerini şöyle dile getirdi: Devletimiz, ev dışı tüketim ve e-ticarete yeni denetim uygulamaları getirmeli. E-ticarette şüpheli indirimler, platformlarla işbirliğine gidilip denetime tabi tutulabilir. Restoranların menülerine, yemeklerde kullanılan yağların içerik ve markalarının yazılması zorunluluğu getirilebilir. İkinci olarak, tüketicilerimiz ‘ucuz etin yahnisi olmaz’ atasözünü unutmamalı, inanılmayacak indirimlere inanmamalı.

EN ÇOK TAKLİT VE TAĞŞİŞ YAPILAN ÜRÜN

Gıda ve Kontrol Genel Müdürü Dr. Ersin Dilber, zeytinyağının talebe bağlı değer artışı nedeniyle en çok taklit ve tağşişi yapılan ürünler arasında olduğuna işaret ederek, “İzlenebilirlik Uygulaması ile ürünün üreticisine kadar ulaşmayı ve bu sorunun önüne geçmeyi hedefliyoruz” diye konuştu. Dr. Mustafa Tan, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin de dahil olduğu bir denetim mekanizması kurulması önerisinde bulunurken; Uygun da, etkin bir denetimin Türkiye’ye uluslararası pazarlarda güç kazandıracağına işaret etti.

KÜFLENEN SALÇA YENİR Mİ?

Birçok kişi, salçaları küflendiğinde sadece üzerindeki küflü kısmı temizleyerek geri kalanını tüketmeyi tercih eder. Ancak bu uygulama, gıda güvenliği açısından risklidir. Salça, yumuşak bir yapıya sahiptir ve küfler bu yapı içerisinde derinlere kadar yayılabilir. Gözle görülemeyen bu küfler, mikotoksin adı verilen zehirli maddeleri oluşturabilir. Mikotoksinler, tüketime bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına hatta ölümlere yol açabilir. Ayrıca, yumuşak yapıdaki gıdalarda küflerin ilerlemesi daha kolaydır, bu da küflenmiş salçaların riskini artırır. Dolayısıyla, küflenmiş salça tüketmek yerine güvenli alternatifleri tercih etmek gıda güvenliği açısından daha uygun bir yaklaşımdır.

SALÇANIN BOZULMAMASI İÇİN NE YAPILIR?

Doğru Saklama Koşulları: Salça, doğru saklama koşullarında muhafaza edilmediğinde küflenme ve bozulma riskiyle karşı karşıya kalır. Bu nedenle, salça cam kavanozlarda saklanmalı ve kavanozun kapağı sıkıca kapatılmalıdır. Cam, salçanın kalitesini ve tazeliğini korumak için en uygun malzemedir, çünkü plastik veya teneke gibi diğer malzemeler hava geçirgenliği açısından daha risklidir. Kavanozun sıkıca kapatılmasıyla hava ile temas önlenir ve böylece salça daha uzun süre dayanabilir.

Uygun Ortam Seçimi: Salça kavanozları, uygun bir ortamda saklanmalıdır. Bu ortam, kuru, serin ve tercihen karanlık olmalıdır. Isı ve nem salçanın kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir, bu yüzden kavanozlar bu tür etmenlerden uzak tutulmalıdır. Buzdolabı ideal bir saklama alanıdır, ancak tüm kavanozlar buzdolabına sığmıyorsa, kiler gibi benzeri koşullar da uygun bir alternatif olabilir.

Zeytinyağı Kullanımı: Salçanın üstüne zeytinyağı eklemek, salçanın bozulmasını önleyen etkili bir yöntemdir. Yaklaşık iki parmak kalınlığında zeytinyağı, salçanın yüzeyini kaplayarak hava ile temasını engeller. Bu sayede salça kavanozunun dibine kadar korunur ve daha uzun süre taze kalır.

Kaya Tuzu İlavesi: Büyük miktarda salça saklanacaksa, kaya tuzu eklenerek koruma sağlanabilir. Zeytinyağı ile birlikte kaya tuzu, salçanın ekşimesini ve küflenmesini önler. Bu yöntem, özellikle uzun süre saklanacak salçalar için etkilidir ve salçanın lezzetini korur.

Tereyağı Kullanımı: Uzun süre kullanılmayacak salça kavanozlarının üzerine eritilmiş tereyağı sürmek, salçanın bozulmasını önleyen bir başka yöntemdir. Tereyağı, salçanın yüzeyini kaplayarak hava ile temasını engeller ve böylece salça daha uzun süre taze kalır. Bu yöntem özellikle yaz aylarında hazırlanan salçalar için uygundur.

Fırınlama Yöntemi: Salçayı düşük sıcaklıkta fırında pişirerek koyulaştırmak, bozulmadan saklanmasına yardımcı olur. Bu işlem için öncelikle salça bir tepsiye yayılır ve üzerine bir miktar sıvı yağ eklenir, genellikle zeytinyağı tercih edilir. Ardından, salça düşük sıcaklıkta, genellikle 150-175 derece arasında ön ısıtılmış fırında pişirilir. Fırınlama süresi salçanın miktarına ve fırınınızın özelliklerine bağlı olarak değişebilir, ancak genellikle 1 ila 2 saat arasında olabilir. Pişirme süresi boyunca salçayı ara sıra karıştırmak önemlidir, böylece eşit şekilde koyulaşır ve üzerinde oluşabilecek kabuklanmayı engeller.

Salça iyiden iyiye koyulaşmaya başladığında, fırından çıkarılır ve oda sıcaklığında soğumaya bırakılır. Soğuduktan sonra, salça yeniden steril cam kavanozlara doldurulur ve kavanozun kapağı sıkıca kapatılarak saklanır.

Bu yöntem, salçanın içeriğindeki suyun buharlaştırılması yoluyla konsantre hale gelmesini sağlar, bu da salçanın daha uzun süre bozulmadan saklanabilmesini sağlar. Ancak, fırınlama işlemi sırasında dikkatli olunmalı ve salçanın yanmaması için düşük sıcaklıkta ve ara sıra karıştırılarak pişirilmelidir.

Zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz şeyleri öğrenince pahalı temizli trendlerine elveda diyeceksiniz. Zeytinyağının az miktarı ile bile harikalar yaratacağınız temizlik tüyolarını öğrenin.

İşte şaşıracağınız zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz 5 şey…

ZEYTİNYAĞIYLA TEMİZLEYEBİLECEĞİNİZ 5 ŞEY

• Ahşap Mobilya

Zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz şeylerden bir tanesi ısı lekesi olan ahşap mobilyalardır. Ahşap mobilyalar üzerine bir kâse, çay bardağı ya da tencere gibi sıcak bir eşya koyulduğunda lekelenme yapar.

Isı lekesi ahşap mobilyanın üzerinde kötü bir görüntü oluşmasına sebep olur. Bu ısı lekelerini ahşap mobilya üzerinden çıkarmak için zeytinyağıyla temizleme yapabilirsiniz. Zeytinyağı ahşap üzerindeki ısı lekesini alacak ve aynı zamanda ahşabın parlamasına sebep olacaktır.

Zeytinyağıyla ahşap üzerindeki ısı lekesini temizlemek için sirke ve zeytinyağını karıştırın. Bir kâğıt havlu üzerine dökün ve ısı lekeli ahşabın üzerini silin. Bu şekilde bir saat kadar bekletin ve ardından güzelce temizleyin.

• Dökme Demir Tavalar

Zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz bir diğer şey ise dökme demir tavalardır. Dökme demir tavalar diğer mutfak eşyaları gibi bulaşık makinesinde ya da bulaşık deterjanı ile yıkanmaz. Bulaşık deterjanı dökme demir tavaların yapısını bozarak onların daha hızlı eskimesine sebep olur.

Dökme demir tavaları temizlemek için iri tuz ve zeytinyağı kullanmalısınız. İri tuz ve zeytinyağını dökme demir tavanın üzerine dökün ve yavaşça fırçalayarak temizleyin. Sıcak su ile durulayın ve yumuşak bir bez yardımıyla kurulayın.

Zeytinyağıyla temizlediğini dökme demir tava zeytinyağının nemlendirici etkisiyle hem parlak olacak hem de temizlenerek daha uzun süreler kullanılması için yapısını koruyacaktır.

• Boyalı Eller

Boya ile ilgili bir şeyler yaptıktan sonra genellikle ellerinizi ne kadar korusanız da boya lekesi kalabilir. Ellerinize yapışan bu boyayı soyma ya da fırçalama yöntemi ile temizleyebilirsiniz. Ancak yağ bazlı boyaları ellerinizden farklı bir yöntemle daha temizleyebilirsiniz.

Zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz bir diğer şeyde ellerinize bulaşan yağ bazlı boyalardır. Boya lekelerini ellerinizden çıkarmak için bol miktarda zeytinyağı ile ellerinizi ovalayın. Beş dakika boyunca bekletin ve zeytinyağının nüfuz etmesine izin verin. Beş dakika sonunda bir havlu ile ellerinizi ovalayın ve ardından sabunlu su ile yıkayın.

• Deri Mobilya

Deri mobilyalar düzenli olarak bakım yapılmadığı zaman kuruyarak çatlamaya ve sertleşmeye başlar. Deri mobilyaları korumak, bakımını yapmak ve temizlemek için ev yapımı bakım kremi yapmalısınız. Zeytinyağıyla temizleyebileceğiniz en temel şeylerden biriside deri mobilyalardır.

Balmumu, zeytinyağı ve shea yağını birlikte ısıtarak bir karışım oluşturun. Karışımı soğutun ve yumuşak bir beze az miktar dökerek deri mobilyaya sürerek yedirin. Zeytinyağı hem deriyi nemlendirecek hem de parlamasına sebep olacaktır.

• Etiket Lekeleri

Yeni aldığınız bir eşyanın üzerindeki etiketleri kaldırdıktan sonra yapışkanı geride kaldığında oldukça can sıkıcı bir hal alır. Etiketlerden kalan izleri zeytinyağıyla temizleyebileceğinizi biliyor muydunuz? Zeytinyağıyla etiket lekesi temizlemek için lekenin olduğu bölgeye zeytinyağı sürün ve bir süre bekletin. Ardından bir kazıyıcı ya da bıçak ile nazikçe kazıyın. Leke çıktıktan sonra bir bez ile alanı temizleyin.

Tağşiş zeytinyağının ilk bakışta hakiki zeytinyağından ayırt edilemediğini ancak laboratuvar analizi ile tespit edilebileceğini ifade eden Çondur, zeytinyağının başka yağlar ile karıştırılmasının da Türk Gıda Kodeksi’ne göre yasak olduğunu belirtti.

Son yıllarda uluslararası piyasalarda zeytinyağı fiyatındaki artışın Türkiye’ye de etki ettiğini ve artan fiyatlar sebebiyle e-ticaret siteleri üzerinden hakiki zeytinyağı adıyla ucuza hileli zeytinyağlarının satışının arttığını ifade eden Başkan Çondur, “Son 2 yıldır, özellikle dünyanın en büyük üreticisi olan İspanya’daki mevcut kuraklık dolayısıyla rekolteleri 1 milyon 600 bin ton seviyesinden 600 bin tonlara kadar geriledi. Yani yaklaşık sadece 1 milyon ton sadece İspanya’nın üretimde kaybı var. Geçen yıl özellikle Türkiye bu işten olumlu olarak ayrıldı. Çünkü geçen sene Türkiye yaklaşık 380 bin ton zeytinyağı üretti.

Bu cumhuriyet tarihinin en büyük üretimlerinden birisiydi. Özellikle Avrupa üretimindeki bu düşüşten sonra uluslararası piyasalarda 3 bin 300 Euro civarında seyreden ton fiyatı yaklaşık 9 bin Euro’ya kadar yükseldi. Yani yurtdışı piyasalarındaki bu artış tabii ki Türkiye’ye de sirayet etti.

Bu yükselme, gerçek üretici ve gerçek bu işin markalı, ambalajlı üretimi ve satışını yapanlar için olumlu olarak seyretse de bazı olumsuz olaylara da yol açmış durumda. Özellikle kontrolü yapılamayan e-ticaret sitelerinde şuanda bu fiyatların çok altında fiyatlarla ambalajlı zeytinyağı satışı yapılmakta.

Taş baskı, soğuk sıkım, erken hasat isimleri altında ama kilosu 250 liranın altında alınan her yağdan tüketicilerimizin şüphe duyması gerekiyor. Çünkü bunların toptan fiyatı, ton bazındaki, tanker bazındaki fiyatları 250 TL.

Perakendede 300 TL ve üzerinde satılan bu yağlar kesinlikle, stok fazlası adı altında veya geçmiş yıl mahsulü adı altında 80-100 liralara pazarlanamaz.

Bu yağlar karışıktır. Bunlar tağşişli yağlardır. Tağşiş, zeytinyağının başka bir yağla hileli olarak karıştırılması anlamına gelir ve zeytinyağı Türk Gıda Kodeksi’ne göre başka hiçbir yağla karıştırılamaz. Başka bir yağla zeytinyağının karıştırılması kanunen yasaktır” dedi.

“SAHTE RAPOR” OYUNU

Hileli zeytinyağlarının satışı noktasında tüketiciye büyük görevler düştüğünü ifade eden Çondur, hileli yağların kanserojen etkiye sahip olduğuna dikkat çekerek, “Bu yüzden tüketicilerimize çok büyük görevler düşüyor. Ucuza yağ aldıklarını zannederek hileli taklit yağ alıyorlar. Bunlar sadece işini layıkıyla yapan zeytinyağı üreticisine ya da tüccarına olumsuz yansımıyor, kendi sağlıklarına da olumsuz etki ediyor.

Uzun vadede yedikleri bu karışık yağlar kanserojen etkiye sahip ve gerçekten insan sağlığına çok zararlı yağlar. Çok zararlı maddeler de barındırıyor. Klorofil gibi maddeler de kullanıyorlar renklendirmek için. Vatandaşlarımız kesinlikle bu ucuz yağlara, taklit yağlara rağbet etmesinler.

Sahte analiz raporlarıyla, sahte belgelerle, internetten bunu pazarlamaya uğraşan çok satıcı var. Bunlara ne yazık ki, ulaşmamız da, denetimi de mümkün olmuyor. Gerçek zeytinyağları her zaman insan sağlığı için çok yararlıdır. Zeytinyağı meyve suyudur. Kimyasal işlem görmeden tüketilebilen bir yağdır.

İnsan sağlığı için de içerisinde bulundurduğu fenoller açısından da özellikle kanser gibi hastalıklara da müthiş iyi gelen bir yağdır. O yüzden zeytinyağı tüketimini artıralım ama hileli yağ tüketimini değil. Gerçek zeytinyağı tüketimini artıralım. Bizim de amacımız bu yönde” şeklinde konuştu.

“EN KOLAY FİYATINDAN ANLAŞILIR” TAVSİYESİ

Fiziksel olarak ayırt edilemeyen hileli yağların en kolay fiyatıyla ayırt edilebileceğini vurgulayan Çondur, “Böyle fiziksel olarak bunları ayırt etmek mümkün değil. Bu laboratuvar ortamında analizle ayırt edilebilen bir durum. En kolay ayırt edilecek şey aslında fiyatı. En kolay fiyatla ayırt edebilirsiniz. Marka ve fiyatla. Bu çok basit. Ucuz yağ gerçek zeytinyağı değildir. Elinizde bugün bin ton yağ olsun. Bin ton yağın kilosunu 250 TL’den aşağıya satmazsınız. 1 litreyi de 80 liraya kimse kimseye satmaz.

Ne eski mahsul diye satar ne stok fazlası diye satar. Bunlar kesinlikle karışık yağlardır. Bu yağlardan da kesinlikle uzak durulması gerekiyor. Çünkü yerseniz kanser olursunuz. O yüzden kesinlikle tüketicilerimiz bunlara kanmasın. İnternetten bu zeytinyağı alışverişlerinde çok dikkat etsinler. Özellikle söylüyorum, markalı yağlara yönelimini artırsınlar. Ucuz yağlara lütfen rağbet etmeyin” dedi.

Tağşiş yağ satışı yapanlara ağır cezaların uygulanması gerektiğini hatta ticari hayatının bitirilmesi gerektiğini ifade eden Aydın Ticaret Borsası Meclis Başkanı Ahmet Bahri Erdel, “Tağşiş yağ üreticiler ve tüccarlar açısından çok büyük bir sıkıntı oluşturuyor. Kaliteli yağ ile kalitesiz yağın aynı eşdeğerde tutulması anlamına geliyor.

Burada ihracatçılarımız, üreticilerimiz yağlarını getirir ve analizini yaptırırlar. Yağın asit derecesi belli olur, karışık olup olmadığı belli olur. Tüccarımız özellikle buna baktırır. Yağlarını Borsamızda kontrol ettirirler.

Devlet, bu olayın üzerine çok gidiyor zaten. Baya ağır cezalar uygulanıyor. Fakat bu işi yapan kişiler bunu meslek haline getirmiş. Gidiyor A firması kapandıktan sonra B şirketini kuruyor.

Devam ettirebiliyor bu işi. Yapıyor yani alışmış bir kere. Bunun çözümü ise denetimlerin artırılması ve daha ağır cezalar getirilmesi. Mesela tağşiş yapan kişinin ticaret hayatını bitireceksin. Ticaret yapamayacak bir daha” dedi.

“HİLE VARSA AÇIĞA ÇIKARIYORUZ”

Laboratuvar analizlerinde zeytinyağının karışım olup olmadığını kesin bir şekilde ortaya çıkarabildiklerini ifade eden Aydın Ticaret Borsası Özel Gıda Kontrol Laboratuvarı Gıda Mühendisi Mustafa Sönmez ise “Bizler Aydın Ticaret Borsası Özel Gıda Kontrol Laboratuvarı olarak zeytinyağının burada bütün hikayesini açıklayabiliyoruz. 

Zeytinyağının başına gelen işlemlerden asitliğine kadar, analizleri olmak üzere kalite kriterlerinin yanı sıra tağşişe yönelik analizleri de gerçekleştirebiliyoruz. Özellikle sterol analizimizde bu kaçmıyor. Muhakkak bir hile varsa onu bulup açığa çıkartabiliyoruz” dedi.